ତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ନିଵେଶ୍ଯ ସୁମହାପୁରମ୍ । ଯଜେଯଂ ଦୀର୍ଘସତ୍ରେଣ ପିତୁଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦଯନ୍ମନଃ ।। ୭.୫୫.
ଏହି ବଡ଼ ସହର ତିଆରି କରି ସେ ଭାବିଲେ—'ମୁଁ ଏକ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୋର ବାପାଙ୍କ ମନ ଖୁସି ହେବ।'
ତତଃ ପିତରମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଂ ହି ମନୋଃ ସୁତମ୍ । ଵସିଷ୍ଠଂ ଵରଯାମାସ ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୫୫.
ତାପରେ, ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ସେ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମାର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ଅନନ୍ତରଂ ସ ରାଜର୍ଷିର୍ନିମିରିକ୍ଷ୍ଵାକୁନନ୍ଦନଃ । ଅତ୍ରିମଙ୍ଗିରସଂ ଚୈଵ ଭୃଗୁଂ ଚୈଵ ତପୋଧନମ୍ ।। ୭.୫୫.
ତାପରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଗର୍ବ ଏହି ରାଜା ଋଷି ନିମି, ଅଟ୍ରି, ଅଙ୍ଗିରାସ ଏବଂ ତପସ୍ୱୀ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ତମୁଵାଚ ଵସିଷ୍ଠସ୍ତୁ ନିମିଂ ରାଜର୍ଷିସତ୍ତମମ୍ । ଵୃତୋ ଽହଂ ପୂର୍ଵମିନ୍ଦ୍ରେଣ ଅନ୍ତରଂ ପ୍ରତିପାଲଯ ।। ୭.୫୫.
ବସିଷ୍ଠ ତେବେ ମହାନ ରାଜା ଋଷି ନିମିଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ତୁମେ ଏଠିକି ଅପେକ୍ଷା କର।'
ଅନନ୍ତରଂ ମହାଵିପ୍ରୋ ଗୌତମଃ ପ୍ରତ୍ଯପୂରଯତ୍ । ଵସିଷ୍ଠୋ ଽପି ମହାତେଜା ଇନ୍ଦ୍ରଯଜ୍ଞମଥାକରୋତ୍ ।। ୭.୫୫.
ତାପରେ, ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୌତମ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କଲେ, ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ବସିଷ୍ଠ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ନିମିସ୍ତୁ ରାଜା ଵିପ୍ରାଂସ୍ତାନ୍ସମାନୀଯ ନରାଧିପଃ । ଅଯଜଦ୍ଧିମଵତ୍ପାର୍ଶ୍ଵେ ସ୍ଵପୁରସ୍ଯ ସମୀପତଃ । ପଞ୍ଚଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ରାଜା ଦୀକ୍ଷାମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୫୫.
ନିମି ରାଜା ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଏକଠା କରି, ନିଜ ସହର ନିକଟରେ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ ତଳେ ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ରାଜା ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଦୀକ୍ଷା ନେଇ ରହିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଯଜ୍ଞାଵସାନେ ତୁ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵନୃଷିଃ । ସକାଶମାଗତୋ ରାଜ୍ଞୋ ହୌତ୍ରଂ କର୍ତୁମନିନ୍ଦିତଃ ।। ୭.୫୫.
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ପୂଜ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାର୍ଷି ବସିଷ୍ଠ ଅପରାଧ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ହୌତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆସିଲେ।
ତଦନ୍ତରମଥାପଶ୍ଯଦ୍ଗୌତମେନାଭିପୂରିତମ୍ । କୋପେନ ମହତାଵିଷ୍ଟୋ ଵସିଷ୍ଠୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତଃ ।। ୭.୫୫.
ତାହାପରେ, ବସିଷ୍ଠ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଗୌତମ ମହାନ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସ ରାଜ୍ଞୋ ଦର୍ଶନାକାଙ୍କ୍ଷୀ ମୁହୂର୍ତଂ ସମୁପାଵିଶତ୍ । ତସ୍ମିନ୍ନହନି ରାଜର୍ଷିର୍ନିଦ୍ରଯା ଽପହୃତୋ ଭୃଶମ୍ ।। ୭.୫୫.
ସେ ରାଜାଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଆଶାରେ କିଛି ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେହି ଦିନ ରାଜା ଋଷି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ।
ତତୋ ମନ୍ଯୁର୍ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ପ୍ରାଦୁରାସୀନ୍ମହାତ୍ମନଃ । ଅଦର୍ଶନେନ ରାଜର୍ଷେର୍ଵ୍ଯାହର୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୫୫.
ଏହାପରେ, ମହାନ ଆତ୍ମା ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ରୋଷ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା, ଏବଂ ରାଜା ଋଷି ଆସିନଥିବାରୁ ସେ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମନ୍ଯଂ ଵୃତଵାନ୍ମାମଵଜ୍ଞାଯ ପାର୍ଥିଵ । ଚେତନେନ ଵିନାଭୂତୋ ଦେହସ୍ତଵ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୫୫.
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ମୋତେ ଅବହେଳା କରି ଅନ୍ୟକୁ ବାଛିଛ; ଏହିଠାରୁ ତୁମର ଦେହ ଅଚେତନ ହେଇଯିବ।
ତତଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ରାଜର୍ଷିଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶାପମୁଦାହୃତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଯୋନିମଥୋଵାଚ ସଂରମ୍ଭାତ୍ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ ।। ୭.୫୫.
ତାପରେ ରାଜା ଋଷି ଜାଗି, ଶାପ ଶୁଣି, କ୍ରୋଧ ଓ ଉତ୍ତେଜନାରେ ବ୍ରହ୍ମାର୍ଷିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଜାନତଃ ଶଯାନସ୍ଯ କ୍ରୋଧେନ କଲୁଷୀକୃତଃ । ମୁକ୍ତଵାନ୍ମଯି ଶାପାଗ୍ନିଂ ଯମଦଣ୍ଡମିଵାପରମ୍ ।। ୭.୫୫.
ମୁଁ ଅଜାଣି ଶୋଇଥିଲି, ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ମୋ ପ୍ରତି ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ସମାନ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ତଵାପି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେ ଚେତନେନ ଵିନା କୃତଃ । ଦେହଃ ସୁରୁଚିରପ୍ରଖ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୫୫.
ତେଣୁ, ହେ ବ୍ରହ୍ମାର୍ଷି, ତୁମର ଦେହ ବି ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଚେତନ ହେଇଯିବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇତି ରୋଷଵଶାଦୁଭୌ ତଦାନୀମନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଶପିତୌ ନୃପଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରୌ । ସହସୈଵ ବଭୂଵତୁର୍ଵିଦେହୌ ତତ୍ତୁଲ୍ଯାଧିଗତପ୍ରଭାଵଵନ୍ତୌ ।। ୭.୫୫.
ଏହିପରି ରୋଷରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ସେଇ ସମୟରେ ରାଜା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁହେଁ ଏକାପରକୁ ଶାପ ଦେଲେ । ସେମାନେ ଦୁହେଁ ସହସା ଦେହ ଛାଡ଼ି, ସମାନ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଥିବା ଦେହହୀନ ହେଲେ ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣରେ, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରଥମ କାବ୍ୟ, ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ପଚାସିଞ୍ଚିଅଁ ସର୍ଗ ଏଠି ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
ରାମସ୍ଯ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା । ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ରାଘଵଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍ ।। ୭.୫୬.
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁବିରୋଧୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଯୋଡି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ନିକ୍ଷିପ୍ତଦେହୌ କାକୁତ୍ସ୍ଯ କଥଂ ତୌ ଦ୍ଵିଜପାର୍ଥିଵୌ । ପୁନର୍ଦେହେନ ସଂଯୋଗଂ ଜଗ୍ମତୁର୍ଦେଵସମ୍ମତୌ ।। ୭.୫୬.
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ରାଜା ଦେହ ଛାଡ଼ି ଯିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ମନୋମତି ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ପୁଣି କିପରି ଦେହ ପାଇଲେ ?
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମଶ୍ଚେକ୍ଷ୍ଵାକୁନନ୍ଦନଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତେଜା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ ।। ୭.୫୬.
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ଗର୍ବ ଓ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ତୌ ପରସ୍ପରଶାପେନ ଦେହାଵୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଧାର୍ମିକୌ । ଅଭୂତାଂ ନୃପଵିପ୍ରର୍ଷୀ ଵାଯୁଭୂତୌ ତପୋଧନୌ ।। ୭.୫୬.
ସେ ଦୁଇଜଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି, ପରସ୍ପର ଶାପରେ ଦେହ ଛାଡ଼ି, ତପସ୍ଵୀ ଶକ୍ତିରେ ଭରପୂର ବାୟୁସ୍ୱରୂପ ହେଲେ ।
ଅଶରୀରଃ ଶରୀରସ୍ଯ କୃତେ ଽନ୍ଯସ୍ଯ ମହାମୁନିଃ । ଵସିଷ୍ଠଃ ସୁମହାତେଜା ଜଗାମ ପିତୁରନ୍ତିକମ୍ ।। ୭.୫୬.
ମହାମୁନି ବଶିଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ଦେହ ପାଇଁ ନିଜ ଦେହ ଛାଡ଼ି, ଅପାର ତେଜସ୍ଵୀ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ।
ସୋ ଽଭିଵାଦ୍ଯ ତତଃ ପାଦୌ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଧର୍ମଵିତ୍ । ପିତାମହମଥୋଵାଚ ଵାଯୁଭୂତ ଇଦଂ ଵଚଃ ।। ୭.୫୬.
ସେ ତାପରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଦେବଦେବଙ୍କ ପାଦକୁ ଶିର ନମାଇ, ବାୟୁସ୍ୱରୂପ ହୋଇ, ପିତାମହଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ଭଗଵନ୍ନିମିଶାପେନ ଵିଦେହତ୍ଵମୁପାଗମମ୍ । ଲୋକନାଥ ମହାଦେଵ ଅଣ୍ଡଜୋ ଽପି ତ୍ଵମବ୍ଜଜଃ ।। ୭.୫୬.
ଭଗବନ୍, ନିମିଙ୍କ ଶାପରେ ମୁଁ ଦେହହୀନ ହୋଇଛି; ହେ ଲୋକନାଥ, ହେ ମହାଦେବ, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଅଣ୍ଡରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ହେ ପଦ୍ମଯ ।
ସର୍ଵେଷାଂ ଦେହହୀନାନାଂ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଲୁପ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଵକାର୍ଯଣି ହୀନଦେହସ୍ଯ ଵୈ ପ୍ରଭୋ । ଦେହସ୍ଯାନ୍ଯସ୍ଯ ସଦ୍ଭାଵେ ପ୍ରସାଦଂ କର୍ତୁମର୍ହସି ।। ୭.୫୬.
ଦେହ ନଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ହୁଏ; ଦେହ ନଥିଲେ ସମସ୍ତ କାମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ହେ ପ୍ରଭୁ । ଯଦି ଅନ୍ୟ ଦେହ ମିଳିଥାଏ, ଦୟାକରି ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତୁ ।
ତମୁଵାଚ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯମ୍ଭୂରମିତପ୍ରଭଃ । ମିତ୍ରାଵରୁଣଜଂ ତେଜ ପ୍ରଵିଶ ତ୍ଵଂ ମହାଯଶଃ ।। ୭.୫୬.
ତାପରେ ଅପାର ତେଜସ୍ଵୀ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତୁମେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ତେଜରେ ପ୍ରବେଶ କର ।'
ଅଯୋନିଜସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵିତା ତତ୍ରାପି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଧର୍ମେଣ ମହତା ଯୁକ୍ତଃ ପୁନରେଷ୍ଯସି ମେ ଵଶମ୍ ।। ୭.୫୬.
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେଠାରେ ତୁମେ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇବେ ନାହିଁ, ବଡ଼ ଧର୍ମରେ ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ, ଏବଂ ପୁଣି ମୋର ଅଧୀନକୁ ଆସିବେ ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଦେଵେନ ଚାଭିଵାଦ୍ଯ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ । କୃତ୍ଵା ପିତାମହଂ ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରଯଯୌ ଵରୁଣାଲଯମ୍ ।। ୭.୫୬.
ଦେବତାଙ୍କ ଏହିପରି କଥା କହିବା ପରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ତୁରନ୍ତ ବରୁଣଙ୍କ ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ ।
ତମେଵ କାଲଂ ମିତ୍ରୋ ଽପି ଵରୁଣତ୍ଵମକାରଯତ୍ । କ୍ଷୀରୋଦେନ ସହୋପେତଃ ପୂଜ୍ଯମାନଃ ସୁରୋତ୍ତମୈଃ ।। ୭.୫୬.
ଏହି ସମୟରେ, ମିତ୍ର ଓ କ୍ଷୀରୋଦ ସହିତ ଏକାଠି, ତାଙ୍କୁ ବରୁଣ ପଦବୀରେ ବସାଇଲେ, ଏବଂ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଉର୍ଵଶୀ ପରମାପ୍ସରାଃ । ଯଦୃଚ୍ଛଯା ତମୁଦ୍ଦେଶମାଯଯୌ ସଖିଭିର୍ଵୃତା ।। ୭.୫୬.
ଏହି ସମୟରେ, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉର୍ବଶୀ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୂପସମ୍ପନ୍ନାଂ କ୍ରୀଡନ୍ତୀଂ ଵରୁଣାଲଯେ । ଆଵିଶତ୍ପରମୋ ହର୍ଷୋ ଵରୁଣଂ ଚୋର୍ଵଶୀକୃତେ ।। ୭.୫୬.
ସେଠାରେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଖେଳୁଥିବା ଦେଖି, ବରୁଣଙ୍କ ମନରେ ଉର୍ବଶୀ ପାଇଁ ଅତିଆନନ୍ଦ ଜନ୍ମ ନେଲା ।