ଯୋ ଽପି ପାଲଯତେ ଵିପ୍ରଃ ସୋ ଽପି ଗାମନ୍ଵଗାଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍ । ଗତ୍ଵା ତମୃଷିମାଚଷ୍ଟ ମମ ଗୌରିତି ସତ୍ଵରମ୍ ।। ୭.୫୩.
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗାଁକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଗାଁ ପଛରେ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଗଲେ । ସେ ଋଷିଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶୀଘ୍ର କହିଲେ — 'ଏହି ଗାଁ ମୋର ।'
ସ୍ପର୍ଶିତା ରାଜସିଂହେନ ମମ ଦତ୍ତା ନୃଗେଣ ହ । ତଯୋର୍ବ୍ରାହ୍ମଣଯୋର୍ଵାଦୋ ମହାନାସୀଦ୍ଵିପଶ୍ଚିତୋଃ ।। ୭.୫୩.
ସେ କହିଲେ — 'ରାଜା ସିଂହ ଏହି ଗାଁକୁ ଛୁଇଁଥିଲେ ଏବଂ ନୃଗ ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ ।' ଏହି ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ଵିଵଦନ୍ତୌ ତତୋ ଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଦାତାରମଭିଜଗ୍ମତୁଃ । ତୌ ରାଜଭଵନଦ୍ଵାରି ନ ପ୍ରାପ୍ତୌ ନୃଗଶାସନମ୍ ।। ୭.୫୩.
ସେମାନେ ଏକାପରେ ଏକା ଝଗଡ଼ା କରି, ଦାତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ । କିନ୍ତୁ ରାଜଭବନ ଦ୍ୱାରରେ, ସେମାନେ ନୃଗଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଲେ ନାହିଁ ।
ଅହୋରାତ୍ରାଣ୍ଯନେକାନି ଵସନ୍ତୌ କ୍ରୋଧମୀଯତୁଃ । ଊଚତୁଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନୌ ତାଵୁଭୌ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମୌ ୭.୫୩.
ଅନେକ ଦିନ ଓ ରାତି ରହି, ସେମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ । ଏହି ଦୁଇ ମହାତ୍ମା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକାପରେ ଏକା କଥା କହିଲେ ।
ଅର୍ଥିନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ନୈଷି ଦର୍ଶନମ୍ । ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କୃକଲାସୋ ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୭.୫୩.
‘ଯେହେତୁ ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଉନାହିଁ, ସେହିପାଇଁ ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା; ଏବଂ ଚିପୁଡ଼ି ହେଇଯିବା ।’
ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ବହୁଵର୍ଷଶତାନି ଚ । ଶ୍ଵଭ୍ରେ ଽସ୍ମିନ୍ କୃକଲାସୋ ଵୈ ଦୀର୍ଘକାଲଂ ଵସିଷ୍ଯସି ।। ୭.୫୩.
‘ଏହି ଗଡ଼ିରେ ତୁମେ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ଅନେକ ଶତ ବର୍ଷ ଚିପୁଡ଼ି ଭାବରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିବା ।’
ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ହି ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ଯଦୂନାଂ କୀର୍ତିଵର୍ଧନଃ । ଵାସୁଦେଵ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୁରୁଷଵିଗ୍ରହଃ ।। ୭.୫୩.
‘ଏହି ଜଗତରେ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେବେ, ଯେ ଯଦୁବଂଶର କୀର୍ତି ବଢ଼ାଇବେ; ଯିଏ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ ନାମରେ ପରିଚିତ, ମାନବ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ ।’
ସ ତେ ମୋକ୍ଷଯିତା ରାଜଂସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଛାପାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯସି । କୃତା ଚ ତେନ କାଲେନ ନିଷ୍କୃତିସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୫୩.
‘ସେ ରାଜା, ତୁମକୁ ଏହି ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ କରିବେ; ଏବଂ ସେ ସମୟରେ, ତୁମର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ ।’
ଭାରାଵତରଣାର୍ଥଂ ହି ନରନାରାଯଣାଵୁଭୌ । ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯେତେ ମହାଵୀର୍ଯୌ କଲୌ ଯୁଗ ଉପସ୍ଥିତେ ।। ୭.୫୩.
‘ପୃଥିବୀର ଭାର କମାଇବା ପାଇଁ, ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନର ଓ ନାରାୟଣ କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ ଜନ୍ମ ନେବେ ।’
ଏଵଂ ତୌ ଶାପମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣୌ ଵିଗତଜ୍ଵରୌ । ତାଂ ଗାଂ ହି ଦୁର୍ବଲାଂ ଵୃଦ୍ଧାଂ ଦଦତୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଵୈ ।। ୭.୫୩.
ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇ, ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ସେମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଗାଁକୁ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ ।
ଏଵଂ ସ ରାଜା ତଂ ଶାପମୁପଭୁଙ୍କ୍ତେ ସୁଦାରୁଣମ୍ ।। ୭.୫୩.
ଏଭଳି, ସେ ରାଜା ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶାପକୁ ସହିଲେ ।
କାର୍ଯାର୍ଥିନାଂ ଵିମର୍ଦୋ ହି ରାଜ୍ଞାଂ ଦୋଷାଯ କଲ୍ପତେ । ତଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ଦର୍ଶନଂ ମହ୍ଯମଭିଵର୍ତନ୍ତୁ କାର୍ଯିଣଃ ।। ୭.୫୩.
କାର୍ଯ୍ୟ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୋଷର କାରଣ ହୁଏ; ଏହିପାଇଁ, କାର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଶୀଘ୍ର ମୋ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତୁ ।
ସୁକୃତସ୍ଯ ହି କାର୍ଯସ୍ଯ ଫଲଂ ନାପୈତି ପାର୍ଥିଵଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଗଚ୍ଛ ପ୍ରତୀକ୍ଷସ୍ଵ ସୌମିତ୍ରେ କାର୍ଯଵାଞ୍ଜନଃ ।। ୭.୫୩.
ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ରାଜାଙ୍କୁ କେବେ ଛାଡ଼ି ଯାଏ ନାହିଁ; ତେଣୁ, ସଉମିତ୍ରି, ତୁମେ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଲଗି ଯାଉ ଏବଂ ଅପେକ୍ଷା କର ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି, ମହାର୍ଷି ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାନବେ ସର୍ଗର ଶେଷ ।
ରାମସ୍ଯ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରମାର୍ଥଵିତ୍ । ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ରାଘଵଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍ ।। ୭.୫୪.
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯେଉଁଠି ନିଜର ମୁଖ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝିଥିଲେ, ହାତ ଜୋଡି ରାଘବଙ୍କୁ, ଦୀପ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଅଲ୍ପାପରାଧେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଦ୍ଵିଜାଭ୍ଯାଂ ଶାପ ଈଦୃଶଃ । ମହାନ୍ନୃଗସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ଯମଦଣ୍ଡ ଇଵାପରଃ ।। ୭.୫୪.
କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଅଳ୍ପ ଅପରାଧ ପାଇଁ ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏପରି ଶାପ ଦେଲେ; ଏହା ମହାନ ରାଜା ନୃଗଙ୍କୁ ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ପରି ଭୟଙ୍କର ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ପାପସଂଯୁକ୍ତମାତ୍ମାନଂ ପୁରଷର୍ଷଭ । କିମୁଵାଚ ନୃଗୋ ରାଜା ଦ୍ଵିଜୌ କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତୌ ।। ୭.୫୪.
ନିଜର ପାପ ସଂଯୋଗ ଶୁଣି, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜା ନୃଗ କ୍ରୋଧିତ ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କଣ କହିଲେ ?
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାଘଵଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍ । ଶୃଣୁ ସୌମ୍ଯ ଯଥା ପୂର୍ଵଂ ସ ରାଜା ଶାପଵିକ୍ଷତଃ ।। ୭.୫୪.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ରାମ ପୁନି କହିଲେ — 'ସଉମ୍ୟ, ଶୁଣ, ଶାପରେ ପୀଡିତ ସେ ରାଜା ପୂର୍ବରୁ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।'
ଅଥାଧ୍ଵନି ଗତୌ ଵିପ୍ରୌ ଵିଜ୍ଞାଯ ସ ନୃଗସ୍ତଦା । ଆହୂଯ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵାନ୍ନୈଗମାନ୍ସପୁରୋଧସଃ ।। ୭.୫୪.
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯାତ୍ରାରେ ଯିବା ପରେ, ନୃଗ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ, ନାଗରିକ ଓ ପୁରୋହିତମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ତାନୁଵାଚ ନୃଗୋ ରାଜା ସର୍ଵାଶ୍ଚ ପ୍ରକୃତୀସ୍ତଥା । ଦୁଃଖେନ ସୁସମାଵିଷ୍ଟଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ମେ ସମାହିତୈଃ ।। ୭.୫୪.
ନୃଗ ରାଜା ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଜନମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମନୋযোগ ଦେଇ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।'
ନାରଦଃ ପର୍ଵତଶ୍ଚୈଵ ମମ ଦତ୍ତ୍ଵା ମହଦ୍ଭଯମ୍ । ଗତୌ ତ୍ରିଭୁଵନଂ ଭଦ୍ରୌ ଵାଯୁଭୂତାଵନିନ୍ଦିତୌ ।। ୭.୫୪.
ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ ମୋତେ ଭୟ ଦେଇ, ବାୟୁର ଦେହରେ ତ୍ରିଜଗତରେ ଦୂତି ହେଇ ଯାଇଛନ୍ତି, ମହାନ ଓ ଦୋଷହୀନ।
କୁମାରୋ ଽଯଂ ଵସୁର୍ନାମ ସ ଦେଵୋ ଽଦ୍ଯାଭିଷିଚ୍ଯତାମ୍ । ଶ୍ଵଭ୍ରଂ ଚ ଯତ୍ସୁଖସ୍ପର୍ଶଂ କ୍ରିଯତାଂ ଶିଲ୍ପିଭିର୍ମମ । ଯତ୍ରାହଂ ସଙ୍କ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ଶାପଂ ବ୍ରାହ୍ମଣନିଃସୃତମ୍ ।। ୭.୫୪.
ଏହି ରାଜକୁମାର ବସୁ ନାମକୁ ଆଜି ରାଜା ହେବେ; ମୋ ପାଇଁ କାରିଗରମାନେ ଏକ ସୁଖଦ ଗଡ଼ି ତିଆରି କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପ ଶେଷ କରିପାରିବି।
ଵର୍ଷଘ୍ନମେକଂ ଶ୍ଵଭ୍ରଂ ତୁ ହିମଘ୍ନମପରଂ ତଥା । ଗ୍ରୀଷ୍ମଘ୍ନଂ ତୁ ସୁଖସ୍ପର୍ଶମେକଂ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ଶିଲ୍ପିନଃ ।। ୭.୫୪.
କାରିଗରମାନେ ଏକ ଗଡ଼ି ବର୍ଷା ରୋକିବା ପାଇଁ, ଏକ ଗଡ଼ି ଶୀତ ରୋକିବା ପାଇଁ, ଏବଂ ଏକ ଗଡ଼ି ଗ୍ରୀଷ୍ମ ରୋକିବା ଓ ସୁଖଦ ହେବା ପାଇଁ ତିଆରି କରନ୍ତୁ।
ଫଲଵନ୍ତଶ୍ଚ ଯେ ଵୃକ୍ଷାଃ ପୁଷ୍ପଵତ୍ଯଶ୍ଚ ଯା ଲତାଃ । ଵିରୋପ୍ଯନ୍ତାଂ ବହୁଵିଧାଶ୍ଛାଯାଵନ୍ତଶ୍ଚ ଗୁଲ୍ମିନଃ ।। ୭.୫୪.
ଫଳ ଥିବା ଗଛ ଓ ଫୁଲ ଥିବା ଲତା ଅଧିକ ଭାବେ ଲଗାନ୍ତୁ, ଏବଂ ଅନେକ ଛାୟା ଦେଇଥିବା ଗୁଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଲଗାନ୍ତୁ।
କ୍ରିଯତାଂ ରମଣୀଯଂ ଚ ଶ୍ଵଭ୍ରାଣାଂ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍ । ସୁଖମତ୍ର ଵସିଷ୍ଯାମି ଯାଵତ୍କାଲସ୍ଯ ପର୍ଯଯଃ ।। ୭.୫୪.
ଗଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରମଣୀୟ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ଏଠାରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ବସିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଶେଷ ହେଉ।
ପୁଷ୍ପାଣି ଚ ସୁଗନ୍ଧୀନି କ୍ରିଯତାଂ ତେଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ । ପରିଵାର୍ଯ ଯଥା ମେ ସ୍ଯୁରଧ୍ଯର୍ଧଂ ଯୋଜନଂ ତଥା ।। ୭.୫୪.
ସେଠାରେ ପ୍ରତିଦିନ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ରଖାଯିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଏହାକୁ ଏପରି ଘେରାଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠି ଅଧା ଯୋଜନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆବୃତ ହେବ।
ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ଵିଧାନଂ ସ ସନ୍ଦିଦେଶ ଵସଂ ତଦା । ଧର୍ମନିତ୍ଯଃ ପ୍ରଜାଃ ପୁତ୍ର କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେଣ ପାଲଯ ।। ୭.୫୪.
ଏପରି ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ସେ ବସୁଙ୍କୁ ଦିଶା-ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ, 'ପୁତ୍ର, ସଦା ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କର, ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ଜନମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।'
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ତେ ଯଥା ଶାପୋ ଦ୍ଵିଜାଭ୍ଯାଂ ମଯି ପାତିତଃ । ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସରୋଷାଭ୍ଯାମପରାଧେ ଽପି ତାଦୃଶେ ।। ୭.୫୪.
ଏହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋ ଉପରେ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି, ତୁମେ ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖିପାରିଛ; ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅପରାଧ ଅତି ସାଧାରଣ ଥିଲା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ବଡ଼ ଥିଲା।
ମା କୃଥାସ୍ତନୁସନ୍ତାପଂ ମତ୍କୃତେ ଽପି ନରର୍ଷଭ । କୃତାନ୍ତଃ କୁଶଲଃ ପୁତ୍ର ଯେନାସ୍ମି ଵ୍ଯସନୀକୃତଃ ।। ୭.୫୪.
ମୋ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନୁହେଁ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ପୁତ୍ର, ଭାଗ୍ୟ ଏପରି ଚତୁର୍, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛି।
ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯାନ୍ଯେଵ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଗନ୍ତଵ୍ଯାନ୍ଯେଵ ଗଚ୍ଛତି । ଲବ୍ଧଵ୍ଯାନ୍ଯେଵ ଲଭତେ ଦୁଃଖାନି ଚ ସୁଖାନି ଚ ।। ୭.୫୪.
ଯେଉଁ ଦିନ ଲାଗିଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯେଉଁ ଦିନ ଯିବାକୁ ଲିଖିଥିବା ସେଠି ଯିବାକୁ ହୁଏ; ଯେଉଁ ଦିନ ମିଳିବାକୁ ମିଳେ, ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ମଧ୍ୟ ଏପରି ମିଳେ।