ଚତ୍ଵାରୋ ଦିଵସାଃ ସୌମ୍ଯ କାର୍ଯଂ ପୌରଜନସ୍ଯ ଵୈ । ଅକୁର୍ଵାଣସ୍ଯ ସୌମିତ୍ରେ ତନ୍ମେ ମର୍ମାଣି କୃନ୍ତତି ।। ୭.୫୩.
ସୌମ୍ୟ, ଚାରି ଦିନ ହେଲା ନଗରବାସୀଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ; ଏହି ଅବହେଳା, ସୌମିତ୍ରି, ମୋ ମନକୁ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଦେଇଛି ।
ଆହୂଯନ୍ତାଂ ପ୍ରକୃତଯଃ ପୁରୋଧା ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତଥା । କାର୍ଯାର୍ଥିନଶ୍ଚ ପୁରୁଷାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।। ୭.୫୩.
ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୋହିତ, କାର୍ଯ୍ୟ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏବଂ ଜନନୀମାନେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଡାକି ନିଆଯାଉ ।
ପୌରକାର୍ଯାଣି ଯୋ ରାଜା ନ କରୋତି ଦିନେ ଦିନେ । ସଂଵୃତେ ନରକେ ଘୋରେ ପତିତୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। ୭.୫୩.
ଯେ ରାଜା ପ୍ରତିଦିନ ନଗରବାସୀଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ପଡ଼ିଯାଉଛି ।
ଶ୍ରୂଯତେ ହି ପୁରା ରାଜା ନୃଗୋ ନାମ ମହାଯଶାଃ । ବଭୂଵ ପୃଥିଵୀପାଲୋ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଃ ସତ୍ଯଵାକ୍ ଶୁଚିଃ ।। ୭.୫୩.
ପୂର୍ବେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ ଯାହାଙ୍କ ନାମ ନୃଗ, ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଶାସକ, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିଲେ ଏବଂ ଶୁଚି ।
ସ କଦାଚିଦ୍ଗଵାଂ କୋଟୀଃ ସଵତ୍ସାଃ ସ୍ଵର୍ଣଭୂଷିତାଃ । ନୃଦେଵୋ ଭୂମିଦେଵେଭ୍ଯଃ ପୁଷ୍କରେଷୁ ଦଦୌ ନୃପଃ ।। ୭.୫୩.
ସେ ରାଜା କେବେ ଏକ ସମୟରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷିତ ଅନେକ ଗାଁ ଓ ଛୋଟ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ପୋଖରୀରେ ଦାନ କରିଥିଲେ ।
ତତଃ ସଙ୍ଗାଦ୍ଗତା ଧେନୁଃ ସଵତ୍ସା ସ୍ପର୍ଶିତା ଽନଘ । ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାହିତାଗ୍ନେଶ୍ଚ ଦରିଦ୍ରସ୍ଯୋଞ୍ଛଵର୍ତିନଃ ।। ୭.୫୩.
ତାପରେ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ଏକ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଁ ଓ ଛୋଟ ଗାଁ, ଯାହା ଅପରାଧ ନଥିଲା, ଏକ ଦରିଦ୍ର ଏବଂ ଅଗ୍ନି ରଖିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଥିଲା, ନେଇଯାଇଯାଇଥିଲା ।
ସ ନଷ୍ଟାଂ ଗାଂ କ୍ଷୁଧାର୍ତୋ ଵୈ ଅନ୍ଵିଷଂସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ଚ । ନାପଶ୍ଯତ୍ସର୍ଵରାଜ୍ଯେଷୁ ସଂଵତ୍ସରଗଣାନ୍ବହୂନ୍ ।। ୭.୫୩.
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖାଇବାକୁ ଅତି ଅପେକ୍ଷା କରି, ତାଙ୍କର ହରାଇଯାଇଥିବା ଗାଁ ଖୋଜିବାକୁ ଏଠାଠି ଘୁଞ୍ଚିଲେ, କିନ୍ତୁ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟରେ ମିଳିଲା ନାହିଁ ।
ତତଃ କନଖଲଂ ଗତ୍ଵା ଜୀର୍ଣଵତ୍ସାଂ ନିରାମଯାମ୍ । ଦଦର୍ଶ ଗାଂ ସ୍ଵକାଂ ଧେନୁଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ନିଵେଶନେ ।। ୭.୫୩.
ତାପରେ, କନଖଳାକୁ ଯାଇ, ସେ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ଏବଂ ରୋଗ ନଥିବା ଗାଁ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ଦେଖିଲେ ।
ଅଥ ତାଂ ନାମଧେଯେନ ସ୍ଵକେନୋଵାଚ ସ ଦ୍ଵିଜଃ । ଆଗଚ୍ଛ ଶବଲେତ୍ଯେଵଂ ସା ତୁ ଶୁଶ୍ରାଵ ଗୌଃ ସ୍ଵରମ୍ ।। ୭.୫୩.
ତାପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ନାମରେ ଡାକିଲେ, 'ଆସ, ଶବଳା', ଏବଂ ଗାଁ ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲା ।
ତସ୍ଯ ତଂ ସ୍ଵରମାଜ୍ଞାଯ କ୍ଷୁଧାର୍ତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଵୈ । ଅନ୍ଵଗାତ୍ପୃଷ୍ଠତଃ ସା ଗୌର୍ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ପାଵକୋପମମ୍ ।। ୭.୫୩.
ଖାଇବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଚିହ୍ନି, ଗାଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରିଲା, ଯିଏ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜ ଥିଲେ ।
ଯୋ ଽପି ପାଲଯତେ ଵିପ୍ରଃ ସୋ ଽପି ଗାମନ୍ଵଗାଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍ । ଗତ୍ଵା ତମୃଷିମାଚଷ୍ଟ ମମ ଗୌରିତି ସତ୍ଵରମ୍ ।। ୭.୫୩.
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗାଁକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଗାଁ ପଛରେ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଗଲେ । ସେ ଋଷିଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶୀଘ୍ର କହିଲେ — 'ଏହି ଗାଁ ମୋର ।'
ସ୍ପର୍ଶିତା ରାଜସିଂହେନ ମମ ଦତ୍ତା ନୃଗେଣ ହ । ତଯୋର୍ବ୍ରାହ୍ମଣଯୋର୍ଵାଦୋ ମହାନାସୀଦ୍ଵିପଶ୍ଚିତୋଃ ।। ୭.୫୩.
ସେ କହିଲେ — 'ରାଜା ସିଂହ ଏହି ଗାଁକୁ ଛୁଇଁଥିଲେ ଏବଂ ନୃଗ ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ ।' ଏହି ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ଵିଵଦନ୍ତୌ ତତୋ ଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଦାତାରମଭିଜଗ୍ମତୁଃ । ତୌ ରାଜଭଵନଦ୍ଵାରି ନ ପ୍ରାପ୍ତୌ ନୃଗଶାସନମ୍ ।। ୭.୫୩.
ସେମାନେ ଏକାପରେ ଏକା ଝଗଡ଼ା କରି, ଦାତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ । କିନ୍ତୁ ରାଜଭବନ ଦ୍ୱାରରେ, ସେମାନେ ନୃଗଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଲେ ନାହିଁ ।
ଅହୋରାତ୍ରାଣ୍ଯନେକାନି ଵସନ୍ତୌ କ୍ରୋଧମୀଯତୁଃ । ଊଚତୁଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନୌ ତାଵୁଭୌ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମୌ ୭.୫୩.
ଅନେକ ଦିନ ଓ ରାତି ରହି, ସେମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ । ଏହି ଦୁଇ ମହାତ୍ମା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକାପରେ ଏକା କଥା କହିଲେ ।
ଅର୍ଥିନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ନୈଷି ଦର୍ଶନମ୍ । ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କୃକଲାସୋ ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୭.୫୩.
‘ଯେହେତୁ ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଉନାହିଁ, ସେହିପାଇଁ ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା; ଏବଂ ଚିପୁଡ଼ି ହେଇଯିବା ।’
ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ବହୁଵର୍ଷଶତାନି ଚ । ଶ୍ଵଭ୍ରେ ଽସ୍ମିନ୍ କୃକଲାସୋ ଵୈ ଦୀର୍ଘକାଲଂ ଵସିଷ୍ଯସି ।। ୭.୫୩.
‘ଏହି ଗଡ଼ିରେ ତୁମେ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ଅନେକ ଶତ ବର୍ଷ ଚିପୁଡ଼ି ଭାବରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିବା ।’
ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ହି ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ଯଦୂନାଂ କୀର୍ତିଵର୍ଧନଃ । ଵାସୁଦେଵ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୁରୁଷଵିଗ୍ରହଃ ।। ୭.୫୩.
‘ଏହି ଜଗତରେ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେବେ, ଯେ ଯଦୁବଂଶର କୀର୍ତି ବଢ଼ାଇବେ; ଯିଏ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ ନାମରେ ପରିଚିତ, ମାନବ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ ।’
ସ ତେ ମୋକ୍ଷଯିତା ରାଜଂସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଛାପାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯସି । କୃତା ଚ ତେନ କାଲେନ ନିଷ୍କୃତିସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୫୩.
‘ସେ ରାଜା, ତୁମକୁ ଏହି ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ କରିବେ; ଏବଂ ସେ ସମୟରେ, ତୁମର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ ।’
ଭାରାଵତରଣାର୍ଥଂ ହି ନରନାରାଯଣାଵୁଭୌ । ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯେତେ ମହାଵୀର୍ଯୌ କଲୌ ଯୁଗ ଉପସ୍ଥିତେ ।। ୭.୫୩.
‘ପୃଥିବୀର ଭାର କମାଇବା ପାଇଁ, ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନର ଓ ନାରାୟଣ କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ ଜନ୍ମ ନେବେ ।’
ଏଵଂ ତୌ ଶାପମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣୌ ଵିଗତଜ୍ଵରୌ । ତାଂ ଗାଂ ହି ଦୁର୍ବଲାଂ ଵୃଦ୍ଧାଂ ଦଦତୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଵୈ ।। ୭.୫୩.
ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇ, ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ସେମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଗାଁକୁ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ ।
ଏଵଂ ସ ରାଜା ତଂ ଶାପମୁପଭୁଙ୍କ୍ତେ ସୁଦାରୁଣମ୍ ।। ୭.୫୩.
ଏଭଳି, ସେ ରାଜା ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶାପକୁ ସହିଲେ ।
କାର୍ଯାର୍ଥିନାଂ ଵିମର୍ଦୋ ହି ରାଜ୍ଞାଂ ଦୋଷାଯ କଲ୍ପତେ । ତଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ଦର୍ଶନଂ ମହ୍ଯମଭିଵର୍ତନ୍ତୁ କାର୍ଯିଣଃ ।। ୭.୫୩.
କାର୍ଯ୍ୟ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୋଷର କାରଣ ହୁଏ; ଏହିପାଇଁ, କାର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଶୀଘ୍ର ମୋ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତୁ ।
ସୁକୃତସ୍ଯ ହି କାର୍ଯସ୍ଯ ଫଲଂ ନାପୈତି ପାର୍ଥିଵଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଗଚ୍ଛ ପ୍ରତୀକ୍ଷସ୍ଵ ସୌମିତ୍ରେ କାର୍ଯଵାଞ୍ଜନଃ ।। ୭.୫୩.
ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ରାଜାଙ୍କୁ କେବେ ଛାଡ଼ି ଯାଏ ନାହିଁ; ତେଣୁ, ସଉମିତ୍ରି, ତୁମେ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଲଗି ଯାଉ ଏବଂ ଅପେକ୍ଷା କର ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି, ମହାର୍ଷି ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାନବେ ସର୍ଗର ଶେଷ ।
ରାମସ୍ଯ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରମାର୍ଥଵିତ୍ । ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ରାଘଵଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍ ।। ୭.୫୪.
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯେଉଁଠି ନିଜର ମୁଖ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝିଥିଲେ, ହାତ ଜୋଡି ରାଘବଙ୍କୁ, ଦୀପ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଅଲ୍ପାପରାଧେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଦ୍ଵିଜାଭ୍ଯାଂ ଶାପ ଈଦୃଶଃ । ମହାନ୍ନୃଗସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ଯମଦଣ୍ଡ ଇଵାପରଃ ।। ୭.୫୪.
କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଅଳ୍ପ ଅପରାଧ ପାଇଁ ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏପରି ଶାପ ଦେଲେ; ଏହା ମହାନ ରାଜା ନୃଗଙ୍କୁ ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ପରି ଭୟଙ୍କର ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ପାପସଂଯୁକ୍ତମାତ୍ମାନଂ ପୁରଷର୍ଷଭ । କିମୁଵାଚ ନୃଗୋ ରାଜା ଦ୍ଵିଜୌ କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତୌ ।। ୭.୫୪.
ନିଜର ପାପ ସଂଯୋଗ ଶୁଣି, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜା ନୃଗ କ୍ରୋଧିତ ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କଣ କହିଲେ ?
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାଘଵଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍ । ଶୃଣୁ ସୌମ୍ଯ ଯଥା ପୂର୍ଵଂ ସ ରାଜା ଶାପଵିକ୍ଷତଃ ।। ୭.୫୪.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ରାମ ପୁନି କହିଲେ — 'ସଉମ୍ୟ, ଶୁଣ, ଶାପରେ ପୀଡିତ ସେ ରାଜା ପୂର୍ବରୁ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।'
ଅଥାଧ୍ଵନି ଗତୌ ଵିପ୍ରୌ ଵିଜ୍ଞାଯ ସ ନୃଗସ୍ତଦା । ଆହୂଯ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵାନ୍ନୈଗମାନ୍ସପୁରୋଧସଃ ।। ୭.୫୪.
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯାତ୍ରାରେ ଯିବା ପରେ, ନୃଗ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ, ନାଗରିକ ଓ ପୁରୋହିତମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ତାନୁଵାଚ ନୃଗୋ ରାଜା ସର୍ଵାଶ୍ଚ ପ୍ରକୃତୀସ୍ତଥା । ଦୁଃଖେନ ସୁସମାଵିଷ୍ଟଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ମେ ସମାହିତୈଃ ।। ୭.୫୪.
ନୃଗ ରାଜା ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଜନମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମନୋযোগ ଦେଇ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।'