ଯସ୍ମାଦଵଧ୍ଯାଂ ମେ ପତ୍ନୀମଵଧୀଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ଜନିଷ୍ଯସି ଜନାର୍ଦନ ।। ୭.୫୧.
ମୋ ପତ୍ନୀ ଅବଧ୍ୟ ଥିଲେ, ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲା। ଏହି କାରଣରେ, ଜନାର୍ଦନ, ତୁମେ ମାନବ ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେବ।
ତତ୍ର ପତ୍ନୀଵିଯୋଗଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ବହୁଵାର୍ଷିକମ୍ ।। ୭.୫୧.
ସେଠାରେ ତୁମେ ଅନେକ ବର୍ଷ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ରହିବା ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବ।
ଶାପାଭିହତଚେତାସ୍ସ ସ୍ଵାତ୍ମନା ଭାଵିତୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୫୧.
ଏହି ଶାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଲୀନ ହେଲେ।
ଅର୍ଚଯାମାସ ତଂ ଦେଵଂ ଭୃଗୁଃ ଶାପେନ ପୀଡିତଃ । ତପସାରାଧିତୋ ଦେଵୋ ହ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ । ଲୋକାନାଂ ସଂହିତାର୍ଥଂ ତୁ ତଂ ଶାପଂ ଗ୍ରାହ୍ଯମୁକ୍ତଵାନ୍ ।। ୭.୫୧.
ଶାପରେ ପୀଡିତ ଭୃଗୁ ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦୟାଳୁ ଦେବତା କହିଲେ—ଲୋକର ଭଲ ପାଇଁ ଏହି ଶାପ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଇତି ଶପ୍ତୋ ମହାତେଜା ଭୃଗୁଣା ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି । ଇହାଗତୋ ହି ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ତଵ ପାର୍ଥିଵସତ୍ତମ ।। ୭.୫୧.
ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଏଠି ତୁମ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଆସିଛନ୍ତି, ରାଜା।
ରାମ ଇତ୍ଯଭିଵିଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ମାନଦ । ତତ୍ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ଚାପି ଭୃଗୁଶାପକୃତଂ ମହତ୍ ।। ୭.୫୧.
ତିନି ଲୋକରେ ରାମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମାନଦା, ସେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପର ଫଳ ଭୋଗିବେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଃ ପତୀ ରାମୋ ଦୀର୍ଘକାଲଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସୁଖିନଶ୍ଚ ସମୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଯେ ଽନୁଗାଃ ।। ୭.୫୧.
ରାମ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ହେବେ, ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ସୁଖୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ହେବେ।
ଦଶ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦଶ ଵର୍ଷଶତାନି ଚ । ରାମୋ ରାଜ୍ଯମୁପାସିତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯତି ।। ୭.୫୧.
ଦଶ ହଜାର ଓ ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରି, ରାମ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଯିବେ।
ସମୃଦ୍ଧୈଶ୍ଚାଶ୍ଵମେଧୈଶ୍ଚ ଇଷ୍ଟ୍ଵା ପରମଦୁର୍ଜଯଃ । ରାଜଵଂଶାଂଶ୍ଚ ବହୁଶୋ ବହୂନ୍ସଂସ୍ଥାପଯିଷ୍ଯତି ।। ୭.୫୧.
ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି, ଯାହା ବହୁତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ, ରାମ ଅନେକ ରାଜବଂଶ ସ୍ଥାପନ କରିବେ।
ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ ତୁ ଭଵିଷ୍ଯେତେ ସୀତାଯାଂ ରାଘଵସ୍ଯ ତୁ । ଅନ୍ଯତ୍ର ନ ତ୍ଵଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ସତ୍ଯମେତନ୍ନସଂଶଯଃ ।। ୭.୫୧.
ସୀତା ଠାରୁ ରାଘବଙ୍କର ଦୁଇ ପୁତ୍ର ହେବେ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଠାରେ, ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ନୁହେଁ—ଏହା ସତ୍ୟ, କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ସୀତାଯାଶ୍ଚ ତତଃ ପୁତ୍ରାଵଭିଷେକ୍ଷ୍ଯତି ରାଘଵଃ ।। ୭.୫୧.
ତାପରେ, ସୀତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣକୁ ରାଘବ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବେ।
ସ ସର୍ଵମଖିଲଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵଂଶସ୍ଯାହ ଗତାଗତମ୍ । ଆଖ୍ଯାଯ ସୁମହାତେଜାସ୍ତୂଷ୍ଣୀମାସୀନ୍ମହାମୁନିଃ ।। ୭.୫୧.
ସମସ୍ତ ରାଜବଂଶର ଆଗମନ ଓ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଥା କହି, ମହା ତେଜସ୍ବୀ ମୁନି ଚୁପ ହୋଇ ବସିଲେ।
ତୂଷ୍ଣୀମ୍ଭୂତେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ରାଜା ଦଶରଥୋ ମୁନୌ । ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମହାତ୍ମାନୌ ପୁନରାଯାତ୍ପୁରୋତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୫୧.
ମୁନି ଚୁପ ହେଲେ, ଦଶରଥ ରାଜା ମହାତ୍ମାମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୁନି ଉତ୍ତମ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଏତଦ୍ଵଚୋ ମଯା ତତ୍ର ମୁନିନା ଵ୍ଯାହୃତଂ ପୁରା । ଶ୍ରୁତଂ ହୃଦି ଚ ନିକ୍ଷିପ୍ତଂ ନାନ୍ଯଥା ତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୫୧.
ଏହି କଥା ପୂର୍ବରେ ମୁନି କହିଥିଲେ; ମୁଁ ଶୁଣି ମନରେ ରଖିଥିଲି—ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଗତେ ନ ସନ୍ତାପଂ କର୍ତୁମର୍ହସି ରାଘଵ । ସୀତାର୍ଥେ ରାଘଵାର୍ଥେ ଵା ଦୃଢୋ ଭଵ ନରୋତ୍ତମ ।। ୭.୫୧.
ଏହିପରି ହେବା ପରେ, ରାଘବ, ତୁମେ ସୀତା ପାଇଁ କିମ୍ବା ନିଜ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ମନେ ଦୃଢ ରହ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵ୍ଯାହୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସୂତସ୍ଯ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୫୧.
ସୁତଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଭଲ, ଭଲ' ।
ତତଃ ସଂଵଦତୋରେଵଂ ସୂତଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋଃ ପଥି । ଅସ୍ତମର୍କେ ଗତେ ଵାସଂ କେଶିନ୍ଯାଂ ତାଵଥୋଷତୁଃ ।। ୭.୫୧.
ପଥରେ ସୁତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏପରି କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲାପରେ, ସେମାନେ କେଶିନୀରେ ରାତି ଅତିବାହିତ କଲେ ।
ତତ୍ର ତାଂ ରଜନୀମୁଷ୍ଯ କେଶିନ୍ଯାଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ପ୍ରଭାତେ ପୁନରୁତ୍ଥାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ରଯଯୌ ତଦା ।। ୭.୫୨.
କେଶିନୀରେ ରାତି ଅତିବାହିତ କରି, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି, ପୁନି ଯାତ୍ରା କଲେ ।
ତତୋ ଽର୍ଧଦିଵସେ ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାରଥଃ । ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ରତ୍ନସମ୍ପୂର୍ଣାଂ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାଵୃତାମ୍ ।। ୭.୫୨.
ଅର୍ଧ ଦିନ ହେବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁତ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ, ସମୃଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ସୌମିତ୍ରିସ୍ତୁ ପରଂ ଦୈନ୍ଯଂ ଜଗାମ ସୁମହାମତିଃ । ରାମପାଦୌ ସମାସାଦ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କିମହଂ ଗତଃ ।। ୭.୫୨.
ସୌମିତ୍ରି, ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡିଲେ; ରାମଙ୍କର ପାଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଇ, 'ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସି କଣ କହିବି?' ବିଚାର କଲେ ।
ତସ୍ଯୈଵଂ ଚିନ୍ତଯାନସ୍ଯ ଭଵନଂ ଶଶିସନ୍ନିଭମ୍ । ରାମସ୍ଯ ପରମୋଦାରଂ ପୁରସ୍ତାନ୍ସମଦୃଶ୍ଯତ ।। ୭.୫୨.
ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚମକୁଥିବା ରାମଙ୍କର ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭବନ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖାଗଲା ।
ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ଭଵନଦ୍ଵାରି ସୋ ଽଵତୀର୍ଯ ରଥୋତ୍ତମାତ୍ । ଅଵାଙ୍ମୁଖୋ ଦୀନମନାଃ ପ୍ରଵିଵେଶାନିଵାରିତଃ ।। ୭.୫୨.
ରାଜାଙ୍କର ଭବନ ଦ୍ୱାରରେ, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥରୁ ଉତରି, ଦୁଃଖି ମନେ ଏବଂ ମୁଖ ନମାଇ, କୌଣସି ବାଧା ନଥିବା ଭଳି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଘଵଂ ଦୀନମାସୀନଂ ପରମାସନେ । ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମଶ୍ରୁପୂର୍ଣାଭ୍ଯାଂ ଦଦର୍ଶାଗ୍ରଜମଗ୍ରତଃ ।। ୭.୫୨.
ସେ ଦୁଃଖି ରାଘବଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ଆସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କର ଆଗରେ ଅଗ୍ରଜ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଚକୁ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ଜଗ୍ରାହ ଚରଣୌ ତସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଦୀନଚେତନଃ । ଉଵାଚ ଦୀନଯା ଵାଚା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ସୁସମାହିତଃ ।। ୭.୫୨.
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦୁଃଖି ମନେ, ରାମଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲେ; ହାତ ଜୋଡି ଏବଂ ଦୁଃଖି ସ୍ୱରରେ, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ ।
ଆର୍ଯସ୍ଯାଜ୍ଞାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଵିସୃଜ୍ଯ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ । ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟେ ଵାଲ୍ମୀକେରାଶ୍ରମେ ଶୁଚୌ ।। ୭.୫୨.
ଆପଣଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରି, ଜନକର ଝିଅକୁ ଛାଡି, ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣ କହିଥିଲେ, ଶୁଚି ଭାଲ୍ମୀକି ଆଶ୍ରମରେ ରଖି ଆସିଛି ।
ତତ୍ର ତାଂ ଚ ଶୁଭାଚାରାମାଶ୍ରମାନ୍ତେ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ । ପୁନରପ୍ଯାଗତୋ ଵୀର ପାଦମୂଲମୁପାସିତୁମ୍ ।। ୭.୫୨.
ଏଠାରେ, ଆଶ୍ରମର ସୀମାରେ, ଶୁଭ ଆଚରଣ ଓ ମହିମାମୟୀ ସେ ନାରୀଙ୍କୁ, ହେ ଭୀର, ପୁନି ତାଙ୍କର ପାଦ ପାଖରେ ବସିବାକୁ ଆସିଥିଲେ ।
ମା ଶୁଚଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର କାଲସ୍ଯ ଗତିରୀଦୃଶୀ । ତ୍ଵଦ୍ଵିଧା ନ ହି ଶୋଚନ୍ତି ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ମନସ୍ଵିନଃ ।। ୭.୫୨.
ହେ ପୁରୁଷସିଂହ, ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସମୟର ଗତି ଏପରି । ତୁମେ ଭଳି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବା ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖ କରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ସର୍ଵେ କ୍ଷଯାନ୍ତା ନିଚଯାଃ ପତନାନ୍ତାଃ ସମୁଚ୍ଛ୍ରଯାଃ । ସଂଯୋଗା ଵିପ୍ରଯୋଗାନ୍ତା ମରଣାନ୍ତଂ ଚ ଜୀଵିତମ୍ ।। ୭.୫୨.
ସମସ୍ତ ସଂଗ୍ରହ ଶେଷରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଉଚ୍ଚତା ଶେଷରେ ପତନ ହୁଏ; ଯୋଗ ଶେଷରେ ବିୟୋଗ ହୁଏ, ଜୀବନ ଶେଷରେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ ।
ତସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ରେଷୁ ଦାରେଷୁ ମିତ୍ରେଷୁ ଚ ଧନେଷୁ ଚ । ନାତିପ୍ରସଙ୍ଗଃ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଵିପ୍ରଯୋଗୋ ହି ତୈର୍ଧ୍ରୁଵମ୍ ।। ୭.୫୨.
ତେଣୁ, ପୁଅ, ଜୀବନ ସାଥୀ, ମିତ୍ର ଓ ଧନ ପାଇଁ ଅତି ଆସକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ସହିତ ବିୟୋଗ ନିଶ୍ଚିତ ।
ଶକ୍ତସ୍ତ୍ଵମାତ୍ମନା ଽ ଽତ୍ମାନଂ ଵିନେତୁଂ ମନସୈଵ ହି । ଲୋକାନ୍ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥ କିଂ ପୁନଃ ଶୋକମାତ୍ମନଃ ।। ୭.୫୨.
ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ତୁମେ ନିଜ ମନରେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବା; ଯଦି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବା, ତେବେ ନିଜ ଦୁଃଖକୁ ଅବଶ୍ୟ ଦମନ କରିପାରିବା ।