ତୌ ମୁନୀ ତାପସଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ଵିନୀତୋ ହ୍ଯଭିଵାଦଯତ୍ । ସ ତାଭ୍ଯାଂ ପୂଜିତୋ ରାଜା ସ୍ଵାଗତେନାସନେନ ଚ ୭.୫୧.
ସେ ରାଜା ନମ୍ର ଭାବରେ ସେଇ ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ତାପସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ କଥା ଓ ଆସନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତେଷାଂ ତତ୍ରୋପଵିଷ୍ଟାନାଂ ତାସ୍ତାଃ ସୁମଧୁରାଃ କଥାଃ । ବଭୂଵୁଃ ପରମର୍ଷୀଣାଂ ମଧ୍ଯାଦିତ୍ଯଗତେ ଽହନି ।। ୭.୫୧.
ସେଠାରେ ସେମାନେ ବସିଥିବାବେଳେ, ସେଇ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧୁର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଦିନ ଶେଷ ହେଉଅଯ୍ଯନ୍ତ ଚାଲିଥିଲା।
ତତଃ କଥାଯାଂ କସ୍ଯାଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଗ୍ରହୋ ନୃପଃ । ଉଵାଚ ତଂ ମହାତ୍ମାନମତ୍ରେଃ ପୁତ୍ରଂ ତପୋଧନମ୍ ।। ୭.୫୧.
ତାପରେ, ଏକ କଥା ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ, ରାଜା ହାତ ଜୋଡି ବସି, ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅ ସେଇ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଭଗଵନ୍କିଂ ପ୍ରମାଣେନ ମମ ଵଂଶୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । କିମାଯୁଶ୍ଚ ହି ମେ ରାମଃ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚାନ୍ଯେ କିମାଯୁଷଃ ।। ୭.୫୧.
'ଭଗବନ୍ତ, କେଉଁ ମାପଦଣ୍ଡରେ ମୋ ବଂଶ ରହିବ? ମୋ ଆୟୁଷ୍ୟ କେତେ, ମୋ ପୁଅ ରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ପୁଅମାନଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ କେତେ?'
ରାମସ୍ଯ ଚ ସୁତା ଯେ ସ୍ଯୁସ୍ତେଷାମାଯୁଃ କିଯଦ୍ଭଵେତ୍ । କାମ୍ଯଯା ଭଗଵନ୍ବୂହି ଵଂଶସ୍ଯାସ୍ଯ ଗତିଂ ମମ ।। ୭.୫୧.
'ରାମଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ କେତେ ହେବ? ଭଗବନ୍ତ, ଆମ ବଂଶର ଭବିଷ୍ୟତ କଥା ଜାଣିବାକୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵ୍ଯାହୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ରାଜ୍ଞୋ ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ । ଦୁର୍ଵାସାଃ ସୁମହାତେଜା ଵ୍ଯାହର୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୫୧.
ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ଦୁର୍ବାସା ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ତଦା ଦେଵାସୁରେ ଯୁଧି । ଦୈତ୍ଯାଃ ସୁରୈର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯମାନା ଭୃଗୁପତ୍ନୀଂ ସମାଶ୍ରିତାଃ ।। ୭.୫୧.
ଶୁଣ, ରାଜା, ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାଚୀନ କଥା। ଦେବତାମାନେ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଭୟଦେଇଥିଲେ, ତେଣୁ ଦାନବମାନେ ଭୃଗୁଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ।
ତଯା ଦତ୍ତାଭଯାସ୍ତତ୍ର ନ୍ଯଵସନ୍ନଭଯାସ୍ତଦା ।। ୭.୫୧.
ସେ ଭୃଗୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଲେ, ତେଣୁ ସେମାନେ ଭୟ ଛାଡି ସେଠାରେ ରହିଲେ।
ତଯା ପରିଗୃହୀତାଂସ୍ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସୁରେଶ୍ଵରଃ । ଚକ୍ରେଣ ଶିତଧାରେଣ ଭୃଗୁପତ୍ନ୍ଯାଃ ଶିରୋ ଽହରତ୍ ।। ୭.୫୧.
ଭୃଗୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଦେବତାମାନେର ମୁଖ୍ୟ ଭୟରେ ତାଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚକ୍ରରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ତତସ୍ତାଂ ନିହତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପତ୍ନୀଂ ଭୃଗୁକୁଲୋଦ୍ଵହଃ । ଶଶାପ ସହସା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵିଷ୍ଣୁଂ ରିପୁକୁଲାର୍ଦନମ୍ ।। ୭.୫୧.
ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଭୃଗୁ କୁଳର ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଅତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଯସ୍ମାଦଵଧ୍ଯାଂ ମେ ପତ୍ନୀମଵଧୀଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ଜନିଷ୍ଯସି ଜନାର୍ଦନ ।। ୭.୫୧.
ମୋ ପତ୍ନୀ ଅବଧ୍ୟ ଥିଲେ, ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲା। ଏହି କାରଣରେ, ଜନାର୍ଦନ, ତୁମେ ମାନବ ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେବ।
ତତ୍ର ପତ୍ନୀଵିଯୋଗଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ବହୁଵାର୍ଷିକମ୍ ।। ୭.୫୧.
ସେଠାରେ ତୁମେ ଅନେକ ବର୍ଷ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ରହିବା ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବ।
ଶାପାଭିହତଚେତାସ୍ସ ସ୍ଵାତ୍ମନା ଭାଵିତୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୫୧.
ଏହି ଶାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଲୀନ ହେଲେ।
ଅର୍ଚଯାମାସ ତଂ ଦେଵଂ ଭୃଗୁଃ ଶାପେନ ପୀଡିତଃ । ତପସାରାଧିତୋ ଦେଵୋ ହ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ । ଲୋକାନାଂ ସଂହିତାର୍ଥଂ ତୁ ତଂ ଶାପଂ ଗ୍ରାହ୍ଯମୁକ୍ତଵାନ୍ ।। ୭.୫୧.
ଶାପରେ ପୀଡିତ ଭୃଗୁ ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦୟାଳୁ ଦେବତା କହିଲେ—ଲୋକର ଭଲ ପାଇଁ ଏହି ଶାପ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଇତି ଶପ୍ତୋ ମହାତେଜା ଭୃଗୁଣା ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି । ଇହାଗତୋ ହି ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ତଵ ପାର୍ଥିଵସତ୍ତମ ।। ୭.୫୧.
ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଏଠି ତୁମ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଆସିଛନ୍ତି, ରାଜା।
ରାମ ଇତ୍ଯଭିଵିଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ମାନଦ । ତତ୍ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ଚାପି ଭୃଗୁଶାପକୃତଂ ମହତ୍ ।। ୭.୫୧.
ତିନି ଲୋକରେ ରାମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମାନଦା, ସେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପର ଫଳ ଭୋଗିବେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଃ ପତୀ ରାମୋ ଦୀର୍ଘକାଲଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସୁଖିନଶ୍ଚ ସମୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଯେ ଽନୁଗାଃ ।। ୭.୫୧.
ରାମ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ହେବେ, ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ସୁଖୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ହେବେ।
ଦଶ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦଶ ଵର୍ଷଶତାନି ଚ । ରାମୋ ରାଜ୍ଯମୁପାସିତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯତି ।। ୭.୫୧.
ଦଶ ହଜାର ଓ ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରି, ରାମ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଯିବେ।
ସମୃଦ୍ଧୈଶ୍ଚାଶ୍ଵମେଧୈଶ୍ଚ ଇଷ୍ଟ୍ଵା ପରମଦୁର୍ଜଯଃ । ରାଜଵଂଶାଂଶ୍ଚ ବହୁଶୋ ବହୂନ୍ସଂସ୍ଥାପଯିଷ୍ଯତି ।। ୭.୫୧.
ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି, ଯାହା ବହୁତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ, ରାମ ଅନେକ ରାଜବଂଶ ସ୍ଥାପନ କରିବେ।
ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ ତୁ ଭଵିଷ୍ଯେତେ ସୀତାଯାଂ ରାଘଵସ୍ଯ ତୁ । ଅନ୍ଯତ୍ର ନ ତ୍ଵଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ସତ୍ଯମେତନ୍ନସଂଶଯଃ ।। ୭.୫୧.
ସୀତା ଠାରୁ ରାଘବଙ୍କର ଦୁଇ ପୁତ୍ର ହେବେ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଠାରେ, ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ନୁହେଁ—ଏହା ସତ୍ୟ, କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ସୀତାଯାଶ୍ଚ ତତଃ ପୁତ୍ରାଵଭିଷେକ୍ଷ୍ଯତି ରାଘଵଃ ।। ୭.୫୧.
ତାପରେ, ସୀତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣକୁ ରାଘବ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବେ।
ସ ସର୍ଵମଖିଲଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵଂଶସ୍ଯାହ ଗତାଗତମ୍ । ଆଖ୍ଯାଯ ସୁମହାତେଜାସ୍ତୂଷ୍ଣୀମାସୀନ୍ମହାମୁନିଃ ।। ୭.୫୧.
ସମସ୍ତ ରାଜବଂଶର ଆଗମନ ଓ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଥା କହି, ମହା ତେଜସ୍ବୀ ମୁନି ଚୁପ ହୋଇ ବସିଲେ।
ତୂଷ୍ଣୀମ୍ଭୂତେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ରାଜା ଦଶରଥୋ ମୁନୌ । ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମହାତ୍ମାନୌ ପୁନରାଯାତ୍ପୁରୋତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୫୧.
ମୁନି ଚୁପ ହେଲେ, ଦଶରଥ ରାଜା ମହାତ୍ମାମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୁନି ଉତ୍ତମ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଏତଦ୍ଵଚୋ ମଯା ତତ୍ର ମୁନିନା ଵ୍ଯାହୃତଂ ପୁରା । ଶ୍ରୁତଂ ହୃଦି ଚ ନିକ୍ଷିପ୍ତଂ ନାନ୍ଯଥା ତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୫୧.
ଏହି କଥା ପୂର୍ବରେ ମୁନି କହିଥିଲେ; ମୁଁ ଶୁଣି ମନରେ ରଖିଥିଲି—ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଗତେ ନ ସନ୍ତାପଂ କର୍ତୁମର୍ହସି ରାଘଵ । ସୀତାର୍ଥେ ରାଘଵାର୍ଥେ ଵା ଦୃଢୋ ଭଵ ନରୋତ୍ତମ ।। ୭.୫୧.
ଏହିପରି ହେବା ପରେ, ରାଘବ, ତୁମେ ସୀତା ପାଇଁ କିମ୍ବା ନିଜ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ମନେ ଦୃଢ ରହ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵ୍ଯାହୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସୂତସ୍ଯ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୫୧.
ସୁତଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଭଲ, ଭଲ' ।
ତତଃ ସଂଵଦତୋରେଵଂ ସୂତଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋଃ ପଥି । ଅସ୍ତମର୍କେ ଗତେ ଵାସଂ କେଶିନ୍ଯାଂ ତାଵଥୋଷତୁଃ ।। ୭.୫୧.
ପଥରେ ସୁତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏପରି କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲାପରେ, ସେମାନେ କେଶିନୀରେ ରାତି ଅତିବାହିତ କଲେ ।
ତତ୍ର ତାଂ ରଜନୀମୁଷ୍ଯ କେଶିନ୍ଯାଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ପ୍ରଭାତେ ପୁନରୁତ୍ଥାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ରଯଯୌ ତଦା ।। ୭.୫୨.
କେଶିନୀରେ ରାତି ଅତିବାହିତ କରି, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି, ପୁନି ଯାତ୍ରା କଲେ ।
ତତୋ ଽର୍ଧଦିଵସେ ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାରଥଃ । ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ରତ୍ନସମ୍ପୂର୍ଣାଂ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାଵୃତାମ୍ ।। ୭.୫୨.
ଅର୍ଧ ଦିନ ହେବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁତ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ, ସମୃଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ସୌମିତ୍ରିସ୍ତୁ ପରଂ ଦୈନ୍ଯଂ ଜଗାମ ସୁମହାମତିଃ । ରାମପାଦୌ ସମାସାଦ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କିମହଂ ଗତଃ ।। ୭.୫୨.
ସୌମିତ୍ରି, ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡିଲେ; ରାମଙ୍କର ପାଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଇ, 'ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସି କଣ କହିବି?' ବିଚାର କଲେ ।