ତାସାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଲ୍ମୀକିରିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ସୀତେଯଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତା ପତ୍ନୀ ରାମସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୭.୪୯.
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବାଲ୍ମୀକି କହିଲେ, "ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ସୀତା, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଯିଏ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।"
ସ୍ନୁଷା ଦଶରଥସ୍ଯୈଷା ଜନକସ୍ଯ ସୁତା ସତୀ । ଅପାପା ପତିନା ତ୍ଯକ୍ତା ପରିପାଲ୍ଯା ମଯା ସଦା ।। ୭.୪୯.
"ଏହି ଦଶରଥଙ୍କର ବହୁଁ, ଜନକଙ୍କର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଝିଅ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ନିର୍ମଳ, ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ସଦା ରକ୍ଷା କରିବି।"
ଇମାଂ ଭଵନ୍ତ୍ଯଃ(?) ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ସ୍ନେହେନ ପରମେଣ ହି । ଗୌରଵାନ୍ମମ ଵାକ୍ଯାଚ୍ଚ ପୂଜ୍ଯା ଵୋ ଽସ୍ତୁ ଵିଶେଷତଃ ।। ୭.୪୯.
"ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠି ସୀତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ନେହରେ ଦେଖ, ଏବଂ ମୋର କଥାକୁ ମାନି ତାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଆଦର ଦିଅ।"
ମୁହୁର୍ମୁହୁଶ୍ଚ ଵୈଦେହୀଂ ପ୍ରଣିଧାଯ ମହାଯଶାଃ । ସ୍ଵମାଶ୍ରମଂ ଶିଷ୍ଯଵୃତଃ ପୁନରାଯାନ୍ମହାତପାଃ ।। ୭.୪୯.
ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାଲ୍ମୀକି ଆବାର ଆବାର ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକୋନପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ପବିତ୍ର ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଉନଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ମୈଥିଲୀଂ ସୀତାମାଶ୍ରମେ ସମ୍ପ୍ରଵେଶିତାମ୍ । ସନ୍ତାପମଗମଦ୍ଘୋରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଦୀନଚେତନଃ ।। ୭.୫୦.
ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା ଓ ସେ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ମହାତେଜାଃ ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ମନ୍ତ୍ରସାରଥିମ୍ । ସୀତାସନ୍ତାପଜଂ ଦୁଃଖଂ ପଶ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ସାରଥେ ।। ୭.୫୦.
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ସାରଥି, ସୀତାଙ୍କ ଦୁଃଖରୁ ଯେ ଦୁଃଖ ରାମଙ୍କୁ ହେଲା, ତାହା ଦେଖ।"
ତତୋ ଦୁଃଖତରଂ କିଂ ନୁ ରାଘଵସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି । ପତ୍ନୀଂ ଶୁଦ୍ଧସମାଚାରାଂ ଵିସୃଜ୍ଯ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ।। ୭.୫୦.
"ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର ଜନକନନ୍ଦିନୀ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପରେ, ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ଆଉ କଣ ହେବ?"
ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଦୈଵାଦହଂ ମନ୍ଯେ ରାଘଵସ୍ଯ ଵିନା ଭଵମ୍ । ଵୈଦେହ୍ଯା ସାରଥେ ନିତ୍ଯଂ ଦୈଵଂ ହି ଦୁରତିକ୍ରମମ୍ ।। ୭.୫୦.
"ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହା ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଯେ, ରାଘବ ବୈଦେହୀ ବିନା ରହିବେ; ହେ ସାରଥି, ଦେବତାଙ୍କ ଚକ୍ରକୁ କେହି ଟାଳିପାରେନି।"
ଯୋ ହି ଦେଵାନ୍ସଗନ୍ଧର୍ଵାନସୁରାନ୍ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ । ନିହନ୍ଯାଦ୍ରାଘଵଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ ଦୈଵମନୁଵର୍ତତେ ।। ୭.୫୦.
"ଯିଏ କ୍ରୋଧରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିପାରିଥାନ୍ତି, ସେଇ ରାଘବ ମଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରିଛନ୍ତି।"
ପୁରା ରାମଃ ପିତୁର୍ଵାକ୍ଯାଦ୍ଦଣ୍ଡକେ ଵିଜନେ ଵନେ । ଉଷିତ୍ଵା ନଵ ଵର୍ଷାଣି ପଞ୍ଚ ଚୈଵ ମହାଵନେ ।। ୭.୫୦.
"ପୂର୍ବେ ରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ଏକାକୀ ଚଉଦ ଅବଧି ବସିଥିଲେ।"
ତତୋ ଦୁଃଖତରଂ ଭୂଯଃ ସୀତାଯା ଵିପ୍ରଵାସନମ୍ । ପୌରାଣାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନୃଶଂସଂ ପ୍ରତିଭାତି ମେ ।। ୭.୫୦.
"ତାପରେ, ସୀତାଙ୍କ ବିଦେଶ ଯାତ୍ରା ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦାୟକ ଲାଗୁଛି, ନଗରବାସୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ପରେ ଏହା ମୋତେ କ୍ରୂର ଲାଗୁଛି।"
କୋ ନୁ ଧର୍ମାଶ୍ରଯଃ ସୂତ କର୍ମଣ୍ଯସ୍ମିନ୍ଯଶୋହରେ । ମୈଥିଲୀଂ ପ୍ରତିସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୌରୈର୍ହୀନାର୍ଥଵାଦିଭିଃ ।। ୭.୫୦.
"ହେ ସାରଥି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ କେଉଁ ଧର୍ମ ରହିଛି? ଏହା ମୈଥିଳୀଙ୍କ ପାଇଁ ନଗରବାସୀଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ କଥାରୁ ଘଟିଛି, ଯେଉଁମାନେ ନିଷ୍ଫଳ ଅଭିଯୋଗ କରିଛନ୍ତି।"
ଏତା ଵାଚୋ ବହୁଵିଧାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଭାଷିତାଃ । ସୁମନ୍ତ୍ରଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୫୦.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କହିଥିବା ବହୁ ପ୍ରକାର କଥା ଶୁଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ସୁମନ୍ତ୍ର ଏହି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନ ସନ୍ତାପସ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯଃ ସୌମିତ୍ରେ ମୈଥିଲୀଂ ପ୍ରତି । ଦୃଷ୍ଟମେତତ୍ପୁରା ଵିପ୍ରୈଃ ପିତୁସ୍ତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରତଃ ।। ୭.୫୦.
"ହେ ସୌମିତ୍ରି, ତୁମେ ମୈଥିଳୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ଘଟଣା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଥିଲେ।"
ଭଵିଷ୍ଯତି ଦୃଢଂ ରାମୋ ଦୁଃଖପ୍ରାଯୋ ଽପି ସୌଖ୍ଯଭାକ୍ । ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ଚ ମହାବାହୁର୍ଵିପ୍ରଯୋଗଂ ପ୍ରିଯୈର୍ଧ୍ରୁଵମ୍ ।। ୭.୫୦.
"ରାମ ନିଶ୍ଚିତ ଦୃଢ଼ ରହିବେ, ଯଦିଓ ଦୁଃଖ ପାଇବେ, ତଥାପି ସେ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରିବେ; ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଣେ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ବିୟୋଗ ଅନୁଭବ କରିବେ।"
ତ୍ଵାଂ ଚୈଵ ମୈଥିଲୀଂ ଚୈଵ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଭରତାଵୁଭୌ । ସନ୍ତ୍ଯଜିଷ୍ଯତି ଧର୍ମାତ୍ମା କାଲେନ ମହତା ମହାନ୍ ।। ୭.୫୦.
"ସେ ମହାନ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ, ସମୟ ଆସିଲେ ତୁମେ, ମୈଥିଳୀ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭରତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବେ।"
ଇଦଂ ତ୍ଵଯି ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ସୌମିତ୍ରେ ଭରତେ ଽପି ଵା । ରାଜ୍ଞା ଵୋ ଵ୍ଯାହୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଦୁର୍ଵାସା ଯଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୫୦.
"ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଏହି କଥା ତୁମେ କିମ୍ବା ଭରତ କେହି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି କଥା ରାଜା କହିଥିଲେ, ଦୁର୍ବାସା ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।"
ମହାଜନସମୀପେ ଚ ମମ ଚୈଵ ନରର୍ଷଭ । ଋଷିଣା ଵ୍ଯାହୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଚ ସନ୍ନିଧୌ ।। ୭.୫୦.
ମହାଜନମାନେ ଓ ମୋ ସାମ୍ନାରେ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମଣି, ଋଷି ମହାନ୍ ବାସିଷ୍ଠଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।
ଋଷେସ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାମାହ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ । ସୂତ ନ କ୍ଵଚିଦେଵଂ ତେ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଜନସନ୍ନିଧୌ ।। ୭.୫୦.
ଋଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ମୋତେ କହିଲେ—'ହେ ସାରଥି, ଏହି କଥା କେବେ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଥିବାଠାରେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ତସ୍ଯାହଂ ଲୋକପାଲସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ତତ୍ସୁସମାହିତଃ । ନୈଵ ଜାତ୍ଵନୃତଂ କାର୍ଯମିତି ମେ ସୌମ୍ଯ ଦର୍ଶନମ୍ ।। ୭.୫୦.
ସେଇ ଲୋକପାଳଙ୍କ କଥାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋଯୋଗରେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେଥିରେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ସୁମନ।
ସର୍ଵଥୈଵ ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ମଯା ସୌମ୍ଯ ତଵାଗ୍ରତଃ । ଯଦି ତେ ଶ୍ରଵଣେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଶ୍ରୂଯତାଂ ରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୫୦.
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୁଁ ତୋର ସାମ୍ନାରେ ଏହି କଥା କହିପାରିବି ନାହିଁ, ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ଶୁଣିବାରେ ତୋର ଆସ୍ଥା ଅଛି, ତେବେ ଶୁଣ, ହେ ରଘୁବଂଶୀ।
ଯଦ୍ଯପ୍ଯହଂ ନରେନ୍ଦ୍ରେଣ ରହସ୍ଯଂ ଶ୍ରାଵିତଃ ପୁରା । ତଥାପ୍ଯୁଦାହରିଷ୍ଯାମି ଦୈଵଂ ହି ଦୁରତିକ୍ରମମ୍ ।। ୭.୫୦.
ଯଦିଓ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ଶୁଣିଥିଲି, ତଥାପି ଏବେ ମୁଁ କହିବି, କାରଣ ଭାଗ୍ୟକୁ କେହି ଟାଳିପାରେ ନାହିଁ।
ଯେନେଦମୀଦୃଶଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦୁଃଖଂ ଶୋକସମନ୍ଵିତମ୍ । ନ ତ୍ଵଯା ଭରତେ ଵାଚ୍ଯଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯାପି ସନ୍ନିଧୌ ।। ୭.୫୦.
ଯେଉଁଠାରୁ ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକ ଆସିଛି, ତଥାପି ଏହି କଥା ତୁମେ ବରତ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କେବେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭାଷିତଂ ତସ୍ଯ ଗମ୍ଭୀରାର୍ଥପଦଂ ମହତ୍ । ତଥ୍ଯଂ ବ୍ରୂହୀତି ସୌମିତ୍ରିଃ ସୂତଂ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୫୦.
ସେ ଗଭୀର ଅର୍ଥ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ—'ସତ୍ୟ କଥା କହ।'
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାଶିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଥା ସଞ୍ଚୋଦିତଃ ସୂତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ମହାତ୍ମନା । ତଦ୍ଵାକ୍ଯମୃଷିଣା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵ୍ଯାହର୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୫୧.
ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ସାରଥି ଋଷିଙ୍କ କହିଥିବା କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପୁରା ନାମ୍ନା ହି ଦୁର୍ଵାସା ଅତ୍ରେଃ ପୁତ୍ରୋ ମହାମୁନିଃ । ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯାଶ୍ରମେ ପୁଣ୍ଯେ ଵାର୍ଷିକ୍ଯଂ ସମୁଵାସ ହ ।। ୭.୫୧.
ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଦୁର୍ବାସା ନାମକ ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ମହାମୁନି, ବାସିଷ୍ଠଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ବର୍ଷାକାଳ ବିତାଇଥିଲେ।
ତମାଶ୍ରମଂ ମହାତେଜାଃ ପିତା ତେ ସୁମହାଯଶାଃ । ପୁରୋହିତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଦିଦୃକ୍ଷୁରଗମସ୍ତ୍ଵଯମ୍ ।। ୭.୫୧.
ସେଇ ଆଶ୍ରମକୁ, ତୁମ ପିତା, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ମହାତ୍ମା ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୂର୍ଯସଙ୍କାଶଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ତେଜସା । ଉପଵିଷ୍ଟଂ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ସଵ୍ଯପାର୍ଶ୍ଵେ ମହାମୁନିମ୍ ।। ୭.୫୧.
ସେ ଦେଖିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ଜ୍ୱଳନ୍ତି ମହାମୁନି ବାସିଷ୍ଠଙ୍କ ବାମ ପାଖରେ ବସିଛନ୍ତି।