ସ୍ନୁଷା ଦଶରଥସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ରାମସ୍ଯ ମହିଷୀ ପ୍ରିଯା । ଜନକସ୍ଯ ସୁତା ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ପତିଵ୍ରତେ ।। ୭.୪୯.
ତୁମେ ଦଶରଥଙ୍କ ସ୍ନୁଷା, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାନୀ ଏବଂ ରାଜା ଜନକଙ୍କ ଝିଅ। ପତିବ୍ରତା ମହିଳା, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ।
ଆଯାନ୍ତୀ ଚାସି ଵିଜ୍ଞାତା ମଯା ଧର୍ମସମାଧିନା । କାରଣଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଂ ମେ ହୃଦଯେନୋପଲକ୍ଷିତମ୍ ।। ୭.୪୯.
ତୁମେ ଆସୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଛି। ତୁମ ଆଗମନର ସମସ୍ତ କାରଣ ମୋ ହୃଦୟରେ ଅନୁଭବ କରିଛି।
ତଵ ଚୈଵ ମହାଭାଗେ ଵିଦିତଂ ମମ ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ସର୍ଵଂ ଚ ଵିଦିତଂ ମହ୍ଯଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଯଦ୍ଧି ଵର୍ତତେ ।। ୭.୪୯.
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମର ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ସତ୍ୟଭାବେ ଜଣା। ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା କିଛି ଘଟୁଛି, ସେସବୁ ମୋତେ ଜଣା।
ଅପାପାଂ ଵେଦ୍ମି ସୀତେ ତ୍ଵାଂ ତପୋଲବ୍ଧେନ ଚକ୍ଷୁଷା । ଵିସ୍ରବ୍ଧା ଭଵ ଵୈଦେହି ସାମ୍ପ୍ରତଂ ମଯି ଵର୍ତସେ ।। ୭.୪୯.
ହେ ସୀତା, ମୁଁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜାଣେ ଯେ ତୁମେ ନିର୍ମଳ। ଏବେ ଭୟ ଛାଡ଼, ହେ ବୈଦେହୀ, ତୁମେ ଏଠି ମୋ ସହିତ ଅଛ।
ଆଶ୍ରମସ୍ଯାଵିଦୂରେ ମେ ତାପସ୍ଯସ୍ତପସି ସ୍ଥିତାଃ । ତାସ୍ତ୍ଵାଂ ଵତ୍ସେ ଯଥା ଵତ୍ସଂ ପାଲଯିଷ୍ଯନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୭.୪୯.
ମୋ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି। ବଛା, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଗାଈ ଯେପରି ବଛାକୁ ଦେଖେ, ସେପରି ସଦା ଦେଖିବେ।
ଇଦମର୍ଧ୍ଯଂ ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଵିସ୍ରବ୍ଧା ଵିଗତଜ୍ଵରା । ଯଥା ସ୍ଵଗୃହମଭ୍ଯେତ୍ଯ ଵିଷାଦଂ ଚୈଵ ମା କୃଥାଃ ।। ୭.୪୯.
ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ତୁମ ଘରକୁ ଫେରିବ, ଦୁଃଖକୁ ମନେ ରଖିବା ନାହିଁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଭାଷିତଂ ସୀତା ମୁନେଃ ପରମମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଶିରସା ଽ ଽଵନ୍ଦ୍ଯ ଚରଣୌ ତଥେତ୍ଯାହ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ।। ୭.୪୯.
ମୁନିଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, ସୀତା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଏବଂ ଅଞ୍ଜଳି ମିଶାଇ କହିଲେ, 'ଯେପରି ଆଦେଶ'।
ତଂ ପ୍ରଯାନ୍ତଂ ମୁନିଂ ସୀତା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପୃଷ୍ଠତୋ ଽନ୍ଵଗାତ୍ ।। ୭.୪୯.
ମୁନି ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ସୀତା ଅଞ୍ଜଳି ମିଶାଇ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନିମାଯାନ୍ତଂ ଵୈଦେହ୍ଯା ମୁନିପତ୍ନଯଃ । ଉପାଜଗ୍ମୁର୍ମୁଦା ଯୁକ୍ତା ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୭.୪୯.
ମୁନିଙ୍କୁ ବୈଦେହୀ ସହିତ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତପସ୍ଵିନୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଆଗକୁ ଆସି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିରସ୍ଯାଗମନଂ ଚ ତେ । ଅଭିଵାଦଯାମସ୍ତ୍ଵାଂ ସର୍ଵା ଉଚ୍ଯତାଂ କି ଚ କୁର୍ମହେ ।। ୭.୪୯.
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ବହୁତ ଦିନ ପରେ ଆସିଲେ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛୁ। କହନ୍ତୁ, ଆମେ କଣ କରିବା?
ତାସାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଲ୍ମୀକିରିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ସୀତେଯଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତା ପତ୍ନୀ ରାମସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୭.୪୯.
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବାଲ୍ମୀକି କହିଲେ, "ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ସୀତା, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଯିଏ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।"
ସ୍ନୁଷା ଦଶରଥସ୍ଯୈଷା ଜନକସ୍ଯ ସୁତା ସତୀ । ଅପାପା ପତିନା ତ୍ଯକ୍ତା ପରିପାଲ୍ଯା ମଯା ସଦା ।। ୭.୪୯.
"ଏହି ଦଶରଥଙ୍କର ବହୁଁ, ଜନକଙ୍କର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଝିଅ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ନିର୍ମଳ, ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ସଦା ରକ୍ଷା କରିବି।"
ଇମାଂ ଭଵନ୍ତ୍ଯଃ(?) ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ସ୍ନେହେନ ପରମେଣ ହି । ଗୌରଵାନ୍ମମ ଵାକ୍ଯାଚ୍ଚ ପୂଜ୍ଯା ଵୋ ଽସ୍ତୁ ଵିଶେଷତଃ ।। ୭.୪୯.
"ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠି ସୀତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ନେହରେ ଦେଖ, ଏବଂ ମୋର କଥାକୁ ମାନି ତାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଆଦର ଦିଅ।"
ମୁହୁର୍ମୁହୁଶ୍ଚ ଵୈଦେହୀଂ ପ୍ରଣିଧାଯ ମହାଯଶାଃ । ସ୍ଵମାଶ୍ରମଂ ଶିଷ୍ଯଵୃତଃ ପୁନରାଯାନ୍ମହାତପାଃ ।। ୭.୪୯.
ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାଲ୍ମୀକି ଆବାର ଆବାର ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକୋନପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ପବିତ୍ର ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଉନଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ମୈଥିଲୀଂ ସୀତାମାଶ୍ରମେ ସମ୍ପ୍ରଵେଶିତାମ୍ । ସନ୍ତାପମଗମଦ୍ଘୋରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଦୀନଚେତନଃ ।। ୭.୫୦.
ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା ଓ ସେ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ମହାତେଜାଃ ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ମନ୍ତ୍ରସାରଥିମ୍ । ସୀତାସନ୍ତାପଜଂ ଦୁଃଖଂ ପଶ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ସାରଥେ ।। ୭.୫୦.
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ସାରଥି, ସୀତାଙ୍କ ଦୁଃଖରୁ ଯେ ଦୁଃଖ ରାମଙ୍କୁ ହେଲା, ତାହା ଦେଖ।"
ତତୋ ଦୁଃଖତରଂ କିଂ ନୁ ରାଘଵସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି । ପତ୍ନୀଂ ଶୁଦ୍ଧସମାଚାରାଂ ଵିସୃଜ୍ଯ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ।। ୭.୫୦.
"ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର ଜନକନନ୍ଦିନୀ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପରେ, ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ଆଉ କଣ ହେବ?"
ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଦୈଵାଦହଂ ମନ୍ଯେ ରାଘଵସ୍ଯ ଵିନା ଭଵମ୍ । ଵୈଦେହ୍ଯା ସାରଥେ ନିତ୍ଯଂ ଦୈଵଂ ହି ଦୁରତିକ୍ରମମ୍ ।। ୭.୫୦.
"ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହା ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଯେ, ରାଘବ ବୈଦେହୀ ବିନା ରହିବେ; ହେ ସାରଥି, ଦେବତାଙ୍କ ଚକ୍ରକୁ କେହି ଟାଳିପାରେନି।"
ଯୋ ହି ଦେଵାନ୍ସଗନ୍ଧର୍ଵାନସୁରାନ୍ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ । ନିହନ୍ଯାଦ୍ରାଘଵଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ ଦୈଵମନୁଵର୍ତତେ ।। ୭.୫୦.
"ଯିଏ କ୍ରୋଧରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିପାରିଥାନ୍ତି, ସେଇ ରାଘବ ମଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରିଛନ୍ତି।"
ପୁରା ରାମଃ ପିତୁର୍ଵାକ୍ଯାଦ୍ଦଣ୍ଡକେ ଵିଜନେ ଵନେ । ଉଷିତ୍ଵା ନଵ ଵର୍ଷାଣି ପଞ୍ଚ ଚୈଵ ମହାଵନେ ।। ୭.୫୦.
"ପୂର୍ବେ ରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ଏକାକୀ ଚଉଦ ଅବଧି ବସିଥିଲେ।"
ତତୋ ଦୁଃଖତରଂ ଭୂଯଃ ସୀତାଯା ଵିପ୍ରଵାସନମ୍ । ପୌରାଣାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନୃଶଂସଂ ପ୍ରତିଭାତି ମେ ।। ୭.୫୦.
"ତାପରେ, ସୀତାଙ୍କ ବିଦେଶ ଯାତ୍ରା ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦାୟକ ଲାଗୁଛି, ନଗରବାସୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ପରେ ଏହା ମୋତେ କ୍ରୂର ଲାଗୁଛି।"
କୋ ନୁ ଧର୍ମାଶ୍ରଯଃ ସୂତ କର୍ମଣ୍ଯସ୍ମିନ୍ଯଶୋହରେ । ମୈଥିଲୀଂ ପ୍ରତିସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୌରୈର୍ହୀନାର୍ଥଵାଦିଭିଃ ।। ୭.୫୦.
"ହେ ସାରଥି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ କେଉଁ ଧର୍ମ ରହିଛି? ଏହା ମୈଥିଳୀଙ୍କ ପାଇଁ ନଗରବାସୀଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ କଥାରୁ ଘଟିଛି, ଯେଉଁମାନେ ନିଷ୍ଫଳ ଅଭିଯୋଗ କରିଛନ୍ତି।"
ଏତା ଵାଚୋ ବହୁଵିଧାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଭାଷିତାଃ । ସୁମନ୍ତ୍ରଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୫୦.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କହିଥିବା ବହୁ ପ୍ରକାର କଥା ଶୁଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ସୁମନ୍ତ୍ର ଏହି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନ ସନ୍ତାପସ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯଃ ସୌମିତ୍ରେ ମୈଥିଲୀଂ ପ୍ରତି । ଦୃଷ୍ଟମେତତ୍ପୁରା ଵିପ୍ରୈଃ ପିତୁସ୍ତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରତଃ ।। ୭.୫୦.
"ହେ ସୌମିତ୍ରି, ତୁମେ ମୈଥିଳୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ଘଟଣା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଥିଲେ।"
ଭଵିଷ୍ଯତି ଦୃଢଂ ରାମୋ ଦୁଃଖପ୍ରାଯୋ ଽପି ସୌଖ୍ଯଭାକ୍ । ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ଚ ମହାବାହୁର୍ଵିପ୍ରଯୋଗଂ ପ୍ରିଯୈର୍ଧ୍ରୁଵମ୍ ।। ୭.୫୦.
"ରାମ ନିଶ୍ଚିତ ଦୃଢ଼ ରହିବେ, ଯଦିଓ ଦୁଃଖ ପାଇବେ, ତଥାପି ସେ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରିବେ; ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଣେ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ବିୟୋଗ ଅନୁଭବ କରିବେ।"
ତ୍ଵାଂ ଚୈଵ ମୈଥିଲୀଂ ଚୈଵ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଭରତାଵୁଭୌ । ସନ୍ତ୍ଯଜିଷ୍ଯତି ଧର୍ମାତ୍ମା କାଲେନ ମହତା ମହାନ୍ ।। ୭.୫୦.
"ସେ ମହାନ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ, ସମୟ ଆସିଲେ ତୁମେ, ମୈଥିଳୀ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭରତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବେ।"
ଇଦଂ ତ୍ଵଯି ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ସୌମିତ୍ରେ ଭରତେ ଽପି ଵା । ରାଜ୍ଞା ଵୋ ଵ୍ଯାହୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଦୁର୍ଵାସା ଯଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୫୦.
"ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଏହି କଥା ତୁମେ କିମ୍ବା ଭରତ କେହି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି କଥା ରାଜା କହିଥିଲେ, ଦୁର୍ବାସା ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।"
ମହାଜନସମୀପେ ଚ ମମ ଚୈଵ ନରର୍ଷଭ । ଋଷିଣା ଵ୍ଯାହୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଚ ସନ୍ନିଧୌ ।। ୭.୫୦.
ମହାଜନମାନେ ଓ ମୋ ସାମ୍ନାରେ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମଣି, ଋଷି ମହାନ୍ ବାସିଷ୍ଠଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।
ଋଷେସ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାମାହ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ । ସୂତ ନ କ୍ଵଚିଦେଵଂ ତେ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଜନସନ୍ନିଧୌ ।। ୭.୫୦.
ଋଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ମୋତେ କହିଲେ—'ହେ ସାରଥି, ଏହି କଥା କେବେ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଥିବାଠାରେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'