ସୀତାଂ ତୁ ରୁଦତୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ତତ୍ର ମୁନିଦାରକାଃ । ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ଯତ୍ର ଭଗଵାନାସ୍ତେ ଵାଲ୍ମୀକିରୁଗ୍ରଧୀଃ ।। ୭.୪୯.
ସୀତାଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି, ସେଠାରେ ଥିବା ମୁନିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦୌଡ଼ି ଯାଇ, ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ ଉଗ୍ର ବୁଦ୍ଧି ବାଲ୍ମୀକି ରହୁଥିଲେ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମୁନେଃ ପାଦୌ ମୁନିପୁତ୍ରା ମହର୍ଷଯେ । ସର୍ଵଂ ନିଵେଦଯାମାସୁସ୍ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ରୁଦିତସ୍ଵନମ୍ ।। ୭.୪୯.
ମହାର୍ଷିଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରଣାମ କରି, ମୁନିପୁତ୍ରମାନେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଏବଂ ସୀତାଙ୍କର କାନ୍ଦିବା ଶବ୍ଦ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ କୁହିଦେଲେ।
ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵା ଭଗଵନ୍କସ୍ଯାପ୍ଯେଷା ମହାତ୍ମନଃ । ପତ୍ନୀ ଶ୍ରୀରିଵ ସମ୍ମୋହାଦ୍ଵିରୌତି ଵିକୃତାନନା ।। ୭.୪୯.
ଏ ପୂଜ୍ୟ, ଆମେ କେବେ ଏପରି ଜଣେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିଲୁ। ସେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ପରି, ଭ୍ରମ ଭିତରେ ରହି, ମୁହଁ ବେକୃତ କରି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
ଭଗଵନ୍ସାଧୁ ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଦେଵତାମିଵ ଖାଚ୍ଚ୍ଯୁତାମ୍ । ନଦ୍ଯାସ୍ତୁ ତୀରେ ଭଗଵନ୍ଵରସ୍ତ୍ରୀ କାପି ଦୁଃଖିତା ।। ୭.୪୯.
ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଦୟାକରି ଦେଖନ୍ତୁ—ଏଠି ନଦୀପାରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ନାରୀ, ମନେ ହେଉଛି ଦେବଲୋକରୁ ପଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି, ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟାସ୍ମାଭିଃ ପ୍ରରୁଦିତା ଦୃଢଂ ଶୋକପରାଯଣା । ଅନର୍ହା ଦୁଃଖଶୋକାଭ୍ଯାମେକାଂ ଦୀନାଂ ହ୍ଯନାଥଵତ୍ ।। ୭.୪୯.
ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛୁ, ସେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଏକା ଅଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଏମିତି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ଅନାଥ ଭଳି ଅତି ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
ନ ହ୍ଯେନାଂ ମାନୁଷୀଂ ଵିଦ୍ମଃ ସତ୍କ୍ରିଯା ଽସ୍ଯାଃ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯତାମ୍ । ଆଶ୍ରମସ୍ଯାଵିଦୂରେ ଚ ତ୍ଵାମିଯଂ ଶରଣଂ ଗତା ।। ୭.୪୯.
ଆମେ ଭାବୁନାହିଁ ଯେ ସେ ମାନବୀ। ଦୟାକରି ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦିଅନ୍ତୁ। ସେ ଏଠାରୁ ଦୂରେ ନୁହେଁ, ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ତ୍ରାତାରମିଚ୍ଛତେ ସାଧ୍ଵୀ ଭଗଵଂସ୍ତ୍ରାତୁମର୍ହସି । ତେଷାଂ ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଧର୍ମଵିତ୍ । ତପସା ଲବ୍ଧଚକ୍ଷୁଷ୍ମାନ୍ ପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ଯତ୍ର ମୈଥିଲୀ ।। ୭.୪୯.
ଏହି ସତୀ ଜଣେ ରକ୍ଷକ ଚାହାଁନ୍ତି, ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ତପସ୍ଵୀ ମୁନି ମନରେ ଭାବି, ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଥିବା, ଶୀଘ୍ର ମୈଥିଲୀଠାରେ ଗଲେ।
ତଂ ପ୍ରଯାନ୍ତମଭିପ୍ରେତ୍ଯ ଶିଷ୍ଯା ହ୍ଯେନଂ ମହାମତିମ୍ । ତଂ ତୁ ଦେଶମଭି ପ୍ରେତ୍ଯ କିଞ୍ଚିତ୍ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ମହାମତିଃ ।। ୭.୪୯.
ମୁନିଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ଶିଷ୍ୟମାନେ ସେଠାକୁ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ। ମହାବୁଦ୍ଧି ମୁନି ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅଳ୍ପ ଦୂର ଆଉ ପଦେ ପଦେ ଚଲିଗଲେ।
ଅର୍ଘ୍ଯମାଦାଯ ରୁଚିରଂ ଜାହ୍ନଵୀତୀରମାଗମତ୍ । ଦଦର୍ଶ ରାଘଵସ୍ଯେଷ୍ଟାଂ ସୀତାଂ ପତ୍ନୀମନାଥଵତ୍ ।। ୭.୪୯.
ସେ ପବିତ୍ର ଜଳ ନେଇ, ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀର କୂଳକୁ ଗଲେ ଏବଂ ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ଅନାଥ ଭଳି ଦେଖିଲେ।
ତାଂ ସୀତାଂ ଶୋକଭାରାର୍ତାଂ ଵାଲ୍ମୀକିର୍ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ । ଉଵାଚ ମଧୁରାଂ ଵାଣୀଂ ହ୍ଲାଦଯନ୍ନିଵ ତେଜସା ।। ୭.୪୯.
ମୁନିମଣି ମହାନ୍ ବାଲ୍ମୀକି, ସୀତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଭାରି ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା କହିଲେ, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ମନେ ହେଲା ଯେ ସୀତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଶାନ୍ତ ହେଉଛି।
ସ୍ନୁଷା ଦଶରଥସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ରାମସ୍ଯ ମହିଷୀ ପ୍ରିଯା । ଜନକସ୍ଯ ସୁତା ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ପତିଵ୍ରତେ ।। ୭.୪୯.
ତୁମେ ଦଶରଥଙ୍କ ସ୍ନୁଷା, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାନୀ ଏବଂ ରାଜା ଜନକଙ୍କ ଝିଅ। ପତିବ୍ରତା ମହିଳା, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ।
ଆଯାନ୍ତୀ ଚାସି ଵିଜ୍ଞାତା ମଯା ଧର୍ମସମାଧିନା । କାରଣଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଂ ମେ ହୃଦଯେନୋପଲକ୍ଷିତମ୍ ।। ୭.୪୯.
ତୁମେ ଆସୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଛି। ତୁମ ଆଗମନର ସମସ୍ତ କାରଣ ମୋ ହୃଦୟରେ ଅନୁଭବ କରିଛି।
ତଵ ଚୈଵ ମହାଭାଗେ ଵିଦିତଂ ମମ ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ସର୍ଵଂ ଚ ଵିଦିତଂ ମହ୍ଯଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଯଦ୍ଧି ଵର୍ତତେ ।। ୭.୪୯.
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମର ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ସତ୍ୟଭାବେ ଜଣା। ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା କିଛି ଘଟୁଛି, ସେସବୁ ମୋତେ ଜଣା।
ଅପାପାଂ ଵେଦ୍ମି ସୀତେ ତ୍ଵାଂ ତପୋଲବ୍ଧେନ ଚକ୍ଷୁଷା । ଵିସ୍ରବ୍ଧା ଭଵ ଵୈଦେହି ସାମ୍ପ୍ରତଂ ମଯି ଵର୍ତସେ ।। ୭.୪୯.
ହେ ସୀତା, ମୁଁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜାଣେ ଯେ ତୁମେ ନିର୍ମଳ। ଏବେ ଭୟ ଛାଡ଼, ହେ ବୈଦେହୀ, ତୁମେ ଏଠି ମୋ ସହିତ ଅଛ।
ଆଶ୍ରମସ୍ଯାଵିଦୂରେ ମେ ତାପସ୍ଯସ୍ତପସି ସ୍ଥିତାଃ । ତାସ୍ତ୍ଵାଂ ଵତ୍ସେ ଯଥା ଵତ୍ସଂ ପାଲଯିଷ୍ଯନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୭.୪୯.
ମୋ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି। ବଛା, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଗାଈ ଯେପରି ବଛାକୁ ଦେଖେ, ସେପରି ସଦା ଦେଖିବେ।
ଇଦମର୍ଧ୍ଯଂ ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଵିସ୍ରବ୍ଧା ଵିଗତଜ୍ଵରା । ଯଥା ସ୍ଵଗୃହମଭ୍ଯେତ୍ଯ ଵିଷାଦଂ ଚୈଵ ମା କୃଥାଃ ।। ୭.୪୯.
ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ତୁମ ଘରକୁ ଫେରିବ, ଦୁଃଖକୁ ମନେ ରଖିବା ନାହିଁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଭାଷିତଂ ସୀତା ମୁନେଃ ପରମମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଶିରସା ଽ ଽଵନ୍ଦ୍ଯ ଚରଣୌ ତଥେତ୍ଯାହ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ।। ୭.୪୯.
ମୁନିଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, ସୀତା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଏବଂ ଅଞ୍ଜଳି ମିଶାଇ କହିଲେ, 'ଯେପରି ଆଦେଶ'।
ତଂ ପ୍ରଯାନ୍ତଂ ମୁନିଂ ସୀତା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପୃଷ୍ଠତୋ ଽନ୍ଵଗାତ୍ ।। ୭.୪୯.
ମୁନି ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ସୀତା ଅଞ୍ଜଳି ମିଶାଇ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନିମାଯାନ୍ତଂ ଵୈଦେହ୍ଯା ମୁନିପତ୍ନଯଃ । ଉପାଜଗ୍ମୁର୍ମୁଦା ଯୁକ୍ତା ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୭.୪୯.
ମୁନିଙ୍କୁ ବୈଦେହୀ ସହିତ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତପସ୍ଵିନୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଆଗକୁ ଆସି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିରସ୍ଯାଗମନଂ ଚ ତେ । ଅଭିଵାଦଯାମସ୍ତ୍ଵାଂ ସର୍ଵା ଉଚ୍ଯତାଂ କି ଚ କୁର୍ମହେ ।। ୭.୪୯.
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ବହୁତ ଦିନ ପରେ ଆସିଲେ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛୁ। କହନ୍ତୁ, ଆମେ କଣ କରିବା?
ତାସାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଲ୍ମୀକିରିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ସୀତେଯଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତା ପତ୍ନୀ ରାମସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୭.୪୯.
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବାଲ୍ମୀକି କହିଲେ, "ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ସୀତା, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଯିଏ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।"
ସ୍ନୁଷା ଦଶରଥସ୍ଯୈଷା ଜନକସ୍ଯ ସୁତା ସତୀ । ଅପାପା ପତିନା ତ୍ଯକ୍ତା ପରିପାଲ୍ଯା ମଯା ସଦା ।। ୭.୪୯.
"ଏହି ଦଶରଥଙ୍କର ବହୁଁ, ଜନକଙ୍କର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଝିଅ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ନିର୍ମଳ, ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ସଦା ରକ୍ଷା କରିବି।"
ଇମାଂ ଭଵନ୍ତ୍ଯଃ(?) ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ସ୍ନେହେନ ପରମେଣ ହି । ଗୌରଵାନ୍ମମ ଵାକ୍ଯାଚ୍ଚ ପୂଜ୍ଯା ଵୋ ଽସ୍ତୁ ଵିଶେଷତଃ ।। ୭.୪୯.
"ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠି ସୀତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ନେହରେ ଦେଖ, ଏବଂ ମୋର କଥାକୁ ମାନି ତାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଆଦର ଦିଅ।"
ମୁହୁର୍ମୁହୁଶ୍ଚ ଵୈଦେହୀଂ ପ୍ରଣିଧାଯ ମହାଯଶାଃ । ସ୍ଵମାଶ୍ରମଂ ଶିଷ୍ଯଵୃତଃ ପୁନରାଯାନ୍ମହାତପାଃ ।। ୭.୪୯.
ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାଲ୍ମୀକି ଆବାର ଆବାର ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକୋନପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ପବିତ୍ର ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଉନଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ମୈଥିଲୀଂ ସୀତାମାଶ୍ରମେ ସମ୍ପ୍ରଵେଶିତାମ୍ । ସନ୍ତାପମଗମଦ୍ଘୋରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଦୀନଚେତନଃ ।। ୭.୫୦.
ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା ଓ ସେ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ମହାତେଜାଃ ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ମନ୍ତ୍ରସାରଥିମ୍ । ସୀତାସନ୍ତାପଜଂ ଦୁଃଖଂ ପଶ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ସାରଥେ ।। ୭.୫୦.
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ସାରଥି, ସୀତାଙ୍କ ଦୁଃଖରୁ ଯେ ଦୁଃଖ ରାମଙ୍କୁ ହେଲା, ତାହା ଦେଖ।"
ତତୋ ଦୁଃଖତରଂ କିଂ ନୁ ରାଘଵସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି । ପତ୍ନୀଂ ଶୁଦ୍ଧସମାଚାରାଂ ଵିସୃଜ୍ଯ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ।। ୭.୫୦.
"ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର ଜନକନନ୍ଦିନୀ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପରେ, ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ଆଉ କଣ ହେବ?"
ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଦୈଵାଦହଂ ମନ୍ଯେ ରାଘଵସ୍ଯ ଵିନା ଭଵମ୍ । ଵୈଦେହ୍ଯା ସାରଥେ ନିତ୍ଯଂ ଦୈଵଂ ହି ଦୁରତିକ୍ରମମ୍ ।। ୭.୫୦.
"ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହା ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଯେ, ରାଘବ ବୈଦେହୀ ବିନା ରହିବେ; ହେ ସାରଥି, ଦେବତାଙ୍କ ଚକ୍ରକୁ କେହି ଟାଳିପାରେନି।"
ଯୋ ହି ଦେଵାନ୍ସଗନ୍ଧର୍ଵାନସୁରାନ୍ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ । ନିହନ୍ଯାଦ୍ରାଘଵଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ ଦୈଵମନୁଵର୍ତତେ ।। ୭.୫୦.
"ଯିଏ କ୍ରୋଧରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିପାରିଥାନ୍ତି, ସେଇ ରାଘବ ମଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରିଛନ୍ତି।"