ଅର୍ଜୁନୋ ଵିଦଧେ ମୃତ୍ଯୁଂ ପ୍ରାକୃତାଂ ବୁଦ୍ଧିମାସ୍ଥିତଃ। ଵଧମପ୍ରତିରୂପଂ ତୁ ପିତୁଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଦାରୁଣମ୍। କ୍ଷତ୍ରମୁତ୍ସାଦଯଂ ରୋଷାଜ୍ଜାତଂ ଜାତମନେକଶଃ
ଅର୍ଜୁନ ସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧି ନେଇ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଲେ। ପିତାଙ୍କ ଅନୁଚିତ ଏବଂ ନିର୍ମମ ହତ୍ୟା ଶୁଣି, ତିନି ବାରମ୍ବାର କ୍ରୋଧରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ।
ପୃଥିଵୀଂ ଚାଖିଲାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କଶ୍ଯପାଯ ମହାତ୍ମନେ। ଯଜ୍ଞସ୍ଯାନ୍ତେଽଦଦଂ ରାମ ଦକ୍ଷିଣାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣେ
ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଭାଗ ଲାଭ କରି, ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ ଦାନ ଦେଲି, ରାମ, ଉତ୍ତମ କର୍ମର ଫଳ ଭାବେ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ମହେନ୍ଦ୍ରନିଲଯସ୍ତପୋବଲସମନ୍ଵିତଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଧନୁଷୋ ଭେଦଂ ତତୋଽହଂ ଦ୍ରୁତମାଗତଃ
ଦାନ ଦେଇ, ମୁଁ ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡରେ ତପସ୍ୟା କରି ରହିଲି। କିନ୍ତୁ ଧନୁ ଭଙ୍ଗ ଘଟିଥିବା ଶୁଣି, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ଏଠାକୁ ଆସିଲି।
ତଦେଵଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ରାମ ପିତୃପୈତାମହଂ ମହତ୍। କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଧନୁରୁତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି ରାମ, ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହା ଧନୁ ପିତା ଓ ପୁରୁଷ ପୁରୁଷ ମାନେ ରଖିଥିଲେ। କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ମନେ ରଖି, ଏହି ଉତ୍ତମ ଧନୁ ଧର।
ଯୋଜଯସ୍ଵ ଧନୁଃଶ୍ରେଷ୍ଠେ ଶରଂ ପରପୁରଂଜଯମ୍। ଯଦି ଶକ୍ତୋଽସି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ ଦାସ୍ଯାମି ତେ ତତଃ
ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜିତିବା ତୀରକୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁରେ ଯୋଡ଼। ଯଦି ତୁମେ ସକ୍ଷମ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବି।
thumb|ଷଟ୍ସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏହା ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଛଉଠିଅଠିଅଠି ସର୍ଗ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ଦାଶରଥିସ୍ତଦା। ଗୌରଵାଦ୍ଯନ୍ତ୍ରିତକଥଃ ପିତୂ ରାମମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଜମଦଅଗ୍ନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ସମ୍ମାନ ଭାବରେ ପିତାଙ୍କୁ ଓ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୃତଵାନସି ଯତ୍ କର୍ମ ଶ୍ରୁତଵାନସ୍ମି ଭାର୍ଗଵ। ଅନୁରୁଧ୍ଯାମହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପିତୁରାନୃଣ୍ଯମାସ୍ଥିତଃ
ଭାର୍ଗବ, ତୁମେ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଛୁ, କାରଣ ତୁମେ ପିତାଙ୍କ ଋଣ ଶୋଧ କରିଛ।
ଵୀର୍ଯହୀନମିଵାଶକ୍ତଂ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେଣ ଭାର୍ଗଵ। ଅଵଜାନାସି ମେ ତେଜଃ ପଶ୍ଯ ମେଽଦ୍ଯ ପରାକ୍ରମମ୍
ଭାର୍ଗବ, ତୁମେ ମୋତେ ଶକ୍ତିହୀନ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ଅସମର୍ଥ ଭାବିଛ। ଆଜି ମୋର ପ୍ରଭାବ ଦେଖ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାଘଵଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ଵରାଯୁଧମ୍। ଶରଂ ଚ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ହସ୍ତାଲ୍ଲଘୁପରାକ୍ରମଃ
ଏଭଳି କହି, ରାଘବ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଭାର୍ଗବଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ତୀର ହସ୍ତରୁ ନେଲେ, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଶୀଘ୍ର।
ଆରୋପ୍ଯ ସ ଧନୂ ରାମଃ ଶରଂ ସଜ୍ଯଂ ଚକାର ହ। ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ତତୋ ରାମଂ ରାମଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
ରାମ ଧନୁକୁ ତାଣି, ତୀରକୁ ତୟାରି କଲେ। ତାପରେ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ରାମ ଜମଦଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽସୀତି ପୂଜ୍ଯୋ ମେ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରକୃତେନ ଚ। ତସ୍ମାଚ୍ଛକ୍ତୋ ନ ତେ ରାମ ମୋକ୍ତୁଂ ପ୍ରାଣହରଂ ଶରମ୍
ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ମୋର ପୂଜ୍ୟ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପରି। ତେଣୁ, ରାମ, ମୁଁ ତୁମେ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ନେବା ତୀର ଛାଡ଼ିପାରିବି ନାହିଁ।
ଇମାଂ ଵା ତ୍ଵଦ୍ଗତିଂ ରାମ ତପୋବଲସମର୍ଜିତାନ୍। ଲୋକାନପ୍ରତିମାନ୍ ଵାପି ହନିଷ୍ଯାମୀତି ମେ ମତିଃ
ହେ ରାମ, ତୁମର ଏହି ପଥକୁ କିମ୍ବା ମୁଁ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଲଭିଥିବା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକଗୁଡିକୁ ନଷ୍ଟ କରିବି—ଏହି ମୋ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ।
ନ ହ୍ଯଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଦିଵ୍ଯଃ ଶରଃ ପରପୁରଂଜଯଃ। ମୋଘଃ ପତତି ଵୀର୍ଯେଣ ବଲଦର୍ପଵିନାଶନଃ
ଏହି ଦିବ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ ଅସ୍ତ୍ର, ଶତ୍ରୁ ଦଳନରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅପରିଗ୍ରହ ଭାବେ କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ଶକ୍ତିର ଅହଂକାର ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଵରାଯୁଧଧରଂ ରାମଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସର୍ଷିଗଣାଃ ସୁରାଃ। ପିତାମହଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ସମେତାସ୍ତତ୍ର ସର୍ଵଶଃ
ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମଣ୍ଡଳୀ, ପିତାମହଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସେଠାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ସିଦ୍ଧଚାରଣକିନ୍ନରାଃ। ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସନାଗାଶ୍ଚ ତଦ୍ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍
ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, କିନ୍ନର, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖିବାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ଜଡୀକୃତେ ତଦା ଲୋକେ ରାମେ ଵରଧନୁର୍ଧରେ। ନିର୍ଵୀର୍ଯୋ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯୋଽସୌ ରାମୋ ରାମମୁଦୈକ୍ଷତ
ସେ ସମୟରେ, ରାମ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇଗଲା; ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦରେ ରାମକୁ ଦେଖିଲେ।
ତେଜୋଭିର୍ଗତଵୀର୍ଯତ୍ଵାଜ୍ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯୋ ଜଡୀକୃତଃ। ରାମଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷଂ ମନ୍ଦଂ ମନ୍ଦମୁଵାଚ ହ
ରାମଙ୍କ ତେଜରେ ଶକ୍ତି ହରାଇ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇଗଲେ; ଅନ୍ନଦା ମନେ ଲୋଟସ୍ ପତ୍ର ସମାନ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦୀରେ ଦୀରେ କହିଲେ।
କାଶ୍ଯପାଯ ମଯା ଦତ୍ତା ଯଦା ପୂର୍ଵଂ ଵସୁଂଧରା। ଵିଷଯେ ମେ ନ ଵସ୍ତଵ୍ଯମିତି ମାଂ କାଶ୍ଯପୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ପୂର୍ବେ ମୁଁ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ଦାନ କରିଥିଲି; କାଶ୍ୟପ ମୋତେ କହିଥିଲେ, ମୋ ଅଞ୍ଚଳରେ ମୁଁ ବସିପାରିବି ନାହିଁ।
ସୋଽହଂ ଗୁରୁଵଚଃ କୁର୍ଵନ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ନ ଵସେ ନିଶାମ୍। ତଦାପ୍ରଭୃତି କାକୁତ୍ସ୍ଥ କୃତା ମେ କାଶ୍ଯପସ୍ଯ ହ
ତେଣୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନି, ମୁଁ ରାତିରେ ପୃଥିବୀରେ ବସିନାହିଁ; ଏହି ସମୟରୁ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ମୁଁ କାଶ୍ୟପଙ୍କର ଶବ୍ଦ ରଖିଛି।
ତାମିମାଂ ମଦ୍ଗତିଂ ଵୀର ହନ୍ତୁଂ ନାର୍ହସି ରାଘଵ। ମନୋଜଵଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ପର୍ଵତୋତ୍ତମମ୍
ହେ ରାଘବ, ମୋ ଏହି ପଥକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଚିନ୍ତାର ତାଳେ ଶୀଘ୍ର ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ଯିବି।
ଲୋକାସ୍ତ୍ଵପ୍ରତିମା ରାମ ନିର୍ଜିତାସ୍ତପସା ମଯା। ଜହି ତାଞ୍ଛରମୁଖ୍ଯେନ ମା ଭୂତ୍ କାଲସ୍ଯ ପର୍ଯଯଃ
ହେ ରାମ, ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକଗୁଡିକୁ ଜିତିଛି; ତୁମର ପ୍ରମୁଖ ଅସ୍ତ୍ରରେ ସେଗୁଡିକୁ ନଷ୍ଟ କର, ଯେପରି ଦୁର୍ଯୋଗର ସମୟ ଆସିନାପାରିବ।
ଅକ୍ଷଯ୍ଯଂ ମଧୁହନ୍ତାରଂ ଜାନାମି ତ୍ଵାଂ ସୁରେଶ୍ଵରମ୍। ଧନୁଷୋଽସ୍ଯ ପରାମର୍ଶାତ୍ ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ପରଂତପ
ମୁଁ ଜାଣିଛି ତୁମେ ଅମର ମଧୁ ହନ୍ତା, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ; ଏହି ଧନୁଷକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାରେ, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ, ତୁମର ମঙ্গল ହେଉ।
ଏତେ ସୁରଗଣାଃ ସର୍ଵେ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତେ ସମାଗତାଃ। ତ୍ଵାମପ୍ରତିମକର୍ମାଣମପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵମାହଵେ
ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରିମିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ନ ଚେଯଂ ମମ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଵ୍ରୀଡା ଭଵିତୁମର୍ହତି। ତ୍ଵଯା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯନାଥେନ ଯଦହଂ ଵିମୁଖୀକୃତଃ
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହି ଅବସ୍ଥା ମୋ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜାର କାରଣ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ନାଥ ହୋଇ, ମୋତେ ପଛେଇ ଦେଲା।
ଶରମପ୍ରତିମଂ ରାମ ମୋକ୍ତୁମର୍ହସି ସୁଵ୍ରତ। ଶରମୋକ୍ଷେ ଗମିଷ୍ଯାମି ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ପର୍ଵତୋତ୍ତମମ୍
ହେ ଶୁଭ ନିଶ୍ଚୟ ଧାରୀ ରାମ, ତୁମେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍; ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ମୁଁ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ଯିବି।
ତଥା ବ୍ରୁଵତି ରାମେ ତୁ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ରାମୋ ଦାଶରଥିଃ ଶ୍ରୀମାଂଶ୍ଚିକ୍ଷେପ ଶରମୁତ୍ତମମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟଙ୍କୁ ରାମ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଦାଶରଥୀ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ।
ସ ହତାନ୍ ଦୃଶ୍ଯ ରାମେଣ ସ୍ଵାଁଲ୍ଲୋକାଂସ୍ତପସାର୍ଜିତାନ୍। ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯୋ ଜଗାମାଶୁ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ପର୍ଵତୋତ୍ତମମ୍
ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତପସ୍ୟାରେ ଲଭିଥିବା ନିଜ ଲୋକଗୁଡିକୁ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ଯିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋ ଵିତିମିରାଃ ସର୍ଵା ଦିଶଶ୍ଚୋପଦିଶସ୍ତଥା। ସୁରାଃ ସର୍ଷିଗଣା ରାମଂ ପ୍ରଶଶଂସୁରୁଦାଯୁଧମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦିଶା ଓ ଉପଦିଶା ନିର୍ମଳ ହେଲା; ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ଓ ଋଷିମଣ୍ଡଳୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷଧାରୀ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ରାମଂ ଦାଶରଥିଂ ରାମୋ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଃ ପ୍ରପୂଜିତଃ। ତତଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୃତ୍ଯ ଜଗାମାତ୍ମଗତିଂ ପ୍ରଭୁଃ
ଦାଶରଥୀ ରାମଙ୍କୁ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ ସମ୍ମାନ କଲେ; ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ନିଜ ପଥରେ ଯିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।