ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରମୃଜ୍ଯ ନଯନେ ଶୁଭେ । ନାଵିକାନାହ୍ଵଯାମାସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା ।। ୭.୪୬.
ସେ ମହିଳାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟି ମୁଛି, ନାଉକା ଚାଳକମାନେଂକୁ ଡାକିଲେ।
ଇଯଂ ଚ ସଜ୍ଜା ନୌଶ୍ଚେତି ଦାଶାଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୭.୪୬.
ନାଉକା ଚାଳକମାନେ ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ, 'ନାଉକା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି।'
ତିତୀର୍ଷୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଗଙ୍ଗାଂ ଶୁଭାଂ ନାଵମୁପାରୁହତ୍ । ଗଙ୍ଗାଂ ସନ୍ତାରଯାମାସ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତାଂ ସମାହିତଃ ।। ୭.୪୬.
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୁଭ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଅଟେଇବାକୁ ଚାହିଁ, ନାଉକାରେ ଚଢ଼ିଲେ ଏବଂ ସାବଧାନରେ ତାଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ପାର କରାଇଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଛଅଚାଳିଶ ଶ୍ରୀମୟ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥ ନାଵଂ ସୁଵିସ୍ତୀର୍ଣାଂ ନୈଷାଦୀଂ ରାଘଵାନୁଜଃ । ଆରୁରୋହ ସମାଯୁକ୍ତାଂ ପୂର୍ଵମାରୋପ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍ ।। ୭.୪୭.
ତାପରେ ରାମଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମଇଥିଲୀଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ନାଉକାରେ ବସାଇ, ବିସ୍ତୃତ ନିଷାଦ ନାଉକାରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ଚୈଵ ସରଥଂ ସ୍ଥୀଯତାମିତି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ । ଉଵାଚ ଶୋକସନ୍ତପ୍ତଃ ପ୍ରଯାହୀତି ଚ ନାଵିକମ୍ ।। ୭.୪୭.
ଶୋକରେ ଭାସୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, 'ସୁମନ୍ତ୍ର ଓ ରଥ ଏଠାରେ ରୁହନ୍ତୁ,' ଏବଂ ନାଉକା ଚାଳକକୁ କହିଲେ, 'ଚାଲ।'
ତତସ୍ତୀରମୁପାଗମ୍ଯ ଭାଗୀରଥ୍ଯାଃ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ । ଉଵାଚ ମୈଥିଲୀଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ବାଷ୍ପସମ୍ପ୍ଲୁତଃ ।। ୭.୪୭.
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଗୀରଥୀ ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି, ହାତ ଜୋଡ଼ି, ଲୁହ ଭରା କଣ୍ଠରେ ମଇଥିଲୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ହୃଦ୍ଗତଂ ମେ ମହଚ୍ଛଲ୍ଯଂ ଯସ୍ମାଦାର୍ଯେଣ ଧୀମତା । ଅସ୍ମିନ୍ନିମିତ୍ତେ ଵୈଦେହି ଲୋକସ୍ଯ ଵଚନୀକୃତଃ ।। ୭.୪୭.
ମୋ ହୃଦୟକୁ ଏକ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଘେରିଛି, କାରଣ ମହାନ ଓ ଧୀର ଲୋକ, ଏହି କାରଣରେ, ଭୈଦେହୀ, ଲୋକଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି।
ଶ୍ରେଯୋ ହି ମରଣଂ ମେ ଽଦ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁର୍ଵା ଯତ୍ପରଂ ଭଵେତ୍ । ନ ଚାସ୍ମିନ୍ନୀଦୃଶେ କାର୍ଯେ ନିଯୋଜ୍ଯୋ ଲୋକନିନ୍ଦିତେ ।। ୭.୪୭.
ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ଭଲ, କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ହେଲେ; ଏପରି କାମରେ, ଯାହାକୁ ଲୋକେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ମୁଁ ନିଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପ୍ରସୀଦ ଚ ନ ମେ ପାପଂ କର୍ତୁମର୍ହସି ଶୋଭନେ । ଇତ୍ଯଞ୍ଜଲିକୃତୋ ଭୂମୌ ନିପପାତ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।। ୭.୪୭.
ଦୟା କର, ମୋତେ ପାପ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରନି, ହେ ଶୋଭାବତୀ। ଏହିପରି କହି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ରୁଦନ୍ତଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଙ୍କ୍ଷନ୍ତଂ ମୃତ୍ଯୁମାତ୍ମନଃ । ମୈଥିଲୀ ଭୃଶସଂଵିଗ୍ନା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୪୭.
ହାତ ଜୋଡ଼ି ଲୁହ ଝରୁଥିବା, ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା କରୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ମଇଥିଲୀ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିମିଦଂ ନାଵଗଚ୍ଛାମି ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ । ପଶ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ ନ ଚ ସ୍ଵସ୍ଥମପି କ୍ଷେମଂ ମହୀପତେଃ ।। ୭.୪୭.
ଏହା କଣ ଘଟୁଛି, ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନି; ଠିକ୍ କଥା କହ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ମୁଁ ଦେଖୁଛି ତୁମେ ସ୍ଥିର ନୁହଁ, ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଭଲ ଖବର ନାହିଁ।
ଶାପିତୋ ଽସି ନରେନ୍ଦ୍ରେଣ ଯତ୍ତ୍ଵଂ ସନ୍ତାପମାଗତଃ । ତଦ୍ବ୍ରୂଯାଃ ସନ୍ନିଧୌ ମହ୍ଯମହମାଜ୍ଞାପଯାମି ତେ ।। ୭.୪୭.
ତୁମକୁ ରାଜା ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏହିକାରଣରେ ତୁମେ ଏତେ ଦୁଃଖିତ। ଏହି କଥା ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଦେଶ ଦେଉଛି।
ଵୈଦେହ୍ଯା ଚୋଦ୍ଯମାନସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଦୀନଚେତନଃ । ଅଵାଙ୍ମୁଖୋ ବାଷ୍ପକଲଂ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୪୭.
ଭୈଦେହୀଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ମନ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁହଁ ନମାଇ, ଲୁହ ଭରା କଣ୍ଠରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରିଷଦୋ ମଧ୍ଯେ ହ୍ଯପଵାଦଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ । ପୁରେ ଜନପଦେ ଚୈଵ ତ୍ଵତ୍କୃତେ ଜନକାତ୍ମଜେ । ରାମଃ ସନ୍ତପ୍ତହୃଦଯୋ ମା ନିଵେଦ୍ଯ ଗୃହଂ ଗତଃ ।। ୭.୪୭.
ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଓ ସହର ଏବଂ ଦେଶରେ, ତୁମ ପାଇଁ ଯେ ଭୟଙ୍କର ଅପବାଦ ଶୁଣିଥିଲେ, ହେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ରାମ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ, ତୁମକୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ନ ତାନି ଵଚନୀଯାନି ମଯା ଦେଵି ତଵାଗ୍ରତଃ । ଯାନି ରାଜ୍ଞା ହୃଦି ନ୍ଯସ୍ତାନ୍ଯମର୍ଷାତ୍ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତଃ ।। ୭.୪୭.
ହେ ଦେବୀ, ରାଜାଙ୍କ ମନରେ ଯାହା ରହିଥିଲା ଓ ରହସ୍ୟରେ ମୋତେ କହିଥିଲେ, ସେଇ କଥା ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ କହିପାରିବି ନାହିଁ।
ସା ତ୍ଵଂ ତ୍ଯକ୍ତା ନୃପତିନା ନିର୍ଦୋଷା ମମ ସନ୍ନିଧୌ । ପୌରାପଵାଦଭୀତେନ ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଦେଵି ନ ତେ ଽନ୍ଯଥା ।। ୭.୪୭.
ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା ଲୋକମାନେ କିଛି କୁହିବେ ବୋଲି ଭୟରେ ମୋର ସାମ୍ନାରେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି । ଏହି କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ ।
ଆଶ୍ରମାନ୍ତେଷୁ ଚ ମଯା ତ୍ଯକ୍ତଵ୍ଯା ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସି । ରାଜ୍ଞଃ ଶାସନମାଜ୍ଞାଯ ତଵେଦଂ କିଲ ଦୌର୍ହୃଦମ୍ ।। ୭.୪୭.
ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଶ୍ରମର ସୀମାରେ ଛାଡ଼ିଯିବି । ଏହା ତୁମର ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବ ଅଟଳ ।
ତଦେତଜ୍ଜାହ୍ନଵୀତୀରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷୀଣାଂ ତପୋଵନମ୍ । ପୁଣ୍ଯଂ ଚ ରମଣୀଯଂ ଚ ମା ଵିଷାଦଂ କୃଥାଃ ଶୁଭେ ।। ୭.୪୭.
ଏଠି ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ କୂଳରେ ବଡ଼ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ଓ ଶୋଭାବନ୍ତ ତପୋବନ ଅଛି । ହେ ଶୁଭେ, ଦୁଃଖ କରିନାହଁ ।
ରାଜ୍ଞୋ ଦଶରଥସ୍ଯେଷ୍ଟଃ ପିତୁର୍ମେ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ । ସଖା ପରମକୋ ଵିପ୍ରୋ ଵାଲ୍ମୀକିଃ ସୁମହାଯଶାଃ ।। ୭.୪୭.
ମୋର ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଓ ମହାନ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାଲ୍ମୀକି ଅଛନ୍ତି ।
ପାଦଚ୍ଛାଯାମୁପାଗମ୍ଯ ସୁଖମସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଉପଵାସପରୈକାଗ୍ରା ଵସ ତ୍ଵଂ ଜନକାତ୍ମଜେ ।। ୭.୪୭.
ହେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଚରଣ ଛାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଉପବାସ ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ସେଠାରେ ବାସ କର ।
ପତିଵ୍ରତାତ୍ଵମାସ୍ଥାଯ ରାମଂ କୃତ୍ଵା ସଦା ହୃଦି । ଶ୍ରେଯସ୍ତେ ପରମଂ ଦେଵି ତଥା କୃତ୍ଵା ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୪୭.
ପତିପ୍ରତିବ୍ରତା ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ ସଦା ହୃଦୟରେ ଧରି ରଖ । ଏଭଳି କଲେ, ହେ ଦେବୀ, ତୁମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରାଚୀନ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସତଚାଳିଶିତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦାରୁଣଂ ଜନକାତ୍ମଜା । ପରଂ ଵିଷାଦମାଗମ୍ଯ ଵୈଦେହୀ ନିପପାତ ହ ।। ୭.୪୮.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଓ ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲେ ।
ସା ମୁହୂର୍ତମିଵାସଞ୍ଜ୍ଞା ବାଷ୍ପପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣା । ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦୀନଯା ଵାଚା ଉଵାଚ ଜନକାତ୍ମଜା ।। ୭.୪୮.
ସେ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଚେତନ ରହିଲେ, ଆଖିରେ ଲୁହ ଭରିଗଲା । ପରେ, ଦୁଃଖଭରା କଣ୍ଠରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ମାମିକେଯଂ ତନୁର୍ନୂନଂ ସୃଷ୍ଟା ଦୁଃଖାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ । ଧାତ୍ରା ଯସ୍ଯାସ୍ତଥା ମେ ଽଦ୍ଯ ଦୁଃଖମୂର୍ତିଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ ।। ୭.୪୮.
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଏହି ଦେହଟି ଦୁଃଖ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ । ଏହି ଦିନ ମୁଁ ଦୁଃଖର ମୂର୍ତ୍ତି ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଛି ।
କିଂ ନୁ ପାପଂ କୃତଂ ପୂର୍ଵଂ କୋ ଵା ଦାରୈର୍ଵିଯୋଜିତଃ । ଯା ଽହଂ ଶୁଦ୍ଧସମାଚାରା ତ୍ଯକ୍ତା ନୃପତିନା ସତୀ ।। ୭.୪୮.
ମୁଁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କଣ ଅପରାଧ କରିଥିଲି, କିମ୍ବା କିଏ ତାଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀଠାରୁ ବିୟୋଗ ପାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ର ଓ ପତିପ୍ରତିବ୍ରତା ହୋଇ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହେଲି ।
ପୁରା ଽହମାଶ୍ରମେ ଵାସଂ ରାମପାଦାନୁଵର୍ତିନୀ । ଅନୁରୁଧ୍ଯାପି ସୌମିତ୍ରେ ଦୁଃଖେ ଚ ପରିଵର୍ତିନୀ ।। ୭.୪୮.
ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଆଶ୍ରମରେ ରାମଙ୍କ ଚରଣ ଅନୁସରଣ କରି ବାସ କରୁଥିଲି, ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ରହିଥିଲି ।
ସା କଥଂ ହ୍ଯାଶ୍ରମେ ସୌମ୍ଯ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ଵିଜନୀକୃତା । ଆଖ୍ଯାସ୍ଯାମି ଚ କସ୍ଯାହଂ ଦୁଃଖଂ ଦୁଃଖପରାଯଣା ।। ୭.୪୮.
ହେ ସୁମଧୁର, ଏବେ ମୁଁ କିପରି ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ଏକା ହୋଇ ବାସ କରିବି? ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ବେଳେ, ମୋ ଦୁଃଖ କାହାକୁ କହିବି?
କିଂ ନୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମୁନିଷୁ କର୍ମ ଵା ସତ୍କୃତଂ ଚ କିମ୍ । କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ କାରଣେ ତ୍ଯକ୍ତା ରାଘଵେଣ ମହାତ୍ମନା ।। ୭.୪୮.
ମୁଁ ଏଠାରେ ମୁନିମାନେଠାରେ କଣ କହିବି, କିମ୍ବା କଣ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟର କଥା ଉଲ୍ଲେଖ କରିବି, ଯେଉଁଠାରେ ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି କାରଣରୁ ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇଛି?