ସାରଥେ ତୁରଗାଞ୍ଛୀଘ୍ରଂ ଯୋଜଯସ୍ଵ ରଥୋତ୍ତମେ । ସ୍ଵାସ୍ତୀର୍ଣଂ ରାଜଭଵନାତ୍ସୀତାଯାଶ୍ଚାସନଂ କୁରୁ ।। ୭.୪୬.
ହେ ସାରଥି, ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ରଥରେ ଯୋଡ଼, ଏବଂ ରାଜଭବନରୁ ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ ଛାଲି ଦିଅ।
ସୀତା ହି ରାଜଵଚନାଦାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍ । ମଯା ନେଯା ମହର୍ଷୀଣାଂ ଶ୍ରୀଘ୍ରମାନୀଯତାଂ ରଥଃ ।। ୭.୪୬.
ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ମୋତେ ସୀତାଙ୍କୁ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଇଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ଆଣ।
ସୁମନ୍ତ୍ରସ୍ତୁ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଯୁକ୍ତଂ ପରମଵାଜିଭିଃ । ରଥଂ ସୁରୁଚିରପ୍ରଖ୍ଯଂ ସ୍ଵାସ୍ତୀର୍ଣଂ ସୁଖଶଯ୍ଯଯା ।। ୭.୪୬.
ସୁମନ୍ତ୍ର 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହି, ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଯୋଡ଼ିଥିବା, ଅତି ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁବିସ୍ତୃତ ଶଯ୍ୟା ଥିବା ରଥକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ଆନୀଯୋଵାଚ ସୌମିତ୍ରିଂ ମିତ୍ରାଣାଂ ମାନଵର୍ଧନମ୍ । ରଥୋ ଽଯଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ଯତ୍କାର୍ଯଂ କ୍ରିଯତାଂ ପ୍ରଭୋ ।। ୭.୪୬.
ସେ ରଥକୁ ଆଣି, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ବଢ଼ାଇଥିବା ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ରଥ ଆସିଯାଇଛି; ଯାହା କରିବା ଦରକାର, ମହାଶୟ, କରନ୍ତୁ।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସୁମନ୍ତ୍ରେଣ ରାଜଵେଶ୍ମନି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସୀତାମାସାଦ୍ଯ ଵ୍ଯାଜହାର ନରର୍ଷଭଃ ।। ୭.୪୬.
ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଜଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଗଲେ ଏବଂ କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵଯା କିଲୈଷ ନୃପତିର୍ଵରଂ ଵୈ ଯାଚିତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ନୃପେଣ ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତମାଜ୍ଞପ୍ତଶ୍ଚାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି ।। ୭.୪୬.
'ମନେ କହାଯାଏ, ଆପଣ ରାଜାଙ୍କୁ ଏକ ଦାନ ମାଗିଥିଲେ; ଏବଂ ରାଜା ଏହା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।'
ଗଙ୍ଗୀତୀରେ ମଯା ଦେଵି ଋଷୀଣାମାଶ୍ରମାଞ୍ଛୁଭାନ୍ । ଶୀଘ୍ରଂ ଗତ୍ଵା ତୁ ଵୈଦେହି ଶାସନାତ୍ପାର୍ଥିଵସ୍ଯ ନଃ । ଅରଣ୍ଯେ ମୁନିଭିର୍ଜୁଷ୍ଟେ ଅପନେଯା ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୭.୪୬.
'ଗଙ୍ଗା ତଟରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଆଶ୍ରମକୁ ତୁରନ୍ତ ନେଇଯିବି, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ; ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ମୁନିମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ବସନ୍ତି, ସେଠାରେ ତୁମେ ଅଲଗା ରହିବ।'
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଵୈଦେହୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ମହାତ୍ମନା । ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ଗମନଂ ଚାପ୍ଯରୋଚଯତ୍ ।। ୭.୪୬.
ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବୈଦେହୀ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ ଯିବାକୁ ରାଜି ହେଲେ।
ଵାସାଂସି ଚ ମହାର୍ହାଣି ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଗୃହୀତ୍ଵା ତାନି ଵୈଦେହୀ ଗମନାଯୋପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୪୬.
ବୈଦେହୀ ମୂଲ୍ୟବାନ ପୋଶାକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ନେଇ, ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ।
ଇମାନି ମୁନିପତ୍ନୀନାଂ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯାଭରଣାନ୍ହମ୍ । ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ମହାର୍ହାଣି ଧନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ।। ୭.୪୬.
'ମୁଁ ଏହି ଗହଣା, ମୂଲ୍ୟବାନ ପୋଶାକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧନ ମୁନିଙ୍କ ଘରଣୀମାନଙ୍କୁ ଦେବି।'
ସୌମିତ୍ରିସ୍ତୁ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରଥମାରୋପ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍ । ପ୍ରଯଯୌ ଶୀଘ୍ରତୁରଗୈ ରାମସ୍ଯାଜ୍ଞାମନୁସ୍ମରନ୍ ।। ୭.୪୬.
ସୌମିତ୍ରି ତାହାକୁ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଆଦେଶ ମନେରେ ରଖି, ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଚଳାଇ ଚାଲିଗଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ତଦା ସୀତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଲକ୍ଷ୍ମିଵର୍ଧନମ୍ । ଅଶୁଭାନି ବହୂନ୍ଯେଵ ପଶ୍ଯାମି ରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୪୬.
ତାପରେ ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ବଢ଼ାଇବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରଘୁବଂଶୀ, ମୁଁ ବହୁତ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖୁଛି।'
ନଯନଂ ମେ ସ୍ଫୁରତ୍ଯଦ୍ଯ ଗାତ୍ରୋତ୍କମ୍ପଶ୍ଚ ଜାଯତେ । ହୃଦଯଂ ଚୈଵ ସୌମିତ୍ରେ ଅସ୍ଵସ୍ଥମିଵ ଲକ୍ଷଯେ ।। ୭.୪୬.
'ଆଜି ମୋ ଆଖି ଫଡ଼ୁଛି, ଶରୀର କମ୍ପିଯାଉଛି, ଏବଂ, ସୌମିତ୍ରି, ମୋ ହୃଦୟ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ଲାଗୁଛି।'
ଔତ୍ସୁକ୍ଯଂ ପରମଂ ଚାପି ଅଧୃତିଶ୍ଚ ପରା ମମ । ଶୂନ୍ଯାମେଵ ଚ ପଶ୍ଯାମି ପୃଥିଵୀଂ ପୃଥୁଲୋଚନ ।। ୭.୪୬.
'ମୋର ମନରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଚିନ୍ତା ଏବଂ ଅସ୍ଥିରତା ହେଉଛି, ଓ ବଡ଼ ଆଖିଅଳି, ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖୁଛି।'
ଅପି ସ୍ଵସ୍ତି ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ଭ୍ରାତୁସ୍ତେ ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲ । ଶ୍ଵଶ୍ରୂଣାଂ ଚୈଵ ମେ ଵୀର ସର୍ଵାସାମଵିଶେଷତଃ ।। ୭.୪୬.
'ତୁମର ଭାଇ ପାଇଁ ଭଲ ହେଉ, ଭାଇକୁ ଭଲପାଉଥିବା, ଏବଂ ମୋ ସମସ୍ତ ଶ୍ୱଶୁରମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ବିଶେଷ କିଛି ଛାଡ଼ି ନାହିଁ, ହେ ଶୂର।'
ପୁରେ ଜନପଦେ ଚୈଵ କୁଶଲଂ ପ୍ରାଣିନାମପି । ଇତ୍ଯଞ୍ଜଲିକୃତା ସୀତା ଦେଵତା ଅଭ୍ଯଯାଚତ ।। ୭.୪୬.
'ନଗର ଓ ଗ୍ରାମରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଭଲ ହେଉ।' ଏହିପରି କହି, ସୀତା ହାତ ଯୋଡ଼ି ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଽର୍ଥଂ ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶିରସା ଵନ୍ଦ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍ । ଶିଵମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଧୃଷ୍ଟୋ ହୃଦଯେନ ଵିଶୁଷ୍ଯତା ।। ୭.୪୬.
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ ଏବଂ ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଶୁଷ୍କ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି କହିଲେ, 'ଶୁଭ ହେଉ।'
ତତୋ ଵାସମୁପାଗମ୍ଯ ଗୋମତୀତୀର ଆଶ୍ରମେ । ପ୍ରଭାତେ ପୁନରୁତ୍ଥାଯ ସୌମିତ୍ରିଃ ସୂତମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୪୬.
ତାପରେ ଗୋମତୀ ନଦୀ କୂଳର ଆଶ୍ରମକୁ ପହଁଚି, ପ୍ରଭାତରେ ପୁଣି ଉଠି, ସୌମିତ୍ରି ରଥଚାଳକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯୋଜଯସ୍ଵ ରଥଂ ଶୀଘ୍ରମଦ୍ଯ ଭାଗୀରଥୀଜଲମ୍ । ଶିରସା ଧାରଯିଷ୍ଯାମି ତ୍ର୍ଯମ୍ବକଃ ପର୍ଵତେ ଯଥା ।। ୭.୪୬.
'ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ତୟାରି କର, ଆଜି ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ଭାଗୀରଥୀ ଜଳ ଧରିବି, ଯେପରି ତ୍ରୟମ୍ବକ ପାହାଡ଼ରେ କରିଥିଲେ।'
ସୋ ଽଶ୍ଵାନ୍ ରଜ୍ଵାଥ ଚତୁରୋ ରଥେ ଯୁଙ୍କ୍ତ୍ଵା ମନୋଜଵାନ୍ । ଆରୋହସ୍ଵେତି ଵୈଦେହୀଂ ସୂତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୪୬.
ସେ ଚାରିଟି ତୀବ୍ର ଗତିର ଘୋଡ଼ାକୁ ରଥରେ ଯୋଗାଇଲେ ଏବଂ ରଥଚାଳକ ହାତ ଯୋଡ଼ି ବୈଦେହୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଦୟାକରି ରଥକୁ ଚଢ଼ନ୍ତୁ।'
ସା ତୁ ସୂତସ୍ଯ ଵଚନାଦାରୁରୋହ ରଥୋତ୍ତମମ୍ । ସୀତା ସୌମିତ୍ରିଣା ସାର୍ଧଂ ସୁମନ୍ତ୍ରେଣ ଚ ଧୀମତା ।। ୭.୪୬.
ରଥଚାଳକଙ୍କ କଥାରେ, ସୀତା ସୌମିତ୍ରି ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସୁମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଉତ୍ତମ ରଥକୁ ଚଢ଼ିଲେ।
ଆସସାଦ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ଗଙ୍ଗାଂ ପାପଵିନାଶିନୀମ୍ । ଅଥାର୍ଧଦିଵସଂ ଗତ୍ଵା ଭାଗୀରଥ୍ଯା ଜଲାଶଯମ୍ ।। ୭.୪୬.
ବଡ଼ ଆଖିଅଳି ସୀତା ପାପ ନାଶକୀ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଆସିଲେ; ଏବଂ ଅର୍ଧ ଦିନ ଯିବା ପରେ ଭାଗୀରଥୀ ଜଳାଶୟକୁ ପହଁଚିଲେ।
ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଦୀନଃ ପ୍ରରୁରୋଦ ମହାସ୍ଵନଃ ।। ୭.୪୬.
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ସୀତା ତୁ ପରମାଯତ୍ତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣମାତୁରମ୍ । ଉଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମଜ୍ଞା କିମିଦଂ ରୁଦ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା ।। ୭.୪୬.
ସୀତା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିର୍ଭର କରିଥିବା, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏଭଳି କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?'
ଜାହ୍ନଵୀତୀରମାସାଦ୍ଯ ଚିରାଭିଲଷିତଂ ମମ । ହର୍ଷକାଲେ କିମର୍ଥଂ ମାଂ ଵିଷାଦଯସି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।। ୭.୪୬.
'ମୁଁ ଯେଉଁ ଜାହ୍ନବୀ ତୀରକୁ ଦୀର୍ଘଦିନ ଚାହୁଁଥିଲି, ସେଠାକୁ ପହଁଚିଛି; ଏହି ଆନନ୍ଦ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ?'
ନିତ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ରାମପାର୍ଶ୍ଵେଷୁ ଵର୍ତସେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । କଚ୍ଚିଦ୍ଵିନାକୃତସ୍ତେନ ଦ୍ଵିରାତ୍ରଂ ଶୋକମାଗତଃ ।। ୭.୪୬.
'ତୁମେ ସଦା ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ରୁହ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଦୁଇ ରାତି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ରହିଲେ ଏବଂ ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ କି?'
ମମାପି ଦଯିତୋ ରାମୋ ଜୀଵିତାଦପି ଲକ୍ଷ୍ମଣ । ନ ଚାହମେଵଂ ଶୋଚାମି ମୈଵଂ ତ୍ଵଂ ବାଲିଶୋ ଭଵ ।। ୭.୪୬.
'ରାମ ମୋତେ ଜୀବନ ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ; ତଥାପି ମୁଁ ଏଭଳି ଶୋକ କରୁନାହିଁ। ଏଭଳି ଶିଶୁ ସଦୃଶ ହେଉନାହିଁ।'
ତାରଯସ୍ଵ ଚ ମାଂ ଗଙ୍ଗାଂ ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ଚ ତାପସାନ୍ । ତତୋ ମୁନିଭ୍ଯୋ ଦାସ୍ଯାମି ଵାଂସାସ୍ଯାଭରଣାନି ଚ ।। ୭.୪୬.
'ମୋତେ ଗଙ୍ଗା ପାର କରାଅ ଏବଂ ତାପସମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ଦେଖାଅ; ତାପରେ ମୁଁ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ମୋ ଗହଣା ଓ ବାହୁଡ଼ି ଦେଇଦେବି।'
ତତଃ କୃତ୍ଵା ମହର୍ଷୀଣାଂ ଯଥାର୍ହମଭିଵାଦନମ୍ । ତତ୍ର ଚୈକାଂ ନିଶାମୁଷ୍ଯ ଯାସ୍ଯାମସ୍ତାଂ ପୁରୀଂ ପୁନଃ ।। ୭.୪୬.
ତାପରେ, ମହାର୍ଷିମାନେଂକୁ ଯଥାଯଥ ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେଠାରେ ଏକ ରାତି କାଟିବା ପରେ, ଆମେ ପୁଣି ସେହି ସହରକୁ ଫେରିଯିବୁ।
ମମାପି ପଦ୍ମପତ୍ରାକ୍ଷଂ ସିଂହୋରସ୍କଂ କୃଶୋଦରମ୍ । ତ୍ଵରତେ ହି ମନୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ରାମଂ ରମଯତାଂ ଵରମ୍ ।। ୭.୪୬.
ମୋ ମନ ତ ଏବେ ଦୃତ ହେଉଛି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ, ଯାଁଙ୍କର ଆଖି ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି, ଛାତି ସିଂହ ପରି ଚଉଡ଼ା, କମର ସୁକୁମାର—ସେ ଖୁସି ଦେବା ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।