ତତ୍ରୈନାଂ ଵିଜନେ ଦେଶେ ଵିସୃଜ୍ଯ ରଘୁନନ୍ଦନ । ଶୀଘ୍ରମାଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ ।। ୭.୪୫.
ସେଠି, ସେ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ, ହେ ରଘୁବଂଶର ଗର୍ବ, ସୀତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସ—ଭଲ ହେଉ, ମୋ ଆଦେଶ ପାଳନ କର।
ନ ଚାସ୍ମିନ୍ ପ୍ରତିଵକ୍ତଵ୍ଯଃ ସୀତାଂ ପ୍ରତି କଥଞ୍ଚନ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ସୌମିତ୍ରେ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ।। ୭.୪୫.
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସୀତାଙ୍କୁ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତେଣୁ, ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଯାଅ, ଏଠାରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଅପ୍ରୀତିର୍ହି ପରା ମହ୍ଯଂ ତ୍ଵଯେତତ୍ପ୍ରତିଵାରିତେ । ଶାପିତା ହି ମଯା ଯୂଯଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ଜୀଵିତେନ ଚ ।। ୭.୪୫.
ଯଦି ତୁମେ ଏଥିରେ ବିରୋଧ କରିବ, ତେବେ ମୋର ଭଳି ଅସନ୍ତୋଷ ହେବ; କାରଣ, ମୁଁ ମୋର ଦୁଇ ହାତ ଓ ଜୀବନର ଶପଥ ଦେଇ ତୁମମାନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଛି।
ଯେ ମାଂ ଵାକ୍ଯାନ୍ତରେ ବ୍ରୂଯୁରନୁନେତୁଂ କଥଞ୍ଚନ । ଅହିତା ନାମ ତେ ନିତ୍ଯଂ ମଦଭୀଷ୍ଟଵିଘାତନାତ୍ ।। ୭.୪୫.
ଯେମାନେ ମୋତେ ଅନ୍ୟ କଥା କହି, କିଛିଭଳି ମୋତେ ମନା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ମୋ ପ୍ରତିକୂଳ ହେବେ, କାରଣ ସେମାନେ ମୋର ଇଚ୍ଛାକୁ ବାଧା ଦେଉଛନ୍ତି।
ମାନଯନ୍ତୁ ଭଵନ୍ତୋ ମାଂ ଯଦି ମଚ୍ଛାସନେ ସ୍ଥିତାଃ । ଇତୋ ଽଦ୍ଯ ନୀଯତାଂ ସୀତା କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ ।। ୭.୪୫.
ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛ, ତେବେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ କର; ଆଜି ସୀତାଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ନେଇଯିଅ—ମୋ ଆଦେଶ ପାଳନ କର।
ପୂର୍ଵମୁକ୍ତୋ ଽହମନଯା ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଽହମାଶ୍ରମାନ୍ । ପଶ୍ଯେଯମିତି ତସ୍ଯାଶ୍ଚ କାମଃ ସଂଵର୍ତ୍ଯତାମଯମ୍ ।। ୭.୪୫.
ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ତଟର ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକ ଦେଖେଇବି ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲି; ସେ ଇଚ୍ଛା ଏବେ ପୂରଣ ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ବାଷ୍ପେଣ ପିହିତାନନଃ । ପ୍ରଵିଵେଶ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭ୍ରାତୃଭିଃ ପରିଵାରିତଃ ।। ୭.୪୫.
ଏପରି କହି, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଜଳକଣାରେ ମୁହଁ ଢାକି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତିନିଜଣ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଶୋକସଂଲଗ୍ନହୃଦଯୋ ନିଶଶ୍ଵାସ ଯଥା ଦ୍ଵିପଃ ।। ୭.୪୫.
ଶୋକରେ ଭରିଥିବା ହୃଦୟ ସହିତ, ସେ ହାତୀ ପରି ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାକବି ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଚଉଵାଳିଶ ଶ୍ଲୋକର ଶେଷ।
ତତୋ ରଜନ୍ଯାଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଦୀନଚେତନଃ । ସୁମନ୍ତ୍ରମବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା ।। ୭.୪୬.
ପରେ, ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଦୁଃଖିତ ମନ ନେଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୋକରେ ଶୁଷ୍କ ମୁହଁ ସହିତ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସାରଥେ ତୁରଗାଞ୍ଛୀଘ୍ରଂ ଯୋଜଯସ୍ଵ ରଥୋତ୍ତମେ । ସ୍ଵାସ୍ତୀର୍ଣଂ ରାଜଭଵନାତ୍ସୀତାଯାଶ୍ଚାସନଂ କୁରୁ ।। ୭.୪୬.
ହେ ସାରଥି, ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ରଥରେ ଯୋଡ଼, ଏବଂ ରାଜଭବନରୁ ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ ଛାଲି ଦିଅ।
ସୀତା ହି ରାଜଵଚନାଦାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍ । ମଯା ନେଯା ମହର୍ଷୀଣାଂ ଶ୍ରୀଘ୍ରମାନୀଯତାଂ ରଥଃ ।। ୭.୪୬.
ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ମୋତେ ସୀତାଙ୍କୁ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଇଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ଆଣ।
ସୁମନ୍ତ୍ରସ୍ତୁ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଯୁକ୍ତଂ ପରମଵାଜିଭିଃ । ରଥଂ ସୁରୁଚିରପ୍ରଖ୍ଯଂ ସ୍ଵାସ୍ତୀର୍ଣଂ ସୁଖଶଯ୍ଯଯା ।। ୭.୪୬.
ସୁମନ୍ତ୍ର 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହି, ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଯୋଡ଼ିଥିବା, ଅତି ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁବିସ୍ତୃତ ଶଯ୍ୟା ଥିବା ରଥକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ଆନୀଯୋଵାଚ ସୌମିତ୍ରିଂ ମିତ୍ରାଣାଂ ମାନଵର୍ଧନମ୍ । ରଥୋ ଽଯଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ଯତ୍କାର୍ଯଂ କ୍ରିଯତାଂ ପ୍ରଭୋ ।। ୭.୪୬.
ସେ ରଥକୁ ଆଣି, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ବଢ଼ାଇଥିବା ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ରଥ ଆସିଯାଇଛି; ଯାହା କରିବା ଦରକାର, ମହାଶୟ, କରନ୍ତୁ।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସୁମନ୍ତ୍ରେଣ ରାଜଵେଶ୍ମନି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସୀତାମାସାଦ୍ଯ ଵ୍ଯାଜହାର ନରର୍ଷଭଃ ।। ୭.୪୬.
ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଜଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଗଲେ ଏବଂ କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵଯା କିଲୈଷ ନୃପତିର୍ଵରଂ ଵୈ ଯାଚିତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ନୃପେଣ ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତମାଜ୍ଞପ୍ତଶ୍ଚାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି ।। ୭.୪୬.
'ମନେ କହାଯାଏ, ଆପଣ ରାଜାଙ୍କୁ ଏକ ଦାନ ମାଗିଥିଲେ; ଏବଂ ରାଜା ଏହା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।'
ଗଙ୍ଗୀତୀରେ ମଯା ଦେଵି ଋଷୀଣାମାଶ୍ରମାଞ୍ଛୁଭାନ୍ । ଶୀଘ୍ରଂ ଗତ୍ଵା ତୁ ଵୈଦେହି ଶାସନାତ୍ପାର୍ଥିଵସ୍ଯ ନଃ । ଅରଣ୍ଯେ ମୁନିଭିର୍ଜୁଷ୍ଟେ ଅପନେଯା ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୭.୪୬.
'ଗଙ୍ଗା ତଟରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଆଶ୍ରମକୁ ତୁରନ୍ତ ନେଇଯିବି, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ; ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ମୁନିମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ବସନ୍ତି, ସେଠାରେ ତୁମେ ଅଲଗା ରହିବ।'
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଵୈଦେହୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ମହାତ୍ମନା । ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ଗମନଂ ଚାପ୍ଯରୋଚଯତ୍ ।। ୭.୪୬.
ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବୈଦେହୀ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ ଯିବାକୁ ରାଜି ହେଲେ।
ଵାସାଂସି ଚ ମହାର୍ହାଣି ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଗୃହୀତ୍ଵା ତାନି ଵୈଦେହୀ ଗମନାଯୋପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୪୬.
ବୈଦେହୀ ମୂଲ୍ୟବାନ ପୋଶାକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ନେଇ, ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ।
ଇମାନି ମୁନିପତ୍ନୀନାଂ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯାଭରଣାନ୍ହମ୍ । ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ମହାର୍ହାଣି ଧନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ।। ୭.୪୬.
'ମୁଁ ଏହି ଗହଣା, ମୂଲ୍ୟବାନ ପୋଶାକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧନ ମୁନିଙ୍କ ଘରଣୀମାନଙ୍କୁ ଦେବି।'
ସୌମିତ୍ରିସ୍ତୁ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରଥମାରୋପ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍ । ପ୍ରଯଯୌ ଶୀଘ୍ରତୁରଗୈ ରାମସ୍ଯାଜ୍ଞାମନୁସ୍ମରନ୍ ।। ୭.୪୬.
ସୌମିତ୍ରି ତାହାକୁ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଆଦେଶ ମନେରେ ରଖି, ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଚଳାଇ ଚାଲିଗଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ତଦା ସୀତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଲକ୍ଷ୍ମିଵର୍ଧନମ୍ । ଅଶୁଭାନି ବହୂନ୍ଯେଵ ପଶ୍ଯାମି ରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୪୬.
ତାପରେ ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ବଢ଼ାଇବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରଘୁବଂଶୀ, ମୁଁ ବହୁତ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖୁଛି।'
ନଯନଂ ମେ ସ୍ଫୁରତ୍ଯଦ୍ଯ ଗାତ୍ରୋତ୍କମ୍ପଶ୍ଚ ଜାଯତେ । ହୃଦଯଂ ଚୈଵ ସୌମିତ୍ରେ ଅସ୍ଵସ୍ଥମିଵ ଲକ୍ଷଯେ ।। ୭.୪୬.
'ଆଜି ମୋ ଆଖି ଫଡ଼ୁଛି, ଶରୀର କମ୍ପିଯାଉଛି, ଏବଂ, ସୌମିତ୍ରି, ମୋ ହୃଦୟ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ଲାଗୁଛି।'
ଔତ୍ସୁକ୍ଯଂ ପରମଂ ଚାପି ଅଧୃତିଶ୍ଚ ପରା ମମ । ଶୂନ୍ଯାମେଵ ଚ ପଶ୍ଯାମି ପୃଥିଵୀଂ ପୃଥୁଲୋଚନ ।। ୭.୪୬.
'ମୋର ମନରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଚିନ୍ତା ଏବଂ ଅସ୍ଥିରତା ହେଉଛି, ଓ ବଡ଼ ଆଖିଅଳି, ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖୁଛି।'
ଅପି ସ୍ଵସ୍ତି ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ଭ୍ରାତୁସ୍ତେ ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲ । ଶ୍ଵଶ୍ରୂଣାଂ ଚୈଵ ମେ ଵୀର ସର୍ଵାସାମଵିଶେଷତଃ ।। ୭.୪୬.
'ତୁମର ଭାଇ ପାଇଁ ଭଲ ହେଉ, ଭାଇକୁ ଭଲପାଉଥିବା, ଏବଂ ମୋ ସମସ୍ତ ଶ୍ୱଶୁରମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ବିଶେଷ କିଛି ଛାଡ଼ି ନାହିଁ, ହେ ଶୂର।'
ପୁରେ ଜନପଦେ ଚୈଵ କୁଶଲଂ ପ୍ରାଣିନାମପି । ଇତ୍ଯଞ୍ଜଲିକୃତା ସୀତା ଦେଵତା ଅଭ୍ଯଯାଚତ ।। ୭.୪୬.
'ନଗର ଓ ଗ୍ରାମରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଭଲ ହେଉ।' ଏହିପରି କହି, ସୀତା ହାତ ଯୋଡ଼ି ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଽର୍ଥଂ ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶିରସା ଵନ୍ଦ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍ । ଶିଵମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଧୃଷ୍ଟୋ ହୃଦଯେନ ଵିଶୁଷ୍ଯତା ।। ୭.୪୬.
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ ଏବଂ ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଶୁଷ୍କ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି କହିଲେ, 'ଶୁଭ ହେଉ।'
ତତୋ ଵାସମୁପାଗମ୍ଯ ଗୋମତୀତୀର ଆଶ୍ରମେ । ପ୍ରଭାତେ ପୁନରୁତ୍ଥାଯ ସୌମିତ୍ରିଃ ସୂତମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୪୬.
ତାପରେ ଗୋମତୀ ନଦୀ କୂଳର ଆଶ୍ରମକୁ ପହଁଚି, ପ୍ରଭାତରେ ପୁଣି ଉଠି, ସୌମିତ୍ରି ରଥଚାଳକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯୋଜଯସ୍ଵ ରଥଂ ଶୀଘ୍ରମଦ୍ଯ ଭାଗୀରଥୀଜଲମ୍ । ଶିରସା ଧାରଯିଷ୍ଯାମି ତ୍ର୍ଯମ୍ବକଃ ପର୍ଵତେ ଯଥା ।। ୭.୪୬.
'ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ତୟାରି କର, ଆଜି ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ଭାଗୀରଥୀ ଜଳ ଧରିବି, ଯେପରି ତ୍ରୟମ୍ବକ ପାହାଡ଼ରେ କରିଥିଲେ।'
ସୋ ଽଶ୍ଵାନ୍ ରଜ୍ଵାଥ ଚତୁରୋ ରଥେ ଯୁଙ୍କ୍ତ୍ଵା ମନୋଜଵାନ୍ । ଆରୋହସ୍ଵେତି ଵୈଦେହୀଂ ସୂତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୪୬.
ସେ ଚାରିଟି ତୀବ୍ର ଗତିର ଘୋଡ଼ାକୁ ରଥରେ ଯୋଗାଇଲେ ଏବଂ ରଥଚାଳକ ହାତ ଯୋଡ଼ି ବୈଦେହୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଦୟାକରି ରଥକୁ ଚଢ଼ନ୍ତୁ।'