ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ଚ ଶଂସେତେ ସୁରାଣାଂ ସନ୍ନିଧୌ ପୁରା । ଋଷୀଣାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାମପାପାଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ।। ୭.୪୫.
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କ ନିର୍ମଳତାର ସାକ୍ଷୀ ଦେଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ଶୁଦ୍ଧସମାଚାରା ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସନ୍ନିଧୌ । ଲଙ୍କାଦ୍ଵୀପେ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ମମ ହସ୍ତେ ନିଵେଶିତା ।। ୭.୪୫.
ଏଭଳି ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ର ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ, ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଲଙ୍କା ଦ୍ୱୀପରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ମୋ ହାତରେ ସମର୍ପଣ କରିଥିଲେ।
ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଚ ମେ ଵେତ୍ତି ସୀତାଂ ଶୁଦ୍ଧାଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ । ତତୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ଵୈଦେହୀମଯୋଧ୍ଯାମହମାଗତଃ ।। ୭.୪୫.
ମୋ ଅନ୍ତଃକରଣ ଜାଣେ, ସୀତା ଯଶସ୍ବିନୀ ଓ ନିର୍ମଳ; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ନେଇ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲି।
ଅଯଂ ତୁ ମେ ମହାନ୍ଵାଦଃ ଶୋକଶ୍ଚ ହୃଦି ଵର୍ତତେ । ପୌରାପଵାଦଃ ସୁମହାଂସ୍ତଥା ଜନପଦସ୍ଯ ଚ ।। ୭.୪୫.
କିନ୍ତୁ ଏହି ବଡ଼ ଅପବାଦ ଓ ଶୋକ ମୋ ହୃଦୟରେ ବସିଛି—ନଗର ଓ ଗ୍ରାମରେ ବଡ଼ ଅପବାଦ ଚାଲିଛି।
ଅକୀର୍ତିର୍ଯସ୍ଯ ଗୀଯେତ ଲୋକେ ଭୂତସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍ । ପତତ୍ଯେଵାଧମାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ଯାଵଚ୍ଛବ୍ଦଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ ।। ୭.୪୫.
ଯେଉଁ କାହାର ଅପକୀର୍ତ୍ତି ଏହି ଜଗତରେ ଚାଲିଥାଏ, ସେ ଲୋକ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି କଥା ଚାଲିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ଦଶାକୁ ପଡ଼ିଯାଏ।
ଅକୀର୍ତିର୍ନିନ୍ଦ୍ଯତେ ଦେଵୈଃ କୀର୍ତିର୍ଲୋକେଷୁ ପୂଜ୍ଯତେ । କୀର୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ତୁ ସମାରମ୍ଭଃ ସର୍ଵେଷାଂ ସୁମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୭.୪୫.
ଦେବତାମାନେ ଅପକୀର୍ତ୍ତିକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ଲୋକେ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନେ ନାମର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ଅପ୍ଯହଂ ଜୀଵିତଂ ଜହ୍ଯାଂ ଯୁଷ୍ମାନ୍ଵା ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ । ଅପଵାଦଭଯାଦ୍ଭୀତଃ କିଂ ପୁନର୍ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ।। ୭.୪୫.
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୁଁ ଅପବାଦଭୟରେ ଆପଣ ଜୀବନ ବା ତୁମମାନେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବି—ତେବେ ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ତ ଏଠାରେ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ।
ତସ୍ମାଦ୍ଭଵନ୍ତଃ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ପତିତଂ ଶୋକସାଗରେ । ନହି ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଭୂତଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଦୁଃଖମତୋ ଽଧିକମ୍ ।। ୭.୪୫.
ତେଣୁ, ତୁମମାନେ ଦେଖ, ମୁଁ ଶୋକ ସାଗରରେ ବୁଡ଼ିଯାଇଛି; ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କାହାର ଉପରେ ଆସିପାରେ ବୋଲି ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।
ଶ୍ଵସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଭାତେ ସୌମିତ୍ରେ ସୁମନ୍ତ୍ରାଧିଷ୍ଠିତଂ ରଥମ୍ । ଆରୁହ୍ଯ ସୀତାମାରୋପ୍ଯ ଵିଷଯାନ୍ତେ ସମୁତ୍ସୃଜ ।। ୭.୪୫.
କାଲି ସକାଳେ, ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ତିଆରି କରିଥିବା ରଥକୁ ଚଢ଼, ସୀତାଙ୍କୁ ବସାଇ, ରାଜ୍ୟ ସୀମାରେ ଛାଡ଼ି ଆସ।
ଗଙ୍ଗାଯାସ୍ତୁ ପରେ ପାରେ ଵାଲ୍ମୀକେସ୍ତୁ ମହାତ୍ମନଃ । ଆଶ୍ରମୋ ଦିଵ୍ଯସଙ୍କାଶସ୍ତମସାତୀରମାଶ୍ରିତଃ ।। ୭.୪୫.
ଗଙ୍ଗାର ପାରପାରେ, ମହାତ୍ମା ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ନିକଟରେ, ତମସା ନଦୀ କୂଳରେ ଦେବତୁଳ୍ୟ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଅଛି।
ତତ୍ରୈନାଂ ଵିଜନେ ଦେଶେ ଵିସୃଜ୍ଯ ରଘୁନନ୍ଦନ । ଶୀଘ୍ରମାଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ ।। ୭.୪୫.
ସେଠି, ସେ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ, ହେ ରଘୁବଂଶର ଗର୍ବ, ସୀତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସ—ଭଲ ହେଉ, ମୋ ଆଦେଶ ପାଳନ କର।
ନ ଚାସ୍ମିନ୍ ପ୍ରତିଵକ୍ତଵ୍ଯଃ ସୀତାଂ ପ୍ରତି କଥଞ୍ଚନ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ସୌମିତ୍ରେ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ।। ୭.୪୫.
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସୀତାଙ୍କୁ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତେଣୁ, ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଯାଅ, ଏଠାରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଅପ୍ରୀତିର୍ହି ପରା ମହ୍ଯଂ ତ୍ଵଯେତତ୍ପ୍ରତିଵାରିତେ । ଶାପିତା ହି ମଯା ଯୂଯଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ଜୀଵିତେନ ଚ ।। ୭.୪୫.
ଯଦି ତୁମେ ଏଥିରେ ବିରୋଧ କରିବ, ତେବେ ମୋର ଭଳି ଅସନ୍ତୋଷ ହେବ; କାରଣ, ମୁଁ ମୋର ଦୁଇ ହାତ ଓ ଜୀବନର ଶପଥ ଦେଇ ତୁମମାନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଛି।
ଯେ ମାଂ ଵାକ୍ଯାନ୍ତରେ ବ୍ରୂଯୁରନୁନେତୁଂ କଥଞ୍ଚନ । ଅହିତା ନାମ ତେ ନିତ୍ଯଂ ମଦଭୀଷ୍ଟଵିଘାତନାତ୍ ।। ୭.୪୫.
ଯେମାନେ ମୋତେ ଅନ୍ୟ କଥା କହି, କିଛିଭଳି ମୋତେ ମନା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ମୋ ପ୍ରତିକୂଳ ହେବେ, କାରଣ ସେମାନେ ମୋର ଇଚ୍ଛାକୁ ବାଧା ଦେଉଛନ୍ତି।
ମାନଯନ୍ତୁ ଭଵନ୍ତୋ ମାଂ ଯଦି ମଚ୍ଛାସନେ ସ୍ଥିତାଃ । ଇତୋ ଽଦ୍ଯ ନୀଯତାଂ ସୀତା କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ ।। ୭.୪୫.
ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛ, ତେବେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ କର; ଆଜି ସୀତାଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ନେଇଯିଅ—ମୋ ଆଦେଶ ପାଳନ କର।
ପୂର୍ଵମୁକ୍ତୋ ଽହମନଯା ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଽହମାଶ୍ରମାନ୍ । ପଶ୍ଯେଯମିତି ତସ୍ଯାଶ୍ଚ କାମଃ ସଂଵର୍ତ୍ଯତାମଯମ୍ ।। ୭.୪୫.
ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ତଟର ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକ ଦେଖେଇବି ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲି; ସେ ଇଚ୍ଛା ଏବେ ପୂରଣ ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ବାଷ୍ପେଣ ପିହିତାନନଃ । ପ୍ରଵିଵେଶ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭ୍ରାତୃଭିଃ ପରିଵାରିତଃ ।। ୭.୪୫.
ଏପରି କହି, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଜଳକଣାରେ ମୁହଁ ଢାକି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତିନିଜଣ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଶୋକସଂଲଗ୍ନହୃଦଯୋ ନିଶଶ୍ଵାସ ଯଥା ଦ୍ଵିପଃ ।। ୭.୪୫.
ଶୋକରେ ଭରିଥିବା ହୃଦୟ ସହିତ, ସେ ହାତୀ ପରି ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାକବି ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଚଉଵାଳିଶ ଶ୍ଲୋକର ଶେଷ।
ତତୋ ରଜନ୍ଯାଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଦୀନଚେତନଃ । ସୁମନ୍ତ୍ରମବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା ।। ୭.୪୬.
ପରେ, ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଦୁଃଖିତ ମନ ନେଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୋକରେ ଶୁଷ୍କ ମୁହଁ ସହିତ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସାରଥେ ତୁରଗାଞ୍ଛୀଘ୍ରଂ ଯୋଜଯସ୍ଵ ରଥୋତ୍ତମେ । ସ୍ଵାସ୍ତୀର୍ଣଂ ରାଜଭଵନାତ୍ସୀତାଯାଶ୍ଚାସନଂ କୁରୁ ।। ୭.୪୬.
ହେ ସାରଥି, ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ରଥରେ ଯୋଡ଼, ଏବଂ ରାଜଭବନରୁ ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ ଛାଲି ଦିଅ।
ସୀତା ହି ରାଜଵଚନାଦାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍ । ମଯା ନେଯା ମହର୍ଷୀଣାଂ ଶ୍ରୀଘ୍ରମାନୀଯତାଂ ରଥଃ ।। ୭.୪୬.
ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ମୋତେ ସୀତାଙ୍କୁ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଇଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ଆଣ।
ସୁମନ୍ତ୍ରସ୍ତୁ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଯୁକ୍ତଂ ପରମଵାଜିଭିଃ । ରଥଂ ସୁରୁଚିରପ୍ରଖ୍ଯଂ ସ୍ଵାସ୍ତୀର୍ଣଂ ସୁଖଶଯ୍ଯଯା ।। ୭.୪୬.
ସୁମନ୍ତ୍ର 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହି, ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଯୋଡ଼ିଥିବା, ଅତି ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁବିସ୍ତୃତ ଶଯ୍ୟା ଥିବା ରଥକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ଆନୀଯୋଵାଚ ସୌମିତ୍ରିଂ ମିତ୍ରାଣାଂ ମାନଵର୍ଧନମ୍ । ରଥୋ ଽଯଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ଯତ୍କାର୍ଯଂ କ୍ରିଯତାଂ ପ୍ରଭୋ ।। ୭.୪୬.
ସେ ରଥକୁ ଆଣି, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ବଢ଼ାଇଥିବା ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ରଥ ଆସିଯାଇଛି; ଯାହା କରିବା ଦରକାର, ମହାଶୟ, କରନ୍ତୁ।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସୁମନ୍ତ୍ରେଣ ରାଜଵେଶ୍ମନି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସୀତାମାସାଦ୍ଯ ଵ୍ଯାଜହାର ନରର୍ଷଭଃ ।। ୭.୪୬.
ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଜଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଗଲେ ଏବଂ କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵଯା କିଲୈଷ ନୃପତିର୍ଵରଂ ଵୈ ଯାଚିତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ନୃପେଣ ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତମାଜ୍ଞପ୍ତଶ୍ଚାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି ।। ୭.୪୬.
'ମନେ କହାଯାଏ, ଆପଣ ରାଜାଙ୍କୁ ଏକ ଦାନ ମାଗିଥିଲେ; ଏବଂ ରାଜା ଏହା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।'
ଗଙ୍ଗୀତୀରେ ମଯା ଦେଵି ଋଷୀଣାମାଶ୍ରମାଞ୍ଛୁଭାନ୍ । ଶୀଘ୍ରଂ ଗତ୍ଵା ତୁ ଵୈଦେହି ଶାସନାତ୍ପାର୍ଥିଵସ୍ଯ ନଃ । ଅରଣ୍ଯେ ମୁନିଭିର୍ଜୁଷ୍ଟେ ଅପନେଯା ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୭.୪୬.
'ଗଙ୍ଗା ତଟରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଆଶ୍ରମକୁ ତୁରନ୍ତ ନେଇଯିବି, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ; ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ମୁନିମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ବସନ୍ତି, ସେଠାରେ ତୁମେ ଅଲଗା ରହିବ।'
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଵୈଦେହୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ମହାତ୍ମନା । ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ଗମନଂ ଚାପ୍ଯରୋଚଯତ୍ ।। ୭.୪୬.
ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବୈଦେହୀ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ ଯିବାକୁ ରାଜି ହେଲେ।
ଵାସାଂସି ଚ ମହାର୍ହାଣି ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଗୃହୀତ୍ଵା ତାନି ଵୈଦେହୀ ଗମନାଯୋପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୪୬.
ବୈଦେହୀ ମୂଲ୍ୟବାନ ପୋଶାକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ନେଇ, ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ।
ଇମାନି ମୁନିପତ୍ନୀନାଂ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯାଭରଣାନ୍ହମ୍ । ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ମହାର୍ହାଣି ଧନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ।। ୭.୪୬.
'ମୁଁ ଏହି ଗହଣା, ମୂଲ୍ୟବାନ ପୋଶାକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧନ ମୁନିଙ୍କ ଘରଣୀମାନଙ୍କୁ ଦେବି।'