ଭଵନ୍ତଃ କୃତଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ପରିନିଷ୍ଠିତାଃ । ସମ୍ଭୂଯ ଚ ମଦର୍ଥୋ ଽଯମନ୍ଵେଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ନରେଶ୍ଵରାଃ ।। ୭.୪୪.
ତୁମେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବୁଦ୍ଧିରେ ଦୃଢ଼। ସମସ୍ତେ ମିଶି, ଏହି କଥାକୁ ମୋ ପାଇଁ ଖୋଜିବା ଦରକାର, ହେ ରାଜାମାନେ।
ତଥା ଵଦତି କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ଅଵଧାନପରାଯଣାଃ । ଉଦ୍ଵିଗ୍ନମନସଃ ସର୍ଵେ କିଂ ନୁ ରାଜାଭିଧାସ୍ଯତି ।। ୭.୪୪.
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ, ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୃଦୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ—ରାଜା କଣ କହିବେ?
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଚୁଆଳିଶତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତେଷାଂ ସମୁପଵିଷ୍ଟାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଦୀନଚେତସାମ୍ । ଉଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା ।। ୭.୪୫.
ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ବସିଥିବାବେଳେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଶୁଷ୍କ ମୁହଁରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସର୍ଵେ ଶୃଣୁତ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ମା କୁରୁଧ୍ଵଂ ମନୋ ଽନ୍ଯଥା । ପୌରାଣାଂ ମମ ସୀତାଯାଂ ଯାଦୃଶୀ ଵର୍ତତେ କଥା ।। ୭.୪୫.
ସମସ୍ତେ ମୋ କଥା ଶୁଣ, ତୁମମାନେ ସବୁ ଭଲରେ ରୁହ। ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ନଗରବାସୀମାନେ ଯେମିତି କଥା କହୁଛନ୍ତି, ତାହା ନେଇ ମନକୁ ଅନ୍ୟଦିଗରେ ନେଉନାହିଁ।
ପୌରାପଵାଦଃ ସୁମହାଂସ୍ତଥା ଜନପଦସ୍ଯ ଚ । ଵର୍ତତେ ମଯି ବୀଭତ୍ସା ସା ମେ ମର୍ମାଣି କୃନ୍ତତି ।। ୭.୪୫.
ନଗର ଓ ଗ୍ରାମରେ ମୋ ବିଷୟରେ ବଡ଼ ଅପବାଦ ଚାଲିଛି, ଏହି ଘୃଣିତ କଥା ମୋ ହୃଦୟକୁ ଭିନ୍ନ କରୁଛି।
ଅହଂ କିଲ କୁଲେ ଜାତ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ସୀତା ଽପି ସତ୍କୁଲେ ଜାତା ଜନକାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୭.୪୫.
ମୁଁ ତ ମହାତ୍ମା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସୀତା ମଧ୍ୟ ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି।
ଜାନାସି ତ୍ଵଂ ଯଥା ସୌମ୍ଯ ଦଣ୍ଡକେ ଵିଜନେ ଵନେ । ରାଵଣେନ ହୃତା ସୀତା ସ ଚ ଵିଧ୍ଵଂସିତୋ ମଯା ।। ୭.୪୫.
ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣ, ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କଲା, ଏବଂ ମୁଁ ତାକୁ ସଂହାର କଲି।
ତତ୍ର ମେ ବୁଦ୍ଧିରୁତ୍ପନ୍ନା ଜନକସ୍ଯ ସୁତାଂ ପ୍ରତି । ଅତ୍ରୋଷିତାମିମାଂ ସୀତାମାନଯେଯଂ କଥଂ ପୁରୀମ୍ ।। ୭.୪୫.
ସେଠାରେ ମୋ ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଆସିଲା—ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା ସୀତା ଯିଏ ସେଠାରେ ରହିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ କିପରି ନଗରକୁ ଆଣିବି?
ପ୍ରତ୍ଯଯାର୍ଥଂ ତତଃ ସୀତା ଵିଵେଶ ଜ୍ଵଲନଂ ତଦା । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ତଵ ସୌମିତ୍ରେ ଦେଵାନାଂ ହଵ୍ଯଵାହନଃ । ଅପାପାଂ ମୈଥିଲୀମାହ ଵାଯୁଶ୍ଚାକାଶଗୋଚରଃ ।। ୭.୪୫.
ସତ୍ୟ ପ୍ରମାଣ ପାଇଁ ସୀତା ତକ୍ଷଣାତ୍ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତୁମର ସାମ୍ନାରେ, ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ଓ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ବାୟୁଦେବ, ମିଥିଲାର କନ୍ୟା ସୀତା ନିର୍ମଳ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ଚ ଶଂସେତେ ସୁରାଣାଂ ସନ୍ନିଧୌ ପୁରା । ଋଷୀଣାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାମପାପାଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ।। ୭.୪୫.
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କ ନିର୍ମଳତାର ସାକ୍ଷୀ ଦେଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ଶୁଦ୍ଧସମାଚାରା ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସନ୍ନିଧୌ । ଲଙ୍କାଦ୍ଵୀପେ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ମମ ହସ୍ତେ ନିଵେଶିତା ।। ୭.୪୫.
ଏଭଳି ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ର ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ, ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଲଙ୍କା ଦ୍ୱୀପରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ମୋ ହାତରେ ସମର୍ପଣ କରିଥିଲେ।
ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଚ ମେ ଵେତ୍ତି ସୀତାଂ ଶୁଦ୍ଧାଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ । ତତୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ଵୈଦେହୀମଯୋଧ୍ଯାମହମାଗତଃ ।। ୭.୪୫.
ମୋ ଅନ୍ତଃକରଣ ଜାଣେ, ସୀତା ଯଶସ୍ବିନୀ ଓ ନିର୍ମଳ; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ନେଇ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲି।
ଅଯଂ ତୁ ମେ ମହାନ୍ଵାଦଃ ଶୋକଶ୍ଚ ହୃଦି ଵର୍ତତେ । ପୌରାପଵାଦଃ ସୁମହାଂସ୍ତଥା ଜନପଦସ୍ଯ ଚ ।। ୭.୪୫.
କିନ୍ତୁ ଏହି ବଡ଼ ଅପବାଦ ଓ ଶୋକ ମୋ ହୃଦୟରେ ବସିଛି—ନଗର ଓ ଗ୍ରାମରେ ବଡ଼ ଅପବାଦ ଚାଲିଛି।
ଅକୀର୍ତିର୍ଯସ୍ଯ ଗୀଯେତ ଲୋକେ ଭୂତସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍ । ପତତ୍ଯେଵାଧମାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ଯାଵଚ୍ଛବ୍ଦଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ ।। ୭.୪୫.
ଯେଉଁ କାହାର ଅପକୀର୍ତ୍ତି ଏହି ଜଗତରେ ଚାଲିଥାଏ, ସେ ଲୋକ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି କଥା ଚାଲିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ଦଶାକୁ ପଡ଼ିଯାଏ।
ଅକୀର୍ତିର୍ନିନ୍ଦ୍ଯତେ ଦେଵୈଃ କୀର୍ତିର୍ଲୋକେଷୁ ପୂଜ୍ଯତେ । କୀର୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ତୁ ସମାରମ୍ଭଃ ସର୍ଵେଷାଂ ସୁମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୭.୪୫.
ଦେବତାମାନେ ଅପକୀର୍ତ୍ତିକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ଲୋକେ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନେ ନାମର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ଅପ୍ଯହଂ ଜୀଵିତଂ ଜହ୍ଯାଂ ଯୁଷ୍ମାନ୍ଵା ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ । ଅପଵାଦଭଯାଦ୍ଭୀତଃ କିଂ ପୁନର୍ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ।। ୭.୪୫.
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୁଁ ଅପବାଦଭୟରେ ଆପଣ ଜୀବନ ବା ତୁମମାନେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବି—ତେବେ ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ତ ଏଠାରେ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ।
ତସ୍ମାଦ୍ଭଵନ୍ତଃ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ପତିତଂ ଶୋକସାଗରେ । ନହି ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଭୂତଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଦୁଃଖମତୋ ଽଧିକମ୍ ।। ୭.୪୫.
ତେଣୁ, ତୁମମାନେ ଦେଖ, ମୁଁ ଶୋକ ସାଗରରେ ବୁଡ଼ିଯାଇଛି; ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କାହାର ଉପରେ ଆସିପାରେ ବୋଲି ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।
ଶ୍ଵସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଭାତେ ସୌମିତ୍ରେ ସୁମନ୍ତ୍ରାଧିଷ୍ଠିତଂ ରଥମ୍ । ଆରୁହ୍ଯ ସୀତାମାରୋପ୍ଯ ଵିଷଯାନ୍ତେ ସମୁତ୍ସୃଜ ।। ୭.୪୫.
କାଲି ସକାଳେ, ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ତିଆରି କରିଥିବା ରଥକୁ ଚଢ଼, ସୀତାଙ୍କୁ ବସାଇ, ରାଜ୍ୟ ସୀମାରେ ଛାଡ଼ି ଆସ।
ଗଙ୍ଗାଯାସ୍ତୁ ପରେ ପାରେ ଵାଲ୍ମୀକେସ୍ତୁ ମହାତ୍ମନଃ । ଆଶ୍ରମୋ ଦିଵ୍ଯସଙ୍କାଶସ୍ତମସାତୀରମାଶ୍ରିତଃ ।। ୭.୪୫.
ଗଙ୍ଗାର ପାରପାରେ, ମହାତ୍ମା ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ନିକଟରେ, ତମସା ନଦୀ କୂଳରେ ଦେବତୁଳ୍ୟ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଅଛି।
ତତ୍ରୈନାଂ ଵିଜନେ ଦେଶେ ଵିସୃଜ୍ଯ ରଘୁନନ୍ଦନ । ଶୀଘ୍ରମାଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ ।। ୭.୪୫.
ସେଠି, ସେ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ, ହେ ରଘୁବଂଶର ଗର୍ବ, ସୀତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସ—ଭଲ ହେଉ, ମୋ ଆଦେଶ ପାଳନ କର।
ନ ଚାସ୍ମିନ୍ ପ୍ରତିଵକ୍ତଵ୍ଯଃ ସୀତାଂ ପ୍ରତି କଥଞ୍ଚନ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ସୌମିତ୍ରେ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ।। ୭.୪୫.
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସୀତାଙ୍କୁ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତେଣୁ, ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଯାଅ, ଏଠାରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଅପ୍ରୀତିର୍ହି ପରା ମହ୍ଯଂ ତ୍ଵଯେତତ୍ପ୍ରତିଵାରିତେ । ଶାପିତା ହି ମଯା ଯୂଯଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ଜୀଵିତେନ ଚ ।। ୭.୪୫.
ଯଦି ତୁମେ ଏଥିରେ ବିରୋଧ କରିବ, ତେବେ ମୋର ଭଳି ଅସନ୍ତୋଷ ହେବ; କାରଣ, ମୁଁ ମୋର ଦୁଇ ହାତ ଓ ଜୀବନର ଶପଥ ଦେଇ ତୁମମାନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଛି।
ଯେ ମାଂ ଵାକ୍ଯାନ୍ତରେ ବ୍ରୂଯୁରନୁନେତୁଂ କଥଞ୍ଚନ । ଅହିତା ନାମ ତେ ନିତ୍ଯଂ ମଦଭୀଷ୍ଟଵିଘାତନାତ୍ ।। ୭.୪୫.
ଯେମାନେ ମୋତେ ଅନ୍ୟ କଥା କହି, କିଛିଭଳି ମୋତେ ମନା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ମୋ ପ୍ରତିକୂଳ ହେବେ, କାରଣ ସେମାନେ ମୋର ଇଚ୍ଛାକୁ ବାଧା ଦେଉଛନ୍ତି।
ମାନଯନ୍ତୁ ଭଵନ୍ତୋ ମାଂ ଯଦି ମଚ୍ଛାସନେ ସ୍ଥିତାଃ । ଇତୋ ଽଦ୍ଯ ନୀଯତାଂ ସୀତା କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ ।। ୭.୪୫.
ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛ, ତେବେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ କର; ଆଜି ସୀତାଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ନେଇଯିଅ—ମୋ ଆଦେଶ ପାଳନ କର।
ପୂର୍ଵମୁକ୍ତୋ ଽହମନଯା ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଽହମାଶ୍ରମାନ୍ । ପଶ୍ଯେଯମିତି ତସ୍ଯାଶ୍ଚ କାମଃ ସଂଵର୍ତ୍ଯତାମଯମ୍ ।। ୭.୪୫.
ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ତଟର ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକ ଦେଖେଇବି ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲି; ସେ ଇଚ୍ଛା ଏବେ ପୂରଣ ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ବାଷ୍ପେଣ ପିହିତାନନଃ । ପ୍ରଵିଵେଶ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭ୍ରାତୃଭିଃ ପରିଵାରିତଃ ।। ୭.୪୫.
ଏପରି କହି, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଜଳକଣାରେ ମୁହଁ ଢାକି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତିନିଜଣ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଶୋକସଂଲଗ୍ନହୃଦଯୋ ନିଶଶ୍ଵାସ ଯଥା ଦ୍ଵିପଃ ।। ୭.୪୫.
ଶୋକରେ ଭରିଥିବା ହୃଦୟ ସହିତ, ସେ ହାତୀ ପରି ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାକବି ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଚଉଵାଳିଶ ଶ୍ଲୋକର ଶେଷ।
ତତୋ ରଜନ୍ଯାଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଦୀନଚେତନଃ । ସୁମନ୍ତ୍ରମବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା ।। ୭.୪୬.
ପରେ, ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଦୁଃଖିତ ମନ ନେଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୋକରେ ଶୁଷ୍କ ମୁହଁ ସହିତ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।