ଗତୋ ହି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପୂର୍ଵଂ ଭରତଶ୍ଚ ମହାଯଶାଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପରମାସନାତ୍ ।। ୭.୪୪.
'ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୂର୍ବରୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭରତ ମଧ୍ୟ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଆସନରୁ ଉଠିଲେ।
ଶିରସା ଧରଣୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପ୍ରଯଯୌ ଯତ୍ର ରାଘଵଃ । ଦ୍ଵାଃସ୍ଥସ୍ତ୍ଵାଗମ୍ଯ ରାମାଯ ସର୍ଵାନେଵ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ନିଵେଦଯାମାସ ତଦା ଭ୍ରାତଽନ୍ସ୍ଵାନ୍ସମୁପସ୍ଥିତାନ୍ ।। ୭.୪୪.
ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ମାଟିକୁ ଛୁଇଁ, ସେ ରାଘବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଦ୍ୱାରପାଳ ଆସି, ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ ଯେ, ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ଉପସ୍ଥିତ।
କୁମାରାନାଗତାଞ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଚିନ୍ତାଵ୍ଯାକୁଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ଅଵାଙ୍ମୁଖୋ ଦୀନମନା ଦ୍ଵାଃସ୍ଥଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୪୪.
କୁମାରମାନେ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଚିନ୍ତାରେ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ରାମ ଦ୍ୱାରପାଳକୁ କହିଲେ।
ପ୍ରଵେଶଯ କୁମାରାଂସ୍ତ୍ଵଂ ମତ୍ସମୀପଂ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ । ଏତେଷୁ ଜୀଵିତଂ ମହ୍ଯମେତେ ପ୍ରାଣାଃ ପ୍ରିଯା ମମ ।। ୭.୪୪.
'ତୁମେ ତୁରନ୍ତ କୁମାରମାନେ ମୋ ନିକଟକୁ ଆଣ; ମୋର ଜୀବନ ତାଙ୍କ ଭିତରେ, ସେମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।'
ଆଜ୍ଞପ୍ତାସ୍ତୁ ନରେନ୍ଦ୍ରେଣ କୁମାରାଃ ଶକ୍ରତେଜସଃ । ପ୍ରହ୍ଵାଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଵିଵିଶୁସ୍ତେ ସମାହିତାଃ ।। ୭.୪୪.
ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୁମାରମାନେ ହାତ ଜୋଡି, ନମ୍ର ହୋଇ, ଶାନ୍ତ ମନେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତେ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଖଂ ତସ୍ଯ ସଗ୍ରହଂ ଶଶିନଂ ଯଥା । ସନ୍ଧ୍ଯାଗତମିଵାଦିତ୍ଯଂ ପ୍ରଭଯା ପରିଵର୍ଜିତମ୍ ।। ୭.୪୪.
କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ରାମଙ୍କ ମୁହଁ ରାହୁ ଧରିଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚିନ୍ତିତ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଆଲୋକହୀନ।
ବାଷ୍ପପୂର୍ଣେ ଚ ନଯନେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ହତଶୋଭଂ ଯଥା ପଦ୍ମଂ ମୁଖଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ତସ୍ଯ ତେ ।। ୭.୪୪.
ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମଙ୍କ ଦୁଇ ଆଖି ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କ ମୁହଁର ରୂପ ମ୍ଲାନ ହୋଇଥିବା ମନ୍ଦାର ପୁଷ୍ପ ପରି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତତୋ ଽଭିଵାଦ୍ଯ ତ୍ଵରିତାଃ ପାଦୌ ରାମସ୍ଯ ମୂର୍ଧଭିଃ । ତସ୍ଥୁଃ ସମାହିତାଃ ସର୍ଵେ ରାମସ୍ତ୍ଵଶ୍ରୂଣ୍ଯଵର୍ତଯତ୍ ।। ୭.୪୪.
ତାପରେ ସମସ୍ତେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରାମଙ୍କ ପାଦକୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ ଶାନ୍ତ ମନେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ାଇ ରହିଲେ; ରାମ ତାଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ପୁଞ୍ଚିଲେ।
ତାନ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ଚ ମହାବଲଃ । ଆସନେଷ୍ଵାସତେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ଜଗାଦ ହ ।। ୭.୪୪.
ମହାବଳୀ ରାମ ତାଙ୍କୁ ବାହୁ ଦେଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଉଠାଇଲେ ଏବଂ 'ବସ' ବୋଲି କହି, ପରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭଵନ୍ତୋ ମମ ସର୍ଵସ୍ଵଂ ଭଵନ୍ତୋ ଜୀଵିତଂ ମମ । ଭଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ କୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ପାଲଯାମି ନରେଶ୍ଵରାଃ ।। ୭.୪୪.
ତୁମେମାନେ ମୋର ସବୁକିଛି, ତୁମେମାନେ ମୋର ପ୍ରାଣ। ତୁମେମାନେ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଚଳାଉଛି, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ଭଵନ୍ତଃ କୃତଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ପରିନିଷ୍ଠିତାଃ । ସମ୍ଭୂଯ ଚ ମଦର୍ଥୋ ଽଯମନ୍ଵେଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ନରେଶ୍ଵରାଃ ।। ୭.୪୪.
ତୁମେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବୁଦ୍ଧିରେ ଦୃଢ଼। ସମସ୍ତେ ମିଶି, ଏହି କଥାକୁ ମୋ ପାଇଁ ଖୋଜିବା ଦରକାର, ହେ ରାଜାମାନେ।
ତଥା ଵଦତି କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ଅଵଧାନପରାଯଣାଃ । ଉଦ୍ଵିଗ୍ନମନସଃ ସର୍ଵେ କିଂ ନୁ ରାଜାଭିଧାସ୍ଯତି ।। ୭.୪୪.
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ, ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୃଦୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ—ରାଜା କଣ କହିବେ?
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଚୁଆଳିଶତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତେଷାଂ ସମୁପଵିଷ୍ଟାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଦୀନଚେତସାମ୍ । ଉଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା ।। ୭.୪୫.
ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ବସିଥିବାବେଳେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଶୁଷ୍କ ମୁହଁରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସର୍ଵେ ଶୃଣୁତ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ମା କୁରୁଧ୍ଵଂ ମନୋ ଽନ୍ଯଥା । ପୌରାଣାଂ ମମ ସୀତାଯାଂ ଯାଦୃଶୀ ଵର୍ତତେ କଥା ।। ୭.୪୫.
ସମସ୍ତେ ମୋ କଥା ଶୁଣ, ତୁମମାନେ ସବୁ ଭଲରେ ରୁହ। ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ନଗରବାସୀମାନେ ଯେମିତି କଥା କହୁଛନ୍ତି, ତାହା ନେଇ ମନକୁ ଅନ୍ୟଦିଗରେ ନେଉନାହିଁ।
ପୌରାପଵାଦଃ ସୁମହାଂସ୍ତଥା ଜନପଦସ୍ଯ ଚ । ଵର୍ତତେ ମଯି ବୀଭତ୍ସା ସା ମେ ମର୍ମାଣି କୃନ୍ତତି ।। ୭.୪୫.
ନଗର ଓ ଗ୍ରାମରେ ମୋ ବିଷୟରେ ବଡ଼ ଅପବାଦ ଚାଲିଛି, ଏହି ଘୃଣିତ କଥା ମୋ ହୃଦୟକୁ ଭିନ୍ନ କରୁଛି।
ଅହଂ କିଲ କୁଲେ ଜାତ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ସୀତା ଽପି ସତ୍କୁଲେ ଜାତା ଜନକାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୭.୪୫.
ମୁଁ ତ ମହାତ୍ମା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସୀତା ମଧ୍ୟ ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି।
ଜାନାସି ତ୍ଵଂ ଯଥା ସୌମ୍ଯ ଦଣ୍ଡକେ ଵିଜନେ ଵନେ । ରାଵଣେନ ହୃତା ସୀତା ସ ଚ ଵିଧ୍ଵଂସିତୋ ମଯା ।। ୭.୪୫.
ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣ, ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କଲା, ଏବଂ ମୁଁ ତାକୁ ସଂହାର କଲି।
ତତ୍ର ମେ ବୁଦ୍ଧିରୁତ୍ପନ୍ନା ଜନକସ୍ଯ ସୁତାଂ ପ୍ରତି । ଅତ୍ରୋଷିତାମିମାଂ ସୀତାମାନଯେଯଂ କଥଂ ପୁରୀମ୍ ।। ୭.୪୫.
ସେଠାରେ ମୋ ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଆସିଲା—ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା ସୀତା ଯିଏ ସେଠାରେ ରହିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ କିପରି ନଗରକୁ ଆଣିବି?
ପ୍ରତ୍ଯଯାର୍ଥଂ ତତଃ ସୀତା ଵିଵେଶ ଜ୍ଵଲନଂ ତଦା । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ତଵ ସୌମିତ୍ରେ ଦେଵାନାଂ ହଵ୍ଯଵାହନଃ । ଅପାପାଂ ମୈଥିଲୀମାହ ଵାଯୁଶ୍ଚାକାଶଗୋଚରଃ ।। ୭.୪୫.
ସତ୍ୟ ପ୍ରମାଣ ପାଇଁ ସୀତା ତକ୍ଷଣାତ୍ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତୁମର ସାମ୍ନାରେ, ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ଓ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ବାୟୁଦେବ, ମିଥିଲାର କନ୍ୟା ସୀତା ନିର୍ମଳ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ଚ ଶଂସେତେ ସୁରାଣାଂ ସନ୍ନିଧୌ ପୁରା । ଋଷୀଣାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାମପାପାଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ।। ୭.୪୫.
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କ ନିର୍ମଳତାର ସାକ୍ଷୀ ଦେଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ଶୁଦ୍ଧସମାଚାରା ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସନ୍ନିଧୌ । ଲଙ୍କାଦ୍ଵୀପେ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ମମ ହସ୍ତେ ନିଵେଶିତା ।। ୭.୪୫.
ଏଭଳି ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ର ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ, ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଲଙ୍କା ଦ୍ୱୀପରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ମୋ ହାତରେ ସମର୍ପଣ କରିଥିଲେ।
ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଚ ମେ ଵେତ୍ତି ସୀତାଂ ଶୁଦ୍ଧାଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ । ତତୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ଵୈଦେହୀମଯୋଧ୍ଯାମହମାଗତଃ ।। ୭.୪୫.
ମୋ ଅନ୍ତଃକରଣ ଜାଣେ, ସୀତା ଯଶସ୍ବିନୀ ଓ ନିର୍ମଳ; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ନେଇ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲି।
ଅଯଂ ତୁ ମେ ମହାନ୍ଵାଦଃ ଶୋକଶ୍ଚ ହୃଦି ଵର୍ତତେ । ପୌରାପଵାଦଃ ସୁମହାଂସ୍ତଥା ଜନପଦସ୍ଯ ଚ ।। ୭.୪୫.
କିନ୍ତୁ ଏହି ବଡ଼ ଅପବାଦ ଓ ଶୋକ ମୋ ହୃଦୟରେ ବସିଛି—ନଗର ଓ ଗ୍ରାମରେ ବଡ଼ ଅପବାଦ ଚାଲିଛି।
ଅକୀର୍ତିର୍ଯସ୍ଯ ଗୀଯେତ ଲୋକେ ଭୂତସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍ । ପତତ୍ଯେଵାଧମାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ଯାଵଚ୍ଛବ୍ଦଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ ।। ୭.୪୫.
ଯେଉଁ କାହାର ଅପକୀର୍ତ୍ତି ଏହି ଜଗତରେ ଚାଲିଥାଏ, ସେ ଲୋକ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି କଥା ଚାଲିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ଦଶାକୁ ପଡ଼ିଯାଏ।
ଅକୀର୍ତିର୍ନିନ୍ଦ୍ଯତେ ଦେଵୈଃ କୀର୍ତିର୍ଲୋକେଷୁ ପୂଜ୍ଯତେ । କୀର୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ତୁ ସମାରମ୍ଭଃ ସର୍ଵେଷାଂ ସୁମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୭.୪୫.
ଦେବତାମାନେ ଅପକୀର୍ତ୍ତିକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ଲୋକେ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନେ ନାମର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ଅପ୍ଯହଂ ଜୀଵିତଂ ଜହ୍ଯାଂ ଯୁଷ୍ମାନ୍ଵା ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ । ଅପଵାଦଭଯାଦ୍ଭୀତଃ କିଂ ପୁନର୍ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ।। ୭.୪୫.
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୁଁ ଅପବାଦଭୟରେ ଆପଣ ଜୀବନ ବା ତୁମମାନେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବି—ତେବେ ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ତ ଏଠାରେ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ।
ତସ୍ମାଦ୍ଭଵନ୍ତଃ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ପତିତଂ ଶୋକସାଗରେ । ନହି ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଭୂତଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଦୁଃଖମତୋ ଽଧିକମ୍ ।। ୭.୪୫.
ତେଣୁ, ତୁମମାନେ ଦେଖ, ମୁଁ ଶୋକ ସାଗରରେ ବୁଡ଼ିଯାଇଛି; ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କାହାର ଉପରେ ଆସିପାରେ ବୋଲି ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।
ଶ୍ଵସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଭାତେ ସୌମିତ୍ରେ ସୁମନ୍ତ୍ରାଧିଷ୍ଠିତଂ ରଥମ୍ । ଆରୁହ୍ଯ ସୀତାମାରୋପ୍ଯ ଵିଷଯାନ୍ତେ ସମୁତ୍ସୃଜ ।। ୭.୪୫.
କାଲି ସକାଳେ, ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ତିଆରି କରିଥିବା ରଥକୁ ଚଢ଼, ସୀତାଙ୍କୁ ବସାଇ, ରାଜ୍ୟ ସୀମାରେ ଛାଡ଼ି ଆସ।
ଗଙ୍ଗାଯାସ୍ତୁ ପରେ ପାରେ ଵାଲ୍ମୀକେସ୍ତୁ ମହାତ୍ମନଃ । ଆଶ୍ରମୋ ଦିଵ୍ଯସଙ୍କାଶସ୍ତମସାତୀରମାଶ୍ରିତଃ ।। ୭.୪୫.
ଗଙ୍ଗାର ପାରପାରେ, ମହାତ୍ମା ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ନିକଟରେ, ତମସା ନଦୀ କୂଳରେ ଦେବତୁଳ୍ୟ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଅଛି।