ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵୈଦେହୀ ରାମଂ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ତପୋଵନାନି ପୁଣ୍ଯାନି ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ରାଘଵ ।। ୭.୪୨.
ସିତା ହସିକି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ପବିତ୍ର ତପୋବନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।'
ଗଙ୍ଗାତୀରୋପଵିଷ୍ଟାନାମୃଷୀଣାମୁଗ୍ରତେଜସାମ୍ । ଫଲମୂଲାଶିନାଂ ଦେଵ ପାଦମୂଲେଷୁ ଵର୍ତିତୁମ୍ ।। ୭.୪୨.
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ଯେ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବସିଥିବା, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମ ନିକଟରେ ରହିପାରିବି।'
ଏଷ ମେ ପରମଃ କାମୋ ଯନ୍ମୂଲଫଲଭୋଜିନାମ୍ । ଅପ୍ଯେକରାତ୍ରଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ନିଵସେଯଂ ତପୋଵନେ ।। ୭.୪୨.
'ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଛା ଏହି, ମୁଁ ଏହି ମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ତପୋବନରେ ଅତିକମେ ଏକ ରାତି ମଧ୍ୟ ରହିପାରିବି।'
ତଥେତି ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା । ଵିସ୍ରବ୍ଧା ଭଵ ଵୈଦେହି ଶ୍ଵୋ ଗମିଷ୍ଯସ୍ଯସଂଶଯମ୍ ।। ୭.୪୨.
ଅପରିଶ୍ରମ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାମ ଏହାକୁ ମଞ୍ଜୁର କରି କହିଲେ, 'ଠିକ ଅଛି। ଭୟ ଛାଡ଼, ହେ ଵୈଦେହୀ, ଆସନ୍ତାକାଲି ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଯିବା।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ମୈଥିଲୀଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ । ମଧ୍ଯକକ୍ଷାନ୍ତରଂ ରାମୋ ନିର୍ଜଗାମ ସୁହୃଦ୍ଵୃତଃ ।। ୭.୪୨.
ଏପରି କହି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ବନ୍ଧୁମାନେ ଘେରିଥିବା ମଧ୍ୟ କକ୍ଷରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିଚତୁର୍ଦ୍ଧ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତତ୍ରୋପଵିଷ୍ଟଂ ରାଜାନମୁପାସନ୍ତେ ଵିଚକ୍ଷଣାଃ । କଥାନାଂ ବହୁରୂପାଣାଂ ହାସ୍ଯକାରାଃ ସମନ୍ତତଃ ।। ୭.୪୩.
ସେଠାରେ ରାଜା ବସିଥିବାବେଳେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଚାରିପାଖରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କଥା କହି ହସ୍ୟ କରାଉଥିବା ହସ୍ୟକରମାନେ ଥିଲେ।
ଵିଜଯୋ ମଧୁମତ୍ତଶ୍ଚ କାଶ୍ଯପୋ ମଙ୍ଗଲଃ କୁଟଃ । ସୁରାଜଃ କାଲିଯୋ ଭଦ୍ରୋ ଦନ୍ତଵକ୍ରଃ ସୁମାଗଧଃ ।। ୭.୪୩.
ବିଜୟ, ମଧୁମତ୍ତ, କାଶ୍ୟପ, ମଙ୍ଗଳ, କୁଟ, ସୁରାଜ, କାଳିୟ, ଭଦ୍ର, ଦନ୍ତବକ୍ର ଓ ସୁମାଗଧ—
ଏତେ କଥା ବହୁଵିଧାଃ ପରିହାସସମନ୍ଵିତାଃ । କଥଯନ୍ତି ସ୍ମ ସଂହୃଷ୍ଟା ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୭.୪୩.
ଏହିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ହସ୍ୟମୟ କଥା ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କୁ କହୁଥିଲେ।
ତତଃ କଥାଯାଂ କସ୍ଯାଞ୍ଚିଦ୍ରାଘଵଃ ସମଭାଷତ । କାଃ କଥା ନଗରେ ଭଦ୍ର ଵର୍ତନ୍ତେ ଵିଷଯେଷୁ ଚ ।। ୭.୪୩.
ତାପରେ ଏକ କଥା ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ରାଘବ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ଭଦ୍ର, ନଗର ଓ ଦେଶରେ କେଉଁ କଥା ଚାଲିଛି?'
ମାମାଶ୍ରିତାନି କାନ୍ଯାହୁଃ ପୌରଜାନପଦା ଜନାଃ । କିଂ ଚ ସୀତାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଭରତଂ କିଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ।। ୭.୪୩.
'ନଗର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ କେହି କହନ୍ତି ଯେ, ସେମାନେ ମୋ ଉପରେ ଭରସା କରନ୍ତି; କେହି ସୀତାଙ୍କୁ, କେହି ଭରତଙ୍କୁ, କେହି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।'
କିଂ ନୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ କୈକଯୀଂ କିଂ ନୁ ମାତରମ୍ । ଵକ୍ତଵ୍ଯତାଂ ଚ ରାଜାନୋ ଵରେ ରାଜ୍ଯେ ଵ୍ରଜନ୍ତି ଚ ।। ୭.୪୩.
'କେହି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ, କେହି କୈକୟୀଙ୍କୁ, କେହି ମାଆଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି; ରାଜାମାନେ ଉପଦେଶ ପାଇଁ ଆସନ୍ତି ଓ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଚୟନ କରନ୍ତି।'
ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ରାମେଣ ଭଦ୍ରଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରବ୍ରଵୀତ୍ । ସ୍ଥିତାଃ କଥା ଶୁଭାଃ ରାଜନ୍ଵର୍ତନ୍ତେ ପୁରଵାସିନାମ୍ ।। ୭.୪୩.
ଏପରି ରାମଙ୍କୁ କହିବା ପରେ, ଭଦ୍ର ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ନଗରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ କଥାମାନେ ଚାଲିଛି।'
ଅମୁଂ ତୁ ଵିଜଯଂ ସୌମ୍ଯ ଦଶଗ୍ରୀଵଵଧାର୍ଜିତମ୍ । ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ସ୍ଵପୁରେ ପୌରୈଃ କଥ୍ଯନ୍ତେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।। ୭.୪୩.
'ହେ ସୁମଧୁର, ତୁମ ନଗରରେ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ଦଶମୁଖ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରି ଆଣିଥିବା ବିଜୟ କଥାକୁ ବେଶି କହନ୍ତି, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭଦ୍ରେଣ ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । କଥଯସ୍ଵ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ନିରଵଶେଷତଃ ।। ୭.୪୩.
ଏପରି ଭଦ୍ରଙ୍କୁ କହିବା ପରେ, ରାଘବ କହିଲେ, 'ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କଥା ସବୁ କିଛି ମୋତେ ଖୋଲାମେଳା କହ।'
ଶୁଭାଶୁଭାନି ଵାକ୍ଯାନି ଯାନ୍ଯାହୁଃ ପୁରଵାସିନଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵେଦାନୀଂ ଶୁଭଂ କୁର୍ଯାଂ ନକୁର୍ଯାମଶୁଭାନି ଚ ।। ୭.୪୩.
'ନଗରବାସୀମାନେ ଯେଉଁ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କଥା କହନ୍ତି, ସେସବୁ ଶୁଣି ମୁଁ ଭଲ କାମ କରିବି, ଖରାପ କାମ କରିବିନାହିଁ।'
କଥଯସ୍ଵ ଚ ଵିସ୍ରବ୍ଧୋ ନିର୍ଭଯଂ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ । କଥଯନ୍ତି ଯଥା ପୌରାଃ ପାପା ଜନପଦେଷୁ ଚ ।। ୭.୪୩.
'ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି, ଖୋଲାମେଳା ଭାବରେ କହ; ନଗର ଓ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ଯେପରି କହନ୍ତି, ସେପରି ମୋତେ କହ।'
ରାଘଵେଣୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭଦ୍ରଃ ସୁରୁଚିରଂ ଵଚଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାବାହୁଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ସୁସମାହିତଃ ।। ୭.୪୩.
ରାଘବଙ୍କ ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଭଦ୍ର ହସିମୁଖେ ହାତ ଜୋଡି ଏବଂ ମନୋଯୋଗ ସହିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ଯଥା ପୌରାଃ କଥଯନ୍ତି ଶୁଭାଶୁଭମ୍ । ଚତ୍ଵରାପଣରଥ୍ଯାସୁ ଵନେଷୂପଵନେଷୁ ଚ ।। ୭.୪୩.
ହେ ରାଜା, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ନଗରର ଲୋକେ କେମିତି ଭଲ ଓ ଖରାପ କଥା କହୁଛନ୍ତି — ଚକ, ବଜାର, ରାସ୍ତା, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉପବନରେ।
ଦୁଷ୍କରଂ କୃତଵାନ୍ରାମଃ ସମୁଦ୍ରେ ସେତୁବନ୍ଧନମ୍ । ଅଶ୍ରୁତଂ ପୂର୍ଵକୈଃ କୈଶ୍ଚିଦ୍ଦେଵୈରପି ସଦାନଵୈଃ ।। ୭.୪୩.
ରାମ ଏମିତି ଏକ କଠିନ କାମ କରିଛନ୍ତି — ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ବନେଇଛନ୍ତି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କେତେକ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିନଥିଲେ।
ରାଵଣଶ୍ଚ ଦୁରାଧର୍ଷୋ ହତଃ ସବଲଵାହନଃ । ଵାନରାଶ୍ଚ ଵଶଂ ନୀତା ଋକ୍ଷାଶ୍ଚ ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ ।। ୭.୪୩.
ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁର୍ଜୟ ରାବଣ ସେଙ୍କର ସେନା ସହିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା, ବାନର ଓ ଭାଲୁମାନେ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ରାମଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ଆସିଲେ।
ହତ୍ଵା ଚ ରାଵଣଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ସୀତାମାହୃତ୍ଯ ରାଘଵଃ । ଅମର୍ଷଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵଵେଶ୍ମ ପୁନରାନଯତ୍ ।। ୭.୪୩.
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରି, ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣି, ରାଘବ ତାଙ୍କ ରୋଷକୁ ପଛକୁ ରଖି, ସୀତାଙ୍କୁ ନିଜ ଘରକୁ ନେଇ ଆସିଲେ।
କୀଦୃଶଂ ହୃଦଯେ ତସ୍ଯ ସୀତାସମ୍ଭୋଗଜଂ ସୁଖମ୍ । ଅଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ତୁ ପୁରା ରାଵଣେନ ବଲାଦ୍ଧୃତାମ୍ ।। ୭.୪୩.
ଯିଏକି ଏକଦା ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜୋରକରି ନିଅଯାଇଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଗୋଦରେ ବସାଯାଇଥିଲେ, ଏହି ସୀତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ରତାରୁ ରାମଙ୍କ ହୃଦୟରେ କେମିତି ସୁଖ ଆସେ?
ଲଙ୍କାମପି ପୁରା ନୀତାମଶୋକଵନିକାଂ ଗତାମ୍ । ରକ୍ଷସାଂ ଵଶମାପନ୍ନାଂ କଥଂ ରାମୋ ନ କୁତ୍ସତେ ।। ୭.୪୩.
ସୀତାକୁ ଏକଦା ଲଙ୍କାକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ, ଅଶୋକବନରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ଆଣିଥିଲେ; ଏପରି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ରାମ କିପରି ଲଜ୍ଜା ବୋଧ କରୁନାହାନ୍ତି?
ଅସ୍ମାକମପି ଦାରେଷୁ ସହନୀଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯଥା ହି କୁରୁତେ ରାଜା ପ୍ରଜା ତମନୁଵର୍ତତେ ।। ୭.୪୩.
ଆମେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀମାନେ ସହିତ ସହିଷ୍ଣୁ ହେବାକୁ ପଡିବ; ରାଜା ଯେପରି କରନ୍ତି, ପ୍ରଜାମାନେ ସେହିପରି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଏଵଂ ବହୁଵିଧା ଵାଚୋ ଵଦନ୍ତି ପୁରଵାସିନଃ । ନଗରେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ରାଜଞ୍ଜନପଦେଷୁ ଚ ।। ୭.୪୩.
ଏଭଳି ନଗରବାସୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କଥା କହୁଛନ୍ତି, ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ନଗର ଓ ଦେଶରେ।
ତସ୍ଯୈଵଂ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵଃ ପରମାର୍ତଵତ୍ । ଉଵାଚ ସୁହୃଦଃ ସର୍ଵାନ୍କଥମେତଦ୍ବ୍ରଵୀଥ ମାମ୍ ।। ୭.୪୩.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡି, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତମେ ଏହିପରି କଥା କିପରି ମୋତେ କହୁଛ?'
ସର୍ଵେ ତୁ ଶିରସା ଭୂମାଵଭିଵାଦ୍ଯ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ । ପ୍ରତ୍ଯୂଚୂ ରାଘଵଂ ଦୀନମେଵମେତନ୍ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୪୩.
ସମସ୍ତେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଭୂମିକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇ, ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵାକ୍ଯଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସର୍ଵେଷାଂ ସମୁଦୀରିତମ୍ । ଵିସର୍ଜଯାମାସ ତଦା ଵଯସ୍ଯାଞ୍ଛତ୍ରୁସୂଦନଃ ।। ୭.୪୩.
ସମସ୍ତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକାରୀ କକୁତ୍ସ୍ଥ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ତେତାଳିସ୍ତମ ସର୍ଗର ସମାପ୍ତି।