ମନୋଭିରାମା ରାମାସ୍ତା ରାମୋ ରମଯତାଂ ଵରଃ । ରମଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ନିତ୍ଯଂ ପରମଭୂଷିତଃ ।। ୭.୪୨.
ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ସେଇ ନାରୀମାନେ ସଦା ଭୂଷିତ ଥିଲେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ।
ସ ତଯା ସୀତଯା ସାର୍ଧମାସୀନୋ ଵିରରାଜ ହ । ଅରୁନ୍ଧତ୍ଯା ସହାସୀନୋ ଵସିଷ୍ଠ ଇଵ ତେଜସା ।। ୭.୪୨.
ସୀତା ସହ ବସିଥିବା ରାମ ଏମିତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଅରୁନ୍ଧତୀ ସହ ବସିଥିବା ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ଏଵଂ ରାମୋ ମୁଦା ଯୁକ୍ତଃ ସୀତାଂ ସୁରସୁତୋପମାମ୍ । ରମଯାମାସ ଵୈଦେହୀମହନ୍ଯହନି ଦେଵଵତ୍ ।। ୭.୪୨.
ଏଭଳି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ରାମ, ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ଦେବତା ପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ।
ତଥା ତଯୋର୍ଵିହରତୋଃ ସୀତାରାଘଵଯୋଶ୍ଚିରମ୍ । ଅତ୍ଯକ୍ରାମଚ୍ଛୁଭଃ କାଲଃ ଶୈଶିରୋ ଭୋଗଦଃ ସଦା ।। ୭.୪୨.
ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସୀତା ଓ ରାଘବ ମିଶି ଖେଳିବା ସମୟରେ, ଶୁଭ୍ର ଶୀତ ଋତୁ ଯାହା ସଦା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ସେଠାରେ କଟିଗଲା।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଗତାନି ସୁମହାତ୍ମନୋଃ । ପ୍ରାପ୍ତଯୋର୍ଵିଵିଧାନ୍ଭୋଗାନତୀତଃ ଶିଶିରାଗମଃ ।। ୭.୪୨.
ଏହି ଦୁଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ କଟିଗଲା, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଶୀତ ଋତୁ ଶେଷ ହେଲା।
ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ଧର୍ମକାର୍ଯାଣି କୃତ୍ଵା ଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଵିତ୍ । ଶେଷଂ ଦିଵସଭାଗାର୍ଧମନ୍ତଃପୁରଗତୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୪୨.
ପ୍ରଭାତରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ନ୍ୟାୟ କାମ କରି, ଦିନର ଅଧା ଅଂଶ ଅନ୍ତଃପୁରରେ କାଟୁଥିଲେ।
ସୀତାପି ଦେଵକାର୍ଯାଣି କୃତ୍ଵା ପୌର୍ଵାହ୍ଣିକାନି ଵୈ । ଶ୍ଵଶ୍ରୂଣାମକରୋତ୍ପୂଜାଂ ସର୍ଵାସାମଵିଶେଷତଃ ।। ୭.୪୨.
ସୀତା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାତରେ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରି, ସମସ୍ତ ଶ୍ୱଶ୍ରୁମାନେକୁ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ବିନା ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ଅଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ତତୋ ରାମଂ ଵିଚିତ୍ରାଭରଣାମ୍ବରା । ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପେ ସହସ୍ରାକ୍ଷମୁପଵିଷ୍ଟଂ ଯଥା ଶଚୀ ।। ୭.୪୨.
ପରେ ସୀତା ବିଚିତ୍ର ଆଭୂଷଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଯେପରି ଶଚୀ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଥିବା ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେପରି ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ରାଘଵଃ ପତ୍ନୀଂ କଲ୍ଯାଣେନ ସମନ୍ଵିତାମ୍ । ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୪୨.
ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ଦେଖି ରାଘବ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ଓ କହିଲେ, 'ବହୁତ ଭଲ, ବହୁତ ଭଲ!'
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ଵରାରୋହାଂ ସୀତାଂ ସୁରସୁତୋପମାମ୍ । ଅପତ୍ଯଲାଭୋ ଵୈଦେହି ତ୍ଵଯି ମେ ସମୁପସ୍ଥିତଃ ।। ୭.୪୨.
ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକୃତି ଓ ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ସୀତାଙ୍କୁ ରାମ କହିଲେ, 'ଏ ବୈଦେହୀ, ଆମେ ସନ୍ତାନ ପାଇବାର ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି।'
କିମିଚ୍ଛସି ଵରାରୋହେ କାମଃ କିଂ କ୍ରିଯତାଂ ତଵ ।। ୭.୪୨.
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ? ତୁମର କୁହିଥିବା ଇଛା କଣ, ମୁଁ ସେଥିରେ କଣ କରିପାରିବି?
ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵୈଦେହୀ ରାମଂ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ତପୋଵନାନି ପୁଣ୍ଯାନି ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ରାଘଵ ।। ୭.୪୨.
ସିତା ହସିକି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ପବିତ୍ର ତପୋବନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।'
ଗଙ୍ଗାତୀରୋପଵିଷ୍ଟାନାମୃଷୀଣାମୁଗ୍ରତେଜସାମ୍ । ଫଲମୂଲାଶିନାଂ ଦେଵ ପାଦମୂଲେଷୁ ଵର୍ତିତୁମ୍ ।। ୭.୪୨.
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ଯେ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବସିଥିବା, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମ ନିକଟରେ ରହିପାରିବି।'
ଏଷ ମେ ପରମଃ କାମୋ ଯନ୍ମୂଲଫଲଭୋଜିନାମ୍ । ଅପ୍ଯେକରାତ୍ରଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ନିଵସେଯଂ ତପୋଵନେ ।। ୭.୪୨.
'ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଛା ଏହି, ମୁଁ ଏହି ମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ତପୋବନରେ ଅତିକମେ ଏକ ରାତି ମଧ୍ୟ ରହିପାରିବି।'
ତଥେତି ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା । ଵିସ୍ରବ୍ଧା ଭଵ ଵୈଦେହି ଶ୍ଵୋ ଗମିଷ୍ଯସ୍ଯସଂଶଯମ୍ ।। ୭.୪୨.
ଅପରିଶ୍ରମ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାମ ଏହାକୁ ମଞ୍ଜୁର କରି କହିଲେ, 'ଠିକ ଅଛି। ଭୟ ଛାଡ଼, ହେ ଵୈଦେହୀ, ଆସନ୍ତାକାଲି ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଯିବା।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ମୈଥିଲୀଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ । ମଧ୍ଯକକ୍ଷାନ୍ତରଂ ରାମୋ ନିର୍ଜଗାମ ସୁହୃଦ୍ଵୃତଃ ।। ୭.୪୨.
ଏପରି କହି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ବନ୍ଧୁମାନେ ଘେରିଥିବା ମଧ୍ୟ କକ୍ଷରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିଚତୁର୍ଦ୍ଧ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତତ୍ରୋପଵିଷ୍ଟଂ ରାଜାନମୁପାସନ୍ତେ ଵିଚକ୍ଷଣାଃ । କଥାନାଂ ବହୁରୂପାଣାଂ ହାସ୍ଯକାରାଃ ସମନ୍ତତଃ ।। ୭.୪୩.
ସେଠାରେ ରାଜା ବସିଥିବାବେଳେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଚାରିପାଖରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କଥା କହି ହସ୍ୟ କରାଉଥିବା ହସ୍ୟକରମାନେ ଥିଲେ।
ଵିଜଯୋ ମଧୁମତ୍ତଶ୍ଚ କାଶ୍ଯପୋ ମଙ୍ଗଲଃ କୁଟଃ । ସୁରାଜଃ କାଲିଯୋ ଭଦ୍ରୋ ଦନ୍ତଵକ୍ରଃ ସୁମାଗଧଃ ।। ୭.୪୩.
ବିଜୟ, ମଧୁମତ୍ତ, କାଶ୍ୟପ, ମଙ୍ଗଳ, କୁଟ, ସୁରାଜ, କାଳିୟ, ଭଦ୍ର, ଦନ୍ତବକ୍ର ଓ ସୁମାଗଧ—
ଏତେ କଥା ବହୁଵିଧାଃ ପରିହାସସମନ୍ଵିତାଃ । କଥଯନ୍ତି ସ୍ମ ସଂହୃଷ୍ଟା ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୭.୪୩.
ଏହିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ହସ୍ୟମୟ କଥା ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କୁ କହୁଥିଲେ।
ତତଃ କଥାଯାଂ କସ୍ଯାଞ୍ଚିଦ୍ରାଘଵଃ ସମଭାଷତ । କାଃ କଥା ନଗରେ ଭଦ୍ର ଵର୍ତନ୍ତେ ଵିଷଯେଷୁ ଚ ।। ୭.୪୩.
ତାପରେ ଏକ କଥା ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ରାଘବ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ଭଦ୍ର, ନଗର ଓ ଦେଶରେ କେଉଁ କଥା ଚାଲିଛି?'
ମାମାଶ୍ରିତାନି କାନ୍ଯାହୁଃ ପୌରଜାନପଦା ଜନାଃ । କିଂ ଚ ସୀତାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଭରତଂ କିଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ।। ୭.୪୩.
'ନଗର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ କେହି କହନ୍ତି ଯେ, ସେମାନେ ମୋ ଉପରେ ଭରସା କରନ୍ତି; କେହି ସୀତାଙ୍କୁ, କେହି ଭରତଙ୍କୁ, କେହି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।'
କିଂ ନୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ କୈକଯୀଂ କିଂ ନୁ ମାତରମ୍ । ଵକ୍ତଵ୍ଯତାଂ ଚ ରାଜାନୋ ଵରେ ରାଜ୍ଯେ ଵ୍ରଜନ୍ତି ଚ ।। ୭.୪୩.
'କେହି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ, କେହି କୈକୟୀଙ୍କୁ, କେହି ମାଆଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି; ରାଜାମାନେ ଉପଦେଶ ପାଇଁ ଆସନ୍ତି ଓ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଚୟନ କରନ୍ତି।'
ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ରାମେଣ ଭଦ୍ରଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରବ୍ରଵୀତ୍ । ସ୍ଥିତାଃ କଥା ଶୁଭାଃ ରାଜନ୍ଵର୍ତନ୍ତେ ପୁରଵାସିନାମ୍ ।। ୭.୪୩.
ଏପରି ରାମଙ୍କୁ କହିବା ପରେ, ଭଦ୍ର ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ନଗରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ କଥାମାନେ ଚାଲିଛି।'
ଅମୁଂ ତୁ ଵିଜଯଂ ସୌମ୍ଯ ଦଶଗ୍ରୀଵଵଧାର୍ଜିତମ୍ । ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ସ୍ଵପୁରେ ପୌରୈଃ କଥ୍ଯନ୍ତେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।। ୭.୪୩.
'ହେ ସୁମଧୁର, ତୁମ ନଗରରେ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ଦଶମୁଖ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରି ଆଣିଥିବା ବିଜୟ କଥାକୁ ବେଶି କହନ୍ତି, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭଦ୍ରେଣ ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । କଥଯସ୍ଵ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ନିରଵଶେଷତଃ ।। ୭.୪୩.
ଏପରି ଭଦ୍ରଙ୍କୁ କହିବା ପରେ, ରାଘବ କହିଲେ, 'ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କଥା ସବୁ କିଛି ମୋତେ ଖୋଲାମେଳା କହ।'
ଶୁଭାଶୁଭାନି ଵାକ୍ଯାନି ଯାନ୍ଯାହୁଃ ପୁରଵାସିନଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵେଦାନୀଂ ଶୁଭଂ କୁର୍ଯାଂ ନକୁର୍ଯାମଶୁଭାନି ଚ ।। ୭.୪୩.
'ନଗରବାସୀମାନେ ଯେଉଁ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କଥା କହନ୍ତି, ସେସବୁ ଶୁଣି ମୁଁ ଭଲ କାମ କରିବି, ଖରାପ କାମ କରିବିନାହିଁ।'
କଥଯସ୍ଵ ଚ ଵିସ୍ରବ୍ଧୋ ନିର୍ଭଯଂ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ । କଥଯନ୍ତି ଯଥା ପୌରାଃ ପାପା ଜନପଦେଷୁ ଚ ।। ୭.୪୩.
'ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି, ଖୋଲାମେଳା ଭାବରେ କହ; ନଗର ଓ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ଯେପରି କହନ୍ତି, ସେପରି ମୋତେ କହ।'
ରାଘଵେଣୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭଦ୍ରଃ ସୁରୁଚିରଂ ଵଚଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାବାହୁଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ସୁସମାହିତଃ ।। ୭.୪୩.
ରାଘବଙ୍କ ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଭଦ୍ର ହସିମୁଖେ ହାତ ଜୋଡି ଏବଂ ମନୋଯୋଗ ସହିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ଯଥା ପୌରାଃ କଥଯନ୍ତି ଶୁଭାଶୁଭମ୍ । ଚତ୍ଵରାପଣରଥ୍ଯାସୁ ଵନେଷୂପଵନେଷୁ ଚ ।। ୭.୪୩.
ହେ ରାଜା, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ନଗରର ଲୋକେ କେମିତି ଭଲ ଓ ଖରାପ କଥା କହୁଛନ୍ତି — ଚକ, ବଜାର, ରାସ୍ତା, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉପବନରେ।