ମାଣିକ୍ଯକୃତସୋପାନାଃ ସ୍ଫାଟିକାନ୍ତରକୁଟ୍ଟିମାଃ । ଫୁଲ୍ଲପଦ୍ମୋତ୍ପଲଵନାଶ୍ଚକ୍ରଵାକୋପଶୋଭିତାଃ ।। ୭.୪୨.
ମାଣିକ୍ୟରେ ତିଆରି ଶିଢ଼ି, ସ୍ଫଟିକରେ ତିଆରି ମଝଲି, ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଳ ଉଦ୍ୟାନ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ଦାତ୍ଯୂହଶୁକସଙ୍ଘୁଷ୍ଟା ହଂସସାରସନାଦିତାଃ । ତରୁଭିଃ ପୁଷ୍ପଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ତୀରଜୈରୁପଶୋଭିତାଃ ।। ୭.୪୨.
ଦାତ୍ୟୂହ ଓ ଶୁକ ପକ୍ଷୀର କୁହୁକାଣି, ହଂସ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀର ଧ୍ୱନି, ତୀରରେ ଫୁଲ ଲଗା ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସ୍ଥାନ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ପ୍ରାକାରୈର୍ଵିଵିଧାକାରୈଃ ଶୋଭିତାଶ୍ଚ ଶିଲାତଲୈଃ । ତତ୍ରୈଵ ଚ ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ଵୈଡୂର୍ଯମଣିସନ୍ନିଭୈଃ ।। ୭.୪୨.
ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ପ୍ରାଚୀର ଓ ଶିଳା ତଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସେଇ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଟୁଟ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବୈଡୂର୍ୟ ମଣି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଶିଳା ତଳା ଥିଲା।
ଶାଦ୍ଵଲୈଃ ପରମୋପେତାଂ ପୁଷ୍ପିତଦ୍ରୁମକାନନାମ୍ । ତତ୍ର ସଙ୍ଘର୍ଷଜାତାନାଂ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ପୁଷ୍ପଶାଲିନାମ୍ ।। ୭.୪୨.
ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ହରିତ ଘାସ ଓ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛମାନଙ୍କର କାନନ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଗଛରୁ ଝରିପଡ଼ିଥିବା ଫୁଲରେ ଭୂମି ଢାକାଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରସ୍ତରାଃ ପୁଷ୍ପଶବଲା ନଭସ୍ତାରାଗଣୈରିଵ । ନନ୍ଦନଂ ହି ଯଥେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଚୈତ୍ରରଥଂ ଯଥା । ତଥାଭୂତଂ ହି ରାମସ୍ଯ କାନନଂ ସନ୍ନିଵେଶନମ୍ ।। ୭.୪୨.
ଫୁଲରେ ଝାଲି ଥିବା ପଥର ତଳା ଆକାଶର ତାରାମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନନ୍ଦନ କାନନ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚୈତ୍ରରଥ କାନନ, ସେପରି ରାମଙ୍କର ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ଥିଲା।
ବହ୍ଵାସନଗୃହୋପେତାଂ ଲତାଗୃହସମାଵୃତାମ୍ । ଅଶୋକଵନିକାଂ ସ୍ଫୀତାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।। ୭.୪୨.
ଅନେକ ବସିବା ଘର ଓ ଲତା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ଫୁଲିଥିବା ଅଶୋକ ବନକୁ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଆସନେ ଚ ଶୁଭାକାରେ ପୁଷ୍ପପ୍ରକରଭୂଷିତେ । କୁଶାସ୍ତରଣସଂସ୍ତୀର୍ଣେ ରାମଃ ସନ୍ନିଷସାଦ ହ ।। ୭.୪୨.
ଫୁଲ ରାଶି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଓ କୁଶ ଘାସ ଦେଇ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଶୁଭ୍ର ଆସନରେ ରାମ ବସିଲେ।
ସୀତାମାଦାଯଂ ହସ୍ତେନ ମଧୁମୈରେଯକଂ ଶୁଚି । ପାଯଯାମାସ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ଶଚୀମିଵ ପୁରନ୍ଦରଃ ।। ୭.୪୨.
ଶୁଭ୍ର ମଧୁ ମିଶିତ ପାନ ହାତରେ ନେଇ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ ପିଇବାକୁ ଦେଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଶଚୀଙ୍କୁ ପାନ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ମାଂସାନି ଚ ସମୃଷ୍ଟାନି ଫଲାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ରାମସ୍ଯାଭ୍ଯଵହାରାର୍ଥଂ କିଙ୍କରାସ୍ତୂର୍ଣମାହରନ୍ ।। ୭.୪୨.
ସେବକମାନେ ତୁରନ୍ତ ରାମଙ୍କ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଭଲଭାବେ ରନ୍ଧା ମାଂସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ଆଣିଦେଲେ।
ଉପାନୃତ୍ଯଂଶ୍ଚ ରାଜାନଂ ନୃତ୍ଯଗୀତଵିଶାରଦାଃ । ବାଲାଶ୍ଚ ରୂପଵତ୍ଯଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପାନଵଶାନୁଗାଃ ।। ୭.୪୨.
ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଦର୍ପଣୀୟ ଯୁବତୀମାନେ ମଦର ମଧୁରତାରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଗରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ମନୋଭିରାମା ରାମାସ୍ତା ରାମୋ ରମଯତାଂ ଵରଃ । ରମଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ନିତ୍ଯଂ ପରମଭୂଷିତଃ ।। ୭.୪୨.
ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ସେଇ ନାରୀମାନେ ସଦା ଭୂଷିତ ଥିଲେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ।
ସ ତଯା ସୀତଯା ସାର୍ଧମାସୀନୋ ଵିରରାଜ ହ । ଅରୁନ୍ଧତ୍ଯା ସହାସୀନୋ ଵସିଷ୍ଠ ଇଵ ତେଜସା ।। ୭.୪୨.
ସୀତା ସହ ବସିଥିବା ରାମ ଏମିତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଅରୁନ୍ଧତୀ ସହ ବସିଥିବା ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ଏଵଂ ରାମୋ ମୁଦା ଯୁକ୍ତଃ ସୀତାଂ ସୁରସୁତୋପମାମ୍ । ରମଯାମାସ ଵୈଦେହୀମହନ୍ଯହନି ଦେଵଵତ୍ ।। ୭.୪୨.
ଏଭଳି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ରାମ, ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ଦେବତା ପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ।
ତଥା ତଯୋର୍ଵିହରତୋଃ ସୀତାରାଘଵଯୋଶ୍ଚିରମ୍ । ଅତ୍ଯକ୍ରାମଚ୍ଛୁଭଃ କାଲଃ ଶୈଶିରୋ ଭୋଗଦଃ ସଦା ।। ୭.୪୨.
ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସୀତା ଓ ରାଘବ ମିଶି ଖେଳିବା ସମୟରେ, ଶୁଭ୍ର ଶୀତ ଋତୁ ଯାହା ସଦା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ସେଠାରେ କଟିଗଲା।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଗତାନି ସୁମହାତ୍ମନୋଃ । ପ୍ରାପ୍ତଯୋର୍ଵିଵିଧାନ୍ଭୋଗାନତୀତଃ ଶିଶିରାଗମଃ ।। ୭.୪୨.
ଏହି ଦୁଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ କଟିଗଲା, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଶୀତ ଋତୁ ଶେଷ ହେଲା।
ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ଧର୍ମକାର୍ଯାଣି କୃତ୍ଵା ଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଵିତ୍ । ଶେଷଂ ଦିଵସଭାଗାର୍ଧମନ୍ତଃପୁରଗତୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୪୨.
ପ୍ରଭାତରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ନ୍ୟାୟ କାମ କରି, ଦିନର ଅଧା ଅଂଶ ଅନ୍ତଃପୁରରେ କାଟୁଥିଲେ।
ସୀତାପି ଦେଵକାର୍ଯାଣି କୃତ୍ଵା ପୌର୍ଵାହ୍ଣିକାନି ଵୈ । ଶ୍ଵଶ୍ରୂଣାମକରୋତ୍ପୂଜାଂ ସର୍ଵାସାମଵିଶେଷତଃ ।। ୭.୪୨.
ସୀତା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାତରେ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରି, ସମସ୍ତ ଶ୍ୱଶ୍ରୁମାନେକୁ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ବିନା ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ଅଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ତତୋ ରାମଂ ଵିଚିତ୍ରାଭରଣାମ୍ବରା । ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପେ ସହସ୍ରାକ୍ଷମୁପଵିଷ୍ଟଂ ଯଥା ଶଚୀ ।। ୭.୪୨.
ପରେ ସୀତା ବିଚିତ୍ର ଆଭୂଷଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଯେପରି ଶଚୀ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଥିବା ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେପରି ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ରାଘଵଃ ପତ୍ନୀଂ କଲ୍ଯାଣେନ ସମନ୍ଵିତାମ୍ । ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୪୨.
ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ଦେଖି ରାଘବ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ଓ କହିଲେ, 'ବହୁତ ଭଲ, ବହୁତ ଭଲ!'
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ଵରାରୋହାଂ ସୀତାଂ ସୁରସୁତୋପମାମ୍ । ଅପତ୍ଯଲାଭୋ ଵୈଦେହି ତ୍ଵଯି ମେ ସମୁପସ୍ଥିତଃ ।। ୭.୪୨.
ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକୃତି ଓ ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ସୀତାଙ୍କୁ ରାମ କହିଲେ, 'ଏ ବୈଦେହୀ, ଆମେ ସନ୍ତାନ ପାଇବାର ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି।'
କିମିଚ୍ଛସି ଵରାରୋହେ କାମଃ କିଂ କ୍ରିଯତାଂ ତଵ ।। ୭.୪୨.
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ? ତୁମର କୁହିଥିବା ଇଛା କଣ, ମୁଁ ସେଥିରେ କଣ କରିପାରିବି?
ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵୈଦେହୀ ରାମଂ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ତପୋଵନାନି ପୁଣ୍ଯାନି ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ରାଘଵ ।। ୭.୪୨.
ସିତା ହସିକି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ପବିତ୍ର ତପୋବନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।'
ଗଙ୍ଗାତୀରୋପଵିଷ୍ଟାନାମୃଷୀଣାମୁଗ୍ରତେଜସାମ୍ । ଫଲମୂଲାଶିନାଂ ଦେଵ ପାଦମୂଲେଷୁ ଵର୍ତିତୁମ୍ ।। ୭.୪୨.
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ଯେ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବସିଥିବା, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମ ନିକଟରେ ରହିପାରିବି।'
ଏଷ ମେ ପରମଃ କାମୋ ଯନ୍ମୂଲଫଲଭୋଜିନାମ୍ । ଅପ୍ଯେକରାତ୍ରଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ନିଵସେଯଂ ତପୋଵନେ ।। ୭.୪୨.
'ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଛା ଏହି, ମୁଁ ଏହି ମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ତପୋବନରେ ଅତିକମେ ଏକ ରାତି ମଧ୍ୟ ରହିପାରିବି।'
ତଥେତି ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା । ଵିସ୍ରବ୍ଧା ଭଵ ଵୈଦେହି ଶ୍ଵୋ ଗମିଷ୍ଯସ୍ଯସଂଶଯମ୍ ।। ୭.୪୨.
ଅପରିଶ୍ରମ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାମ ଏହାକୁ ମଞ୍ଜୁର କରି କହିଲେ, 'ଠିକ ଅଛି। ଭୟ ଛାଡ଼, ହେ ଵୈଦେହୀ, ଆସନ୍ତାକାଲି ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଯିବା।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ମୈଥିଲୀଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ । ମଧ୍ଯକକ୍ଷାନ୍ତରଂ ରାମୋ ନିର୍ଜଗାମ ସୁହୃଦ୍ଵୃତଃ ।। ୭.୪୨.
ଏପରି କହି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ବନ୍ଧୁମାନେ ଘେରିଥିବା ମଧ୍ୟ କକ୍ଷରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିଚତୁର୍ଦ୍ଧ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତତ୍ରୋପଵିଷ୍ଟଂ ରାଜାନମୁପାସନ୍ତେ ଵିଚକ୍ଷଣାଃ । କଥାନାଂ ବହୁରୂପାଣାଂ ହାସ୍ଯକାରାଃ ସମନ୍ତତଃ ।। ୭.୪୩.
ସେଠାରେ ରାଜା ବସିଥିବାବେଳେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଚାରିପାଖରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କଥା କହି ହସ୍ୟ କରାଉଥିବା ହସ୍ୟକରମାନେ ଥିଲେ।
ଵିଜଯୋ ମଧୁମତ୍ତଶ୍ଚ କାଶ୍ଯପୋ ମଙ୍ଗଲଃ କୁଟଃ । ସୁରାଜଃ କାଲିଯୋ ଭଦ୍ରୋ ଦନ୍ତଵକ୍ରଃ ସୁମାଗଧଃ ।। ୭.୪୩.
ବିଜୟ, ମଧୁମତ୍ତ, କାଶ୍ୟପ, ମଙ୍ଗଳ, କୁଟ, ସୁରାଜ, କାଳିୟ, ଭଦ୍ର, ଦନ୍ତବକ୍ର ଓ ସୁମାଗଧ—
ଏତେ କଥା ବହୁଵିଧାଃ ପରିହାସସମନ୍ଵିତାଃ । କଥଯନ୍ତି ସ୍ମ ସଂହୃଷ୍ଟା ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୭.୪୩.
ଏହିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ହସ୍ୟମୟ କଥା ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କୁ କହୁଥିଲେ।