ଗମ୍ଯତାମିତି ଚୋଵାଚ ଆଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ସ୍ମରେ ଯଦା । ସିଦ୍ଧାନାଂ ଚ ଗତୌ ସୌମ୍ଯ ମା ଵିଷାଦେନ ଯୋଜଯ । ପ୍ରତିଘାତଶ୍ଚ ତେ ମା ଭୂଦ୍ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗଚ୍ଛତୋ ଦିଶଃ ।। ୭.୪୧.
ସେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଅ, ମୋତେ ସ୍ମରଣ କଲେ ଆସିଯିବା; ହେ ସାନ୍ତ, ସିଦ୍ଧମାନେକୁ ନେଇଯିବାରେ ଚିନ୍ତା କରନି, ଯେଉଁ ଦିଗକୁ ଚାହଁ, ଅବାଧରେ ଯାଅ।'
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ରାମେଣ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିସର୍ଜିତମ୍ । ଅଭିପ୍ରେତାଂ ଦିଶଂ ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାଯାତ୍ତତ୍ପୁଷ୍ପକଂ ତଦା ।। ୭.୪୧.
ଏଭଳି ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଓ ବିଦାୟ ପାଇ, ସେହି ପୁଷ୍ପକ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛିତ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲା।
ଏଵମନ୍ତର୍ହିତେ ତସ୍ମିନ୍ପୁଷ୍ପକେ ସୁକୃତାତ୍ମନି । ଭରତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ରଘୁନନ୍ଦନମ୍ ।। ୭.୪୧.
ସେହି ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ପୁଷ୍ପକ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ଭରତ ହାତ ଜୋଡି ରଘୁନନ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିଵିଧାତ୍ମନି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତ୍ଵଯି ଵୀର ପ୍ରଶାସତି । ଅମାନୁଷାଣାଂ ସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ଵ୍ଯାହୃତାନି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ।। ୭.୪୧.
ହେ ବୀର, ତୁମ ଶାସନରେ ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି; ଅମାନବୀୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର କଥା ପୁନିପୁନି ଶୁଣାଯାଉଛି।
ଅନାମଯଶ୍ଚ ସତ୍ଵାନାଂ ସାଗ୍ରୋ ମାସୋ ଗତୋ ହ୍ଯଯମ୍ । ଜୀର୍ଣାନାମପି ସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ନାଯାତି ରାଘଵ ।। ୭.୪୧.
ଏହି ମାସର ସମାପ୍ତି ସହିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିରୋଗ ଅଛନ୍ତି; ଏବଂ ବୟସ୍କ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଘବ, ମୃତ୍ୟୁର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉନାହାନ୍ତି।
ଅରୋଗପ୍ରସଵା ନାର୍ଯୋ ଵପୁଷ୍ମନ୍ତୋ ହି ମାନଵାଃ । ହର୍ଷଶ୍ଚାଭ୍ଯଧିକୋ ରାଜଞ୍ଜନସ୍ଯ ପୁରଵାସିନଃ ।। ୭.୪୧.
ନାରୀମାନେ କଷ୍ଟ ଛଡ଼ା ଜନ୍ମ ଦେଉଛନ୍ତି, ପୁରୁଷମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଟନ୍ତି, ଏବଂ ସହରର ଲୋକମାନେ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦରେ ରହୁଛନ୍ତି, ହେ ରାଜା।
କାଲେ ଵର୍ଷତି ପର୍ଜନ୍ଯଃ ପାତଯନ୍ନମୃତଂ ପଯଃ । ଵାତାଶ୍ଚାପି ପ୍ରଵାନ୍ତ୍ଯେତେ ସ୍ପର୍ଶଯୁକ୍ତାଃ ସୁଖାଃ ଶିଵାଃ ।। ୭.୪୧.
ଠିକ୍ ସମୟରେ ବର୍ଷା ହେଉଛି, ମେଘରୁ ଅମୃତ ସଦୃଶ ପାଣି ପଡ଼ୁଛି, ଏବଂ ପବନ ମଧୁର ଏବଂ ଶୁଭ ଛୁଆଁ ସହିତ ବହୁଛି।
ଈଦୃଶୋ ଽନଶ୍ଵରୋ ରାଜା ଭଵେଦିତି ନରେଶ୍ଵରଃ । କଥଯନ୍ତି ପୁରେ ରାଜନ୍ପୌରଜାନପଦାସ୍ତଥା ।। ୭.୪୧.
ଏପରି ଅବିନାଶୀ ରାଜା ସଦା ରହୁନ୍ତୁ ବୋଲି ସହର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ କହୁଛନ୍ତି, ହେ ରାଜା।
ଏତା ଵାଚଃ ସୁମଧୁରା ଭରତେନ ସମୀରିତାଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମୋ ମୁଦା ଯୁକ୍ତୋ ବଭୂଵ ନୃପସତ୍ତମଃ ।। ୭.୪୧.
ଭରତଙ୍କ ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ରାମ ଖୁସିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଭାବେ ମହାନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକଚାଳିଶିତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ସ ଵିସୃଜ୍ଯ ତତୋ ରାମଃ ପୁଷ୍ପକଂ ହେମଭୂଷିତମ୍ । ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାବାହୁରଶୋକଵନିକାଂ ତଦା ।। ୭.୪୨.
ତାପରେ ରାମ ହେମରେ ଶୋଭିତ ପୁଷ୍ପକ ରଥକୁ ଛାଡ଼ି, ଅଶୋକବନିକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଚନ୍ଦନାଗୁରୁଚୂତୈଶ୍ଚ ତୁଙ୍ଗକାଲେଯକୈରପି । ଦେଵଦାରୁଵନୈଶ୍ଚାପି ସମନ୍ତାଦୁପଶୋଭିତାମ୍ ।। ୭.୪୨.
ସେଇ ବନଟି ସବୁଦିଗରୁ ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, ଆମ୍ବ, ଉଚ୍ଚ କାଳେୟ ଓ ଦେବଦାରୁ ଗଛମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ଚମ୍ପକାଶୋକପୁନ୍ନାଗମଧୂକପନସାସନୈଃ । ଶୋଭିତାଂ ପାରିଜାତୈଶ୍ଚ ଵିଧୂମଜ୍ଵଲନପ୍ରଭୈଃ ।। ୭.୪୨.
ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ପୁନ୍ନାଗ, ମଧୂକ, ପନସ ଓ ସାଳ ଗଛ, ଏବଂ ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ପାରିଜାତ ଗଛମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବନ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ଲୋଧ୍ରନୀପାର୍ଜୁନୈର୍ନାଗୈଃ ସପ୍ତପର୍ଣାତିମୁକ୍ତକୈଃ । ମନ୍ଦାରକଦଲୀଗୁଲ୍ମଲତାଜାଲସମାଵୃତାମ୍ ।। ୭.୪୨.
ଲୋଧ୍ର, ନୀପ, ଅର୍ଜୁନ, ନାଗ, ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ, ଅତିମୁକ୍ତକ ଓ ମନ୍ଦାର, କଦଳୀ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଲତାର ଝୁପୁଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଏହି ବନ ଢାକାଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରିଯଙ୍ଗୁଭିଃ କଦମ୍ବୈଶ୍ଚ ତଥା ଚ ଵକୁଲୈରପି । ଜମ୍ବୂଭିର୍ଦାଡିମୈଶ୍ଚୈଵ କୋଵିଦାରୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତାମ୍ ।। ୭.୪୨.
ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, କଦମ୍ବ, ବକୁଳ, ଜାମୁ, ଦାଡିମ୍ବ ଏବଂ କୋବିଦାର ଗଛ ଦ୍ୱାରା ବନଟି ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ସର୍ଵଦା କୁସୁମୈ ରମ୍ଯୈଃ ଫଲଵଦ୍ଭିର୍ମନୋରମୈଃ । ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧରସୋପେତୈସ୍ତରୁଣାଙ୍କୁରପଲ୍ଲଵୈଃ ।। ୭.୪୨.
ସବୁବେଳେ ରମ୍ୟ ଫୁଲ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଫଳ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ରସ ଭରିଥିବା ନୂତନ କୁଞ୍ଚି ଓ କିଶଳୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବନ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ତଥୈଵ ତରୁଭିର୍ଦିଵ୍ଯୈଃ ଶିଲ୍ପିଭିଃ ପରିକଲ୍ପିତୈଃ । ଚାରୁପଲ୍ଲଵପୁଷ୍ପାଢ୍ଯୈର୍ମତ୍ତଭ୍ରମରସଙ୍କୁଲୈଃ ।। ୭.୪୨.
ତେଣୁ ଦେବତାମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ଗଛ, ରୂପସ୍ୱରୂପ ଗୋଟିଏ ଏବଂ ଫୁଲ-ପତ୍ରରେ ଭରିଥିବା, ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଝୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବନ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
କୋକିଲୈର୍ଭୃଙ୍ଗରାଜୈଶ୍ଚ ନାନାଵର୍ଣୈଶ୍ଚ ପକ୍ଷିଭିଃ । ଶୋଭିତାଂ ଶତଶଶ୍ଚିତ୍ରାଂ ଚୂତଵୃକ୍ଷାଵତଂସକୈଃ ।। ୭.୪୨.
କୋକିଳ, ଭୃଙ୍ଗରାଜ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ଶତଶଃ ଆମ୍ବ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ବନଟି ଅତି ଶୋଭା ପାଇଥିଲା।
ଶାତକୁମ୍ଭନିଭାଃ କେଚିତ୍କେଚିଦଗ୍ନିଶିଖୋପମାଃ । ନୀଲାଞ୍ଜନନିଭାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଭାନ୍ତି ତତ୍ରତ୍ଯପାଦପାଃ ।। ୭.୪୨.
କିଛି ଗଛ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲା, କିଛି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଆଉ କିଛି କଳିଜିରି ପରି କଳା; ଏପରି ଅନେକ ଗଛ ସେଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସୁରଭୀଣି ଚ ପୁଷ୍ପାଣି ମାଲ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଦୀର୍ଘିକା ଵିଵିଧାକାରାଃ ପୂର୍ଣାଃ ପରମଵାରିଣା ।। ୭.୪୨.
ସେଠାରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମାଳା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ଦୀର୍ଘିକା, ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ମାଣିକ୍ଯକୃତସୋପାନାଃ ସ୍ଫାଟିକାନ୍ତରକୁଟ୍ଟିମାଃ । ଫୁଲ୍ଲପଦ୍ମୋତ୍ପଲଵନାଶ୍ଚକ୍ରଵାକୋପଶୋଭିତାଃ ।। ୭.୪୨.
ମାଣିକ୍ୟରେ ତିଆରି ଶିଢ଼ି, ସ୍ଫଟିକରେ ତିଆରି ମଝଲି, ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଳ ଉଦ୍ୟାନ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ଦାତ୍ଯୂହଶୁକସଙ୍ଘୁଷ୍ଟା ହଂସସାରସନାଦିତାଃ । ତରୁଭିଃ ପୁଷ୍ପଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ତୀରଜୈରୁପଶୋଭିତାଃ ।। ୭.୪୨.
ଦାତ୍ୟୂହ ଓ ଶୁକ ପକ୍ଷୀର କୁହୁକାଣି, ହଂସ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀର ଧ୍ୱନି, ତୀରରେ ଫୁଲ ଲଗା ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସ୍ଥାନ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ପ୍ରାକାରୈର୍ଵିଵିଧାକାରୈଃ ଶୋଭିତାଶ୍ଚ ଶିଲାତଲୈଃ । ତତ୍ରୈଵ ଚ ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ଵୈଡୂର୍ଯମଣିସନ୍ନିଭୈଃ ।। ୭.୪୨.
ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ପ୍ରାଚୀର ଓ ଶିଳା ତଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସେଇ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଟୁଟ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବୈଡୂର୍ୟ ମଣି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଶିଳା ତଳା ଥିଲା।
ଶାଦ୍ଵଲୈଃ ପରମୋପେତାଂ ପୁଷ୍ପିତଦ୍ରୁମକାନନାମ୍ । ତତ୍ର ସଙ୍ଘର୍ଷଜାତାନାଂ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ପୁଷ୍ପଶାଲିନାମ୍ ।। ୭.୪୨.
ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ହରିତ ଘାସ ଓ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛମାନଙ୍କର କାନନ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଗଛରୁ ଝରିପଡ଼ିଥିବା ଫୁଲରେ ଭୂମି ଢାକାଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରସ୍ତରାଃ ପୁଷ୍ପଶବଲା ନଭସ୍ତାରାଗଣୈରିଵ । ନନ୍ଦନଂ ହି ଯଥେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଚୈତ୍ରରଥଂ ଯଥା । ତଥାଭୂତଂ ହି ରାମସ୍ଯ କାନନଂ ସନ୍ନିଵେଶନମ୍ ।। ୭.୪୨.
ଫୁଲରେ ଝାଲି ଥିବା ପଥର ତଳା ଆକାଶର ତାରାମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନନ୍ଦନ କାନନ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚୈତ୍ରରଥ କାନନ, ସେପରି ରାମଙ୍କର ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ଥିଲା।
ବହ୍ଵାସନଗୃହୋପେତାଂ ଲତାଗୃହସମାଵୃତାମ୍ । ଅଶୋକଵନିକାଂ ସ୍ଫୀତାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।। ୭.୪୨.
ଅନେକ ବସିବା ଘର ଓ ଲତା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ଫୁଲିଥିବା ଅଶୋକ ବନକୁ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଆସନେ ଚ ଶୁଭାକାରେ ପୁଷ୍ପପ୍ରକରଭୂଷିତେ । କୁଶାସ୍ତରଣସଂସ୍ତୀର୍ଣେ ରାମଃ ସନ୍ନିଷସାଦ ହ ।। ୭.୪୨.
ଫୁଲ ରାଶି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଓ କୁଶ ଘାସ ଦେଇ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଶୁଭ୍ର ଆସନରେ ରାମ ବସିଲେ।
ସୀତାମାଦାଯଂ ହସ୍ତେନ ମଧୁମୈରେଯକଂ ଶୁଚି । ପାଯଯାମାସ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ଶଚୀମିଵ ପୁରନ୍ଦରଃ ।। ୭.୪୨.
ଶୁଭ୍ର ମଧୁ ମିଶିତ ପାନ ହାତରେ ନେଇ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ ପିଇବାକୁ ଦେଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଶଚୀଙ୍କୁ ପାନ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ମାଂସାନି ଚ ସମୃଷ୍ଟାନି ଫଲାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ରାମସ୍ଯାଭ୍ଯଵହାରାର୍ଥଂ କିଙ୍କରାସ୍ତୂର୍ଣମାହରନ୍ ।। ୭.୪୨.
ସେବକମାନେ ତୁରନ୍ତ ରାମଙ୍କ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଭଲଭାବେ ରନ୍ଧା ମାଂସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ଆଣିଦେଲେ।
ଉପାନୃତ୍ଯଂଶ୍ଚ ରାଜାନଂ ନୃତ୍ଯଗୀତଵିଶାରଦାଃ । ବାଲାଶ୍ଚ ରୂପଵତ୍ଯଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପାନଵଶାନୁଗାଃ ।। ୭.୪୨.
ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଦର୍ପଣୀୟ ଯୁବତୀମାନେ ମଦର ମଧୁରତାରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଗରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ।