ସୁଷେଣଂ ଶ୍ଵଶୁରଂ ଵୀରଂ ତାରଂ ଚ ବଲିନାଂ ଵରମ୍ । କୁମୁଦଂ ଚୈଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ନୀଲଂ ଚୈଵ ମହାବଲମ୍ ।। ୭.୪୦.
‘ତୁମ ଶୂର ଶ୍ୱଶୁର ସୁଷେଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାର, ଅଜୟ କୁମୁଦ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ନୀଳଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାଯଥ ଦେଖିବା।’
ଵୀରଂ ଶତଵଲିଂ ଚୈଵ ମୈନ୍ଦଂ ଦ୍ଵିଵିଦମେଵ ଚ । ଗଜଂ ଗଵାକ୍ଷଂ ଗଵଯଂ ଶରଭଂ ଚ ମହାବଲମ୍ । ପଶ୍ଯ ପ୍ରୀତିସମାଯୁକ୍ତୋ ଗନ୍ଧମାଦନମେଵ ଚ ।। ୭.୪୦.
‘ଶୂର ଶତବଳି, ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ, ଗଜ, ଗବାକ୍ଷ, ଗବୟ, ପ୍ରବଳ ଶରଭ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗନ୍ଧମାଦନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେମରେ ଦେଖ।’
ଋଷଭଂ ଚ ସୁଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ମହାବଲମ୍ । ଯେ ଚେମେ ସୁମହାତ୍ମାନୋ ମଦର୍ଥେ ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତାଃ ।। ୭.୪୦.
‘ଶୂର ଋଷଭ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଜାମ୍ବବାନ୍, ଏହି ସମସ୍ତ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ।’
ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ପ୍ରୀତିସଂଯୁକ୍ତୋ ମା ଚୈଷାଂ ଵିପ୍ରିଯଂ କୃଥାଃ ।। ୭.୪୦.
‘ପ୍ରେମରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ମନଖରାପ କାମ କରିନହଅ।’
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଵିଭୀଷଣମୁଵାଚାଥ ରାମୋ ମଧୁରଯା ଗିରା ।। ୭.୪୦.
ଏଭଳି କହି, ଶ୍ରୀରାମ ଶ୍ରୀସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ତାପରେ ମଧୁର କଥାରେ ଭିଭୀଷଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ଲଙ୍କାଂ ପ୍ରଶାଧି ଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ମତୋ ମମ । ପୁରସ୍ଯ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ସ୍ଵଭ୍ରାତୁସ୍ସମ୍ମତୋ ହ୍ଯସି ।। ୭.୪୦.
‘ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥାଇ ଲଙ୍କାର ଶାସନ କର; ମୁଁ ତୁମକୁ ଧର୍ମଜ୍ଞାନୀ ବୋଲି ମନେ କରେ। ତୁମେ ସହରର ରାକ୍ଷସମାନେ ଏବଂ ତୁମ ଭାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ।’
ମା ଚ ବୁଦ୍ଧିମଧର୍ମେ ତ୍ଵଂ କୁର୍ଯା ରାଜନ୍କଥଞ୍ଚନ । ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ହି ରାଜାନୋ ଧ୍ରୁଵମଶ୍ନନ୍ତି ମେଦିନୀମ୍ ।। ୭.୪୦.
‘ରାଜା, କେବେ ମନକୁ ଅଧର୍ମରେ ଲାଗିବାକୁ ଦିଅନାହିଁ; କାରଣ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୂମିର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।’
ଅହଂ ଚ ନିତ୍ଯଶୋ ରାଜନ୍ସୁଗ୍ରୀଵସହିତସ୍ତ୍ଵଯା । ସ୍ମର୍ତଵ୍ଯଃ ପରଯା ପ୍ରୀତ୍ଯା ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ ।। ୭.୪୦.
‘ରାଜା, ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ମୋତେ ସର୍ବଦା ଅତି ପ୍ରେମରେ ସ୍ମରଣ କରିବା; ଏବେ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ଯାଅ।’
ରାମସ୍ଯ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଋକ୍ଷଵାନରରାକ୍ଷସାଃ । ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ପ୍ରଶଶଂସୁଃ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୭.୪୦.
ରାମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଭାଲୁ, ବାନର ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ବାରମ୍ବାର ‘ଭଲ! ଭଲ!’ ବୋଲି କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ତଵ ବୁଦ୍ଧିର୍ମହାବାହୋ ଵୀର୍ଯମଦ୍ଭୁତମେଵ ଚ । ମାଧୁର୍ଯଂ ପରମଂ ରାମ ସ୍ଵଯମ୍ଭୋରିଵ ନିତ୍ଯଦା ।। ୭.୪୦.
ତୁମର ବୁଦ୍ଧି, ମହାବାହୁ, ତୁମର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମାଧୁର୍ୟ ସଦା ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ପରି ଅଛି, ରାମ।
ତେଷାମେଵଂ ବ୍ରୁଵାଣାନାଂ ଵାନରାଣାଂ ଚ ରାକ୍ଷସାମ୍ । ହନୂମାନ୍ପ୍ରଵଣଃ ଭୂତ୍ଵା ରାଘଵଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୪୦.
ଏଭଳି ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ କହୁଥିବାବେଳେ, ହନୁମାନ ନମ୍ର ହୋଇ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ—
ସ୍ନେହୋ ମେ ପରମୋ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵଯି ତିଷ୍ଠତୁ ନିତ୍ଯଦା । ଭକ୍ତିଶ୍ଚ ନିଯତା ଵୀର ଭାଵୋ ନାନ୍ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛତୁ ।। ୭.୪୦.
ହେ ରାଜା, ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ନେହ ସଦା ତୁମ ପ୍ରତି ରହୁ। ହେ ବୀର, ମୋର ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଓ ଭାବ କେବେ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଉ ନାହିଁ।
ଵାଯଦ୍ରାମକଥା ଵୀର ଚରିଷ୍ଯତି ମହୀତଲେ । ତାଵଚ୍ଛରୀରେ ଵତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରାଣା ମମ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୪୦.
ହେ ବୀର, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏ ଭୂମିରେ ରାମଙ୍କ କଥା ଚାଲିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ପ୍ରାଣ ମୋ ଦେହରେ ରହିବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯଚ୍ଚୈତଚ୍ଚରିତଂ ଦିଵ୍ଯଂ କଥା ତେ ରଘୁନନ୍ଦନ । ତନ୍ମଯାପ୍ସରସୋ ନାମ ଶ୍ରାଵଯେଯୁର୍ନରର୍ଷଭ ।। ୭.୪୦.
ହେ ରଘୁବଂଶର ଗର୍ବ, ତୁମ ଏହି ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର କଥା ଅପ୍ସରାମାନେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାହଂ ତତୋ ଵୀର ତଵ ଚର୍ଯାମୃତଂ ପ୍ରଭୋ । ଉତ୍କଣ୍ଠାଂ ତାଂ ହରିଷ୍ଯାମି ମେଘଲେଖାମିଵାନିଲଃ ।। ୭.୪୦.
ଏପରେ, ହେ ବୀର, ମୁଁ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟର ଅମୃତ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ବାତାସ ମେଘରେଖାକୁ ଯେପରି ହଟାଏ, ସେପରି ଦୂର କରିଦେବି।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ରାମସ୍ତୁ ହନୂମନ୍ତଂ ଵରାସନାତ୍ । ଉତ୍ଥାଯ ସସ୍ଵଜେ ସ୍ନେହାଦ୍ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୪୦.
ହନୁମାନ ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ରାମ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଆସନରୁ ଉଠି, ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ—
ଏଵମେତତ୍କପିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଵିତା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଚରିଷ୍ଯତି କଥା ଯାଵଦେଷା ଲୋକେ ଚ ମାମିକା । ତାଵତ୍ତେ ଭଵିତା କୀର୍ତିଃ ଶରୀରେ ଽପ୍ଯସଵସ୍ତଥା ।। ୭.୪୦.
ଏହିପରି ହେବ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ମୋ କଥା ଲୋକରେ ଚାଲିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଜୀବନ ରହିବ।
ଲୋକା ହି ଯାଵତ୍ସ୍ଥାସ୍ଯନ୍ତି ତାଵତ୍ସ୍ଥାସ୍ଯତି ମେ କଥା ।। ୭.୪୦.
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ କଥା ମଧ୍ୟ ରହିବ।
ଲୋକେ ଚ ମାମିକା । ଏକୈକସ୍ଯୋପକାରସ୍ଯ ପ୍ରାଣାନ୍ଦାସ୍ଯାମି ତେ କପେ । ନରଃ ପ୍ରତ୍ଯୁପକାରାଣାମାପସ୍ତ୍ଵାଯାତି ପାତ୍ରତାମ୍ ।। ୭.୪୦.
ଏହି ଲୋକରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପକାର ପାଇଁ, ବାନର, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ପ୍ରାଣ ଦେଇଦେବି। ଯିଏ ଉପକାରକୁ ପ୍ରତିଦାନ କରେ, ସେ ତାହା ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
ତତୋ ଽସ୍ଯ ହାରଂ ଚନ୍ଦ୍ରାଭଂ ମୁଚ୍ଯ କଣ୍ଠାତ୍ସ ରାଘଵଃ । ଵୈଡୂର୍ଯତରଲଂ କଣ୍ଠେ ବବନ୍ଧ ଚ ହନୂମତଃ ।। ୭.୪୦.
ତାପରେ, ରାଘବ ତାଙ୍କ ଗଳାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ହାର ଖୋଲି, ହନୁମାନଙ୍କ ଗଳାରେ ବୈଡୂର୍ୟ ମଣିର ହାର ପିନ୍ଧାଇଲେ।
ତେନୋରସି ନିବଦ୍ଧେନ ହାରେଣ ମହତା କପିଃ । ରରାଜ ହେମଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେଣାକ୍ରାନ୍ତମସ୍ତକଃ ।। ୭.୪୦.
ସେ ମହାନ ହାର ଛାତିରେ ପିନ୍ଧି, ବାନର ହେମଶୈଳ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ଯାହାର ଶିଖର ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଛି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ରାଘଵସ୍ଯୈତଦୁତ୍ଥାଯୋତ୍ଥାଯ ଵାନରାଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ପାଦୌ ନିର୍ଜଗ୍ମୁସ୍ତେ ମହାବଲାଃ ।। ୭.୪୦.
ରାଘବଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ଉଠି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତାଙ୍କର ପାଦ ପ୍ରଣାମ କରି, ବିଦାୟ ନେଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସ ଚ ରାମେଣ ନିରନ୍ତରମୁରୋଗତଃ । ଵିଭୀଷଣଶ୍ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵେ ତେ ବାଷ୍ପଵିକ୍ଲଵାଃ ।। ୭.୪୦.
ସୁଗ୍ରୀବ, ଯିଏ ରାମଙ୍କ ସହ ସଦା ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ—ସମସ୍ତେ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ଥିଲେ।
ସର୍ଵେ ଚ ତେ ବାଷ୍ପକଲାଃ ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରା ଵିଚେତସଃ । ସମ୍ମୂଢା ଇଵ ଦୁଃଖେନ ତ୍ଯଜନ୍ତୋ ରାଘଵଂ ତଦା ।। ୭.୪୦.
ସମସ୍ତଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମନ ଦୁଃଖରେ ଭ୍ରମିତ, ସେମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଉଥିବାବେଳେ ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
କୃତପ୍ରସାଦାସ୍ତେନୈଵଂ ରାଘଵେଣ ମହାତ୍ମନା । ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ଗୃହଂ ସର୍ଵେ ଦେହୀ ଦେହମିଵ ତ୍ଯଜନ୍ ।। ୭.୪୦.
ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଦୟା ପାଇ, ସମସ୍ତେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ, ଯେପରି ଜୀବ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଯାଏ।
ତତସ୍ତୁ ତେ ରାକ୍ଷସଋକ୍ଷଵାନରାଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ରାମଂ ରଘୁଵଂଶଵର୍ଧନମ୍ । ଵିଯୋଗଜାଶ୍ରୁପ୍ରତିପୂର୍ଣଲୋଚନାଃ ପ୍ରତିପ୍ରଯାତାସ୍ତୁ ଯଥା ନିଵାସିନଃ ।। ୭.୪୦.
ତାପରେ ସେ ରାକ୍ଷସ, ଭାଲୁ ଓ ବାନରମାନେ, ରଘୁବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଥିବା ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ବିୟୋଗର ଅଶ୍ରୁରେ ଚକ୍ଷୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାନ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଚାଳିସ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଵିସୃଜ୍ଯ ଚ ମହାବାହୁର୍ଋକ୍ଷଵାନରରାକ୍ଷସାନ୍ । ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋ ରାମଃ ପ୍ରମୁମୋଦ ସୁଖଂ ସୁଖୀ ।। ୭.୪୧.
ମହାବାହୁ ରାମ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଭାଲୁ, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଆନନ୍ଦରେ ଖୁସି ହେଲେ।
ଅଥାପରାହ୍ଣସମଯେ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ରାଘଵଃ । ଶୁଶ୍ରାଵ ମଧୁରାଂ ଵାଣୀମନ୍ତରିକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରଭାଷିତାମ୍ ।। ୭.୪୧.
ତାପରେ ବିକାଳବେଳେ ରାଘବ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଆକାଶରୁ ମଧୁର କଥା ଶୁଣିଲେ।
ସୌମ୍ଯ ରାମ ନିରୀକ୍ଷସ୍ଵ ସୌମ୍ଯେନ ଵଦନେନ ମାମ୍ । କୁବେରଭଵନାତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିଦ୍ଧି ମାଂ ପୁଷ୍ପକଂ ପ୍ରଭୋ ।। ୭.୪୧.
ସାନ୍ତ ରାମ, ତୁମ ମୃଦୁ ମୁହଁରେ ଆମକୁ ଦେଖ; ମୁଁ କୁବେରଙ୍କ ଗୃହରୁ ଆସିଥିବା ପୁଷ୍ପକ ବୋଲି ଜାଣ।