ତେ ସର୍ଵେ ରାମଦତ୍ତାନି ରତ୍ନାନି କପିରାକ୍ଷସାଃ । ଶିରୋଭିର୍ଧାରଯାମାସୁର୍ବାହୁଭିଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ ।। ୭.୩୯.
ସମସ୍ତ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିବା ସେମାନେ, ରାମଙ୍କ ଦିଆ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକ ମୁଣ୍ଡ ଓ ବାହୁରେ ଧରିଥିଲେ।
ହନୂମନ୍ତଂ ଚ ନୃପତିରିକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାରଥଃ । ଅଙ୍ଗଦଂ ଚ ମହାବାହୁମଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।। ୭.୩୯.
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ମହାରଥୀ ରାମ, ହନୁମାନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆଙ୍କରେ ବସାଇଲେ।
ରାମଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷଃ ସୁଗ୍ରୀଵମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଅଙ୍ଗଦସ୍ତେ ସୁପୁତ୍ରୋ ଽଯଂ ମନ୍ତ୍ରୀ ଚାପ୍ଯନିଲାତ୍ମଜଃ ।। ୭.୩୯.
କମଳପତ୍ର ନୟନ ଥିବା ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଅଙ୍ଗଦ ତୁମର ଉତ୍ତମ ପୁଅ, ଏବଂ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀ।'
ସୁଗ୍ରୀଵମନ୍ତ୍ରିତେ ଯୁକ୍ତୌ ମମ ଚାପି ହିତେ ରତୌ । ଅର୍ହତୋ ଵିଵିଧାଂ ପୂଜାଂ ତ୍ଵତ୍କୃତେ ଵୈ ହରୀଶ୍ଵର ।। ୭.୩୯.
ସୁଗ୍ରୀବ ଯିଏ ମୋର ମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ଉତ୍ତମ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଥିବା, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସମ୍ମାନ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ, ହେ ବାନରମୁଖ୍ୟ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵ୍ଯଵମୁଚ୍ଯାଙ୍ଗାଦ୍ଭୂଷଣାନି ମହାଯଶାଃ । ସ ବବନ୍ଧ ମହାର୍ହାଣି ତଦାଙ୍ଗଦହନୂମତୋଃ ।। ୭.୩୯.
ଏଭଳି କହି, ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରାମ ନିଜ ଦେହରୁ ଭୂଷଣ ଖୋଲି, ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଅଙ୍ଗଦ ଓ ହନୁମାନଙ୍କୁ ପିନ୍ଧାଇଲେ।
ଆଭାଷ୍ଯ ଚ ମହାଵୀର୍ଯାନ୍ରାଘଵୋ ଯୂଥପର୍ଷଭାନ୍ । ନୀଲଂ ନଲଂ କେସରିଣଂ କୁମୁଦଂ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍ ।। ୭.୩୯.
ରାଘବ, ବାନର ସେନାପତି ନୀଳ, ନଳ, କେଶରୀ, କୁମୁଦ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନଙ୍କୁ ଡାକି କଥା କହିଲେ।
ସୁଷେଣଂ ପନସଂ ଵୀରଂ ମୈନ୍ଦଂ ଦ୍ଵିଵିଦମେଵ ଚ । ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ଗଵାକ୍ଷଂ ଚ ଵିନତଂ ଧୂମ୍ରମେଵ ଚ ।। ୭.୩୯.
ସେ ସୁଷେଣ, ସାହସୀ ପନସ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ଜାମ୍ବବାନ, ଗବାକ୍ଷ, ବିନତ ଓ ଧୂମ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କଥା କହିଲେ।
ଵଲୀମୁଖଂ ପ୍ରଜଙ୍ଘଂ ଚ ସନ୍ନାଦଂ ଚ ମହାବଲମ୍ । ଦରୀମୁଖଂ ଦଧିମୁଖମିନ୍ଦ୍ରଜାନୁଂ ଚ ଯୂଥପମ୍ ।। ୭.୩୯.
ସେ ବଳୀମୁଖ, ପ୍ରଜଙ୍ଘ, ପ୍ରବଳ ସନ୍ନାଦ, ଦରୀମୁଖ, ଦଧିମୁଖ ଓ ସେନାପତି ଇନ୍ଦ୍ରଜାନୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଡାକିଲେ।
ମଧୁରଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଵାଚା ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମାପିବନ୍ନିଵ । ସୁହୃଦୋ ମେ ଭଵନ୍ତଶ୍ଚ ଶରୀରଂ ଭ୍ରାତରସ୍ତଥା ।। ୭.୩୯.
ମଧୁର ଓ କୋମଳ କଥାରେ, ନୟନରେ ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ କହିଲେ, 'ତୁମେମାନେ ମୋର ବନ୍ଧୁ, ଏବଂ ଶରୀରରେ ମୋର ଭାଇମାନେ।'
ଯୁଷ୍ମାଭିରୁଦ୍ଧୃତଶ୍ଚାହଂ ଵ୍ଯସନାତ୍କାନନୌକସଃ । ଧନ୍ଯୋ ରାଜା ଚ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଭଵଦ୍ଭିଃ ସୁହୃଦାଂ ଵରୈଃ ।। ୭.୩୯.
'ତୁମେମାନେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମୋତେ ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଛ, ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ଏମିତି ଉତ୍ତମ ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇ ଧନ୍ୟ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦଦୌ ତେଭ୍ଯୋ ଭୂଷଣାନି ଯଥାର୍ହତଃ । ଵଜ୍ରାଣି ଚ ମହାର୍ହାଣି ସସ୍ଵଜେ ଚ ନରର୍ଷଭଃ ।। ୭.୩୯.
ଏଭଳି କହି ସେମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଯୋଗ୍ୟତାଅନୁଯାୟୀ ଅଳଙ୍କାର ଏବଂ ଅମୂଲ୍ୟ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦେଲେ; ଏହା ସହିତ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରାମ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ତେ ପିବନ୍ତଃ ସୁଗନ୍ଧୀନି ମଧୂନି ମଧୁପିଙ୍ଗଲାଃ । ମାଂସାନି ଚ ସୁମୃଷ୍ଟାନି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ ।। ୭.୩୯.
ସେମାନେ ସୁଗନ୍ଧିତ ମଧୁ ପିଲେ, ଭଲଭାବରେ ପକାଯାଇଥିବା ମାଂସ, ମୂଳ ଏବଂ ଫଳ ଖାଇଲେ।
ଏଵଂ ତେଷାଂ ନିଵସତାଂ ମାସଃ ସାଗ୍ରୋ ଯଯୌ ତଦା । ମୁହୂର୍ତମିଵ ତେ ସର୍ଵେ ରାମଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ମେନିରେ ।। ୭.୩୯.
ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନେ ରହୁଥିବାବେଳେ ଏକ ମାସ ଓ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ କଟିଗଲା; କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହା କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭଳି ଲାଗିଲା।
ରାମୋ ଽପି ରେମେ ତୈଃ ସାର୍ଧଂ ଵାନରୈଃ କାମରୂପିଭିଃ । ରାକ୍ଷସୈଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯୈର୍ଋକ୍ଷୈଶ୍ଚୈଵ ମହାବଲୈଃ ।। ୭.୩୯.
ଶ୍ରୀରାମ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁଥିବା ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ବାନର, ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଲୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ଏଵଂ ତେଷାଂ ଯଯୌ ମାସୋ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ଶିଶିରଃ ସୁଖମ୍ । ଵାନରାଣାଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାନାଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ ।। ୭.୩୯.
ଏଭଳି ଭାବେ ଖୁସିଖୁସି ବାନର ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶୀତ ଋତୁର ଏକ ସୁଖଦ ମାସ କଟିଗଲା।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁନଗରେ ରମ୍ଯେ ପରାଂ ପ୍ରୀତିମୁପାସତାମ୍ । ରାମସ୍ଯ ପ୍ରୀତିକରଣୈଃ କାଲସ୍ତେଷାଂ ସୁଖଂ ଯଯୌ ।। ୭.୩୯.
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ଶୋଭାମୟ ନଗରରେ, ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଦୟାମୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମସ୍ତେ ଅତିଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସମୟ ସୁଖରେ କଟିଗଲା।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଉନଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଥା ସ୍ମ ତେଷାଂ ଵସତାମୃକ୍ଷଵାନରରକ୍ଷସାମ୍ । ରାଘଵସ୍ତୁ ମହାତେଜାଃ ସୁଗ୍ରୀଵମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୪୦.
ଏଭଳି ଭାବେ ଭାଲୁ, ବାନର ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ରହୁଥିବାବେଳେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ରାଘବ ଶ୍ରୀସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଗମ୍ଯତାଂ ସୌମ୍ଯ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଦୁରାଧର୍ଷାଂ ସୁରାସୁରୈଃ । ପାଲଯସ୍ଵ ସହାମାତ୍ଯୋ ରାଜ୍ଯଂ ନିହତକଣ୍ଟକମ୍ ।। ୭.୪୦.
‘ସୁମଧୁର, ଏବେ ତୁମେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଜୟ, ସେଇ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଯାଅ। ଏବେ ସମସ୍ତ ବିପଦ ଦୂର ହୋଇଛି, ତୁମେ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କର।’
ଅଙ୍ଗଦଂ ଚ ମହାବାହୋ ପ୍ରୀତ୍ଯା ପରମଯା ଯୁତଃ । ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ହନୁମନ୍ତଂ ଚ ନଲଂ ଚ ସୁମହାବଲମ୍ ।। ୭.୪୦.
‘ପ୍ରେମର ସହିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦ, ହନୁମାନ ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନଳଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଓ ଦେଖାଶୁଣା କର।’
ସୁଷେଣଂ ଶ୍ଵଶୁରଂ ଵୀରଂ ତାରଂ ଚ ବଲିନାଂ ଵରମ୍ । କୁମୁଦଂ ଚୈଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ନୀଲଂ ଚୈଵ ମହାବଲମ୍ ।। ୭.୪୦.
‘ତୁମ ଶୂର ଶ୍ୱଶୁର ସୁଷେଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାର, ଅଜୟ କୁମୁଦ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ନୀଳଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାଯଥ ଦେଖିବା।’
ଵୀରଂ ଶତଵଲିଂ ଚୈଵ ମୈନ୍ଦଂ ଦ୍ଵିଵିଦମେଵ ଚ । ଗଜଂ ଗଵାକ୍ଷଂ ଗଵଯଂ ଶରଭଂ ଚ ମହାବଲମ୍ । ପଶ୍ଯ ପ୍ରୀତିସମାଯୁକ୍ତୋ ଗନ୍ଧମାଦନମେଵ ଚ ।। ୭.୪୦.
‘ଶୂର ଶତବଳି, ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ, ଗଜ, ଗବାକ୍ଷ, ଗବୟ, ପ୍ରବଳ ଶରଭ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗନ୍ଧମାଦନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେମରେ ଦେଖ।’
ଋଷଭଂ ଚ ସୁଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ମହାବଲମ୍ । ଯେ ଚେମେ ସୁମହାତ୍ମାନୋ ମଦର୍ଥେ ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତାଃ ।। ୭.୪୦.
‘ଶୂର ଋଷଭ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଜାମ୍ବବାନ୍, ଏହି ସମସ୍ତ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ।’
ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ପ୍ରୀତିସଂଯୁକ୍ତୋ ମା ଚୈଷାଂ ଵିପ୍ରିଯଂ କୃଥାଃ ।। ୭.୪୦.
‘ପ୍ରେମରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ମନଖରାପ କାମ କରିନହଅ।’
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଵିଭୀଷଣମୁଵାଚାଥ ରାମୋ ମଧୁରଯା ଗିରା ।। ୭.୪୦.
ଏଭଳି କହି, ଶ୍ରୀରାମ ଶ୍ରୀସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ତାପରେ ମଧୁର କଥାରେ ଭିଭୀଷଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ଲଙ୍କାଂ ପ୍ରଶାଧି ଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ମତୋ ମମ । ପୁରସ୍ଯ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ସ୍ଵଭ୍ରାତୁସ୍ସମ୍ମତୋ ହ୍ଯସି ।। ୭.୪୦.
‘ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥାଇ ଲଙ୍କାର ଶାସନ କର; ମୁଁ ତୁମକୁ ଧର୍ମଜ୍ଞାନୀ ବୋଲି ମନେ କରେ। ତୁମେ ସହରର ରାକ୍ଷସମାନେ ଏବଂ ତୁମ ଭାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ।’
ମା ଚ ବୁଦ୍ଧିମଧର୍ମେ ତ୍ଵଂ କୁର୍ଯା ରାଜନ୍କଥଞ୍ଚନ । ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ହି ରାଜାନୋ ଧ୍ରୁଵମଶ୍ନନ୍ତି ମେଦିନୀମ୍ ।। ୭.୪୦.
‘ରାଜା, କେବେ ମନକୁ ଅଧର୍ମରେ ଲାଗିବାକୁ ଦିଅନାହିଁ; କାରଣ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୂମିର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।’
ଅହଂ ଚ ନିତ୍ଯଶୋ ରାଜନ୍ସୁଗ୍ରୀଵସହିତସ୍ତ୍ଵଯା । ସ୍ମର୍ତଵ୍ଯଃ ପରଯା ପ୍ରୀତ୍ଯା ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ ।। ୭.୪୦.
‘ରାଜା, ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ମୋତେ ସର୍ବଦା ଅତି ପ୍ରେମରେ ସ୍ମରଣ କରିବା; ଏବେ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ଯାଅ।’
ରାମସ୍ଯ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଋକ୍ଷଵାନରରାକ୍ଷସାଃ । ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ପ୍ରଶଶଂସୁଃ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୭.୪୦.
ରାମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଭାଲୁ, ବାନର ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ବାରମ୍ବାର ‘ଭଲ! ଭଲ!’ ବୋଲି କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ତଵ ବୁଦ୍ଧିର୍ମହାବାହୋ ଵୀର୍ଯମଦ୍ଭୁତମେଵ ଚ । ମାଧୁର୍ଯଂ ପରମଂ ରାମ ସ୍ଵଯମ୍ଭୋରିଵ ନିତ୍ଯଦା ।। ୭.୪୦.
ତୁମର ବୁଦ୍ଧି, ମହାବାହୁ, ତୁମର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମାଧୁର୍ୟ ସଦା ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ପରି ଅଛି, ରାମ।