ରାମସ୍ଯ ବାହୁଵୀର୍ଯେଣ ରକ୍ଷିତା ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ । ସୁଖଂ ପାରେସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଯୁଧ୍ଯେମ ଵିଗତଜ୍ଵରାଃ ।। ୭.୩୯.
'ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ରକ୍ଷିତ, ଆମେ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ସମୁଦ୍ର ପାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବା।'
ଏତାଶ୍ଚାନ୍ଯାଶ୍ଚ ରାଜାନଃ କଥାସ୍ତତ୍ର ସହସ୍ରଶଃ । କଥଯନ୍ତଃ ସ୍ଵରାଜ୍ଯାନି ଜଗ୍ମୁର୍ହର୍ଷସମନ୍ଵିତାଃ ।। ୭.୩୯.
ସେଇ ରାଜାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ହଜାର ହଜାର କଥା କହି, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସ୍ଵାନି ରାଜ୍ଯାନି ମୁଖ୍ଯାନି ଋଦ୍ଧାନି ମୁଦିତାନି ଚ । ସମୃଦ୍ଧଧନଧାନ୍ଯାନି ପୂର୍ଣାନି ଵସୁମନ୍ତି ଚ ।। ୭.୩୯.
ସେମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ, ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ସେଠାରେ ଅନେକ ଧନ ଓ ରତ୍ନ ଥିଲା।
ଯଥାପୁରାଣି ତେ ଗତ୍ଵା ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନ୍ଯଥ । ରାମସ୍ଯ ପ୍ରିଯକାମାର୍ଥମୁପହାରାନ୍ ନୃପା ଦଦୁଃ ।। ୭.୩୯.
ସେମାନେ ପୁରୁଣା ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରି, ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଣି ଓ ରତ୍ନ ଉପହାର ଭାବରେ ଦେଲେ।
ଅଶ୍ଵାନ୍ଯାନାନି ରତ୍ନାନି ହସ୍ତିନଶ୍ଚ ମଦୋତ୍କଟାନ୍ । ଚନ୍ଦନାନି ଚ ମୁଖ୍ଯାନି ଦିଵ୍ଯାନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ ।। ୭.୩୯.
ସେମାନେ ଘୋଡ଼ା, ଯାନ, ମଣି, ମତ୍ତ ହାତୀ, ଉତ୍ତମ ଚନ୍ଦନ ଓ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଦେଲେ।
ମଣିମୁକ୍ତାପ୍ରଵାଲାଂସ୍ତୁ ଦାସ୍ଯୋ ରୂପସମନ୍ଵିତାଃ । ଅଜାଵିକାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାନ୍ ରଥାଂସ୍ତୁ ଵିଵିଧାନ୍ଦଦୁଃ ।। ୭.୩୯.
ସେମାନେ ମଣି, ମୁକ୍ତା, ପଗଡ଼, ସୁନ୍ଦର ଦାସୀ, ବିଭିନ୍ନ ପଶୁପାଳନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରଥ ଉପହାର ଦେଲେ।
ଭରତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ । ଆଦାଯ ତାନି ରତ୍ନାନି ସ୍ଵାଂ ପୁରୀଂ ପୁନରାଗତାଃ ।। ୭.୩୯.
ଭରତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପ୍ରବଳ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ସେଇ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକ ନେଇ ତାଙ୍କର ନିଜ ନଗରକୁ ପୁଣି ଫେରିଲେ।
ଆଗମ୍ଯ ଚ ପୁରୀଂ ରମ୍ଯାମଯୋଧ୍ଯାଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ । ତାନି ରତ୍ନାନି ଚିତ୍ରାଣି ରାମାଯ ସମୁପାହରନ୍ ।। ୭.୩୯.
ସେମାନେ ଆନନ୍ଦମୟ ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଇ ଚମତ୍କାର ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକ ରାମଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ରାମଃ ପ୍ରୀତିସମନ୍ଵିତଃ । ସୁଗ୍ରୀଵାଯ ଦଦୌ ରାଜ୍ଞେ ମହାତ୍ମା କୃତକର୍ମଣେ ।। ୭.୩୯.
ରାମ ଖୁସି ହୋଇ ସେସବୁ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରି, ମହାତ୍ମା ଓ କାର୍ଯ୍ୟସିଧ୍ଧ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ବିଭୀଷଣାଯ ଚ ଦଦୌ ତଥାନ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଽପି ରାଘଵଃ । ରାକ୍ଷସେଭ୍ଯଃ କପିଭ୍ଯଶ୍ଚ ଯୈର୍ଵୃତୋ ଜଯମାପ୍ତଵାନ୍ ।। ୭.୩୯.
ରାଘବ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ବିଜୟ ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉପହାର ଦେଲେ।
ତେ ସର୍ଵେ ରାମଦତ୍ତାନି ରତ୍ନାନି କପିରାକ୍ଷସାଃ । ଶିରୋଭିର୍ଧାରଯାମାସୁର୍ବାହୁଭିଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ ।। ୭.୩୯.
ସମସ୍ତ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିବା ସେମାନେ, ରାମଙ୍କ ଦିଆ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକ ମୁଣ୍ଡ ଓ ବାହୁରେ ଧରିଥିଲେ।
ହନୂମନ୍ତଂ ଚ ନୃପତିରିକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାରଥଃ । ଅଙ୍ଗଦଂ ଚ ମହାବାହୁମଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।। ୭.୩୯.
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ମହାରଥୀ ରାମ, ହନୁମାନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆଙ୍କରେ ବସାଇଲେ।
ରାମଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷଃ ସୁଗ୍ରୀଵମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଅଙ୍ଗଦସ୍ତେ ସୁପୁତ୍ରୋ ଽଯଂ ମନ୍ତ୍ରୀ ଚାପ୍ଯନିଲାତ୍ମଜଃ ।। ୭.୩୯.
କମଳପତ୍ର ନୟନ ଥିବା ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଅଙ୍ଗଦ ତୁମର ଉତ୍ତମ ପୁଅ, ଏବଂ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀ।'
ସୁଗ୍ରୀଵମନ୍ତ୍ରିତେ ଯୁକ୍ତୌ ମମ ଚାପି ହିତେ ରତୌ । ଅର୍ହତୋ ଵିଵିଧାଂ ପୂଜାଂ ତ୍ଵତ୍କୃତେ ଵୈ ହରୀଶ୍ଵର ।। ୭.୩୯.
ସୁଗ୍ରୀବ ଯିଏ ମୋର ମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ଉତ୍ତମ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଥିବା, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସମ୍ମାନ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ, ହେ ବାନରମୁଖ୍ୟ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵ୍ଯଵମୁଚ୍ଯାଙ୍ଗାଦ୍ଭୂଷଣାନି ମହାଯଶାଃ । ସ ବବନ୍ଧ ମହାର୍ହାଣି ତଦାଙ୍ଗଦହନୂମତୋଃ ।। ୭.୩୯.
ଏଭଳି କହି, ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରାମ ନିଜ ଦେହରୁ ଭୂଷଣ ଖୋଲି, ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଅଙ୍ଗଦ ଓ ହନୁମାନଙ୍କୁ ପିନ୍ଧାଇଲେ।
ଆଭାଷ୍ଯ ଚ ମହାଵୀର୍ଯାନ୍ରାଘଵୋ ଯୂଥପର୍ଷଭାନ୍ । ନୀଲଂ ନଲଂ କେସରିଣଂ କୁମୁଦଂ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍ ।। ୭.୩୯.
ରାଘବ, ବାନର ସେନାପତି ନୀଳ, ନଳ, କେଶରୀ, କୁମୁଦ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନଙ୍କୁ ଡାକି କଥା କହିଲେ।
ସୁଷେଣଂ ପନସଂ ଵୀରଂ ମୈନ୍ଦଂ ଦ୍ଵିଵିଦମେଵ ଚ । ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ଗଵାକ୍ଷଂ ଚ ଵିନତଂ ଧୂମ୍ରମେଵ ଚ ।। ୭.୩୯.
ସେ ସୁଷେଣ, ସାହସୀ ପନସ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ଜାମ୍ବବାନ, ଗବାକ୍ଷ, ବିନତ ଓ ଧୂମ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କଥା କହିଲେ।
ଵଲୀମୁଖଂ ପ୍ରଜଙ୍ଘଂ ଚ ସନ୍ନାଦଂ ଚ ମହାବଲମ୍ । ଦରୀମୁଖଂ ଦଧିମୁଖମିନ୍ଦ୍ରଜାନୁଂ ଚ ଯୂଥପମ୍ ।। ୭.୩୯.
ସେ ବଳୀମୁଖ, ପ୍ରଜଙ୍ଘ, ପ୍ରବଳ ସନ୍ନାଦ, ଦରୀମୁଖ, ଦଧିମୁଖ ଓ ସେନାପତି ଇନ୍ଦ୍ରଜାନୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଡାକିଲେ।
ମଧୁରଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଵାଚା ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମାପିବନ୍ନିଵ । ସୁହୃଦୋ ମେ ଭଵନ୍ତଶ୍ଚ ଶରୀରଂ ଭ୍ରାତରସ୍ତଥା ।। ୭.୩୯.
ମଧୁର ଓ କୋମଳ କଥାରେ, ନୟନରେ ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ କହିଲେ, 'ତୁମେମାନେ ମୋର ବନ୍ଧୁ, ଏବଂ ଶରୀରରେ ମୋର ଭାଇମାନେ।'
ଯୁଷ୍ମାଭିରୁଦ୍ଧୃତଶ୍ଚାହଂ ଵ୍ଯସନାତ୍କାନନୌକସଃ । ଧନ୍ଯୋ ରାଜା ଚ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଭଵଦ୍ଭିଃ ସୁହୃଦାଂ ଵରୈଃ ।। ୭.୩୯.
'ତୁମେମାନେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମୋତେ ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଛ, ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ଏମିତି ଉତ୍ତମ ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇ ଧନ୍ୟ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦଦୌ ତେଭ୍ଯୋ ଭୂଷଣାନି ଯଥାର୍ହତଃ । ଵଜ୍ରାଣି ଚ ମହାର୍ହାଣି ସସ୍ଵଜେ ଚ ନରର୍ଷଭଃ ।। ୭.୩୯.
ଏଭଳି କହି ସେମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଯୋଗ୍ୟତାଅନୁଯାୟୀ ଅଳଙ୍କାର ଏବଂ ଅମୂଲ୍ୟ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦେଲେ; ଏହା ସହିତ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରାମ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ତେ ପିବନ୍ତଃ ସୁଗନ୍ଧୀନି ମଧୂନି ମଧୁପିଙ୍ଗଲାଃ । ମାଂସାନି ଚ ସୁମୃଷ୍ଟାନି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ ।। ୭.୩୯.
ସେମାନେ ସୁଗନ୍ଧିତ ମଧୁ ପିଲେ, ଭଲଭାବରେ ପକାଯାଇଥିବା ମାଂସ, ମୂଳ ଏବଂ ଫଳ ଖାଇଲେ।
ଏଵଂ ତେଷାଂ ନିଵସତାଂ ମାସଃ ସାଗ୍ରୋ ଯଯୌ ତଦା । ମୁହୂର୍ତମିଵ ତେ ସର୍ଵେ ରାମଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ମେନିରେ ।। ୭.୩୯.
ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନେ ରହୁଥିବାବେଳେ ଏକ ମାସ ଓ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ କଟିଗଲା; କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହା କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭଳି ଲାଗିଲା।
ରାମୋ ଽପି ରେମେ ତୈଃ ସାର୍ଧଂ ଵାନରୈଃ କାମରୂପିଭିଃ । ରାକ୍ଷସୈଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯୈର୍ଋକ୍ଷୈଶ୍ଚୈଵ ମହାବଲୈଃ ।। ୭.୩୯.
ଶ୍ରୀରାମ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁଥିବା ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ବାନର, ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଲୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ଏଵଂ ତେଷାଂ ଯଯୌ ମାସୋ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ଶିଶିରଃ ସୁଖମ୍ । ଵାନରାଣାଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାନାଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ ।। ୭.୩୯.
ଏଭଳି ଭାବେ ଖୁସିଖୁସି ବାନର ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶୀତ ଋତୁର ଏକ ସୁଖଦ ମାସ କଟିଗଲା।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁନଗରେ ରମ୍ଯେ ପରାଂ ପ୍ରୀତିମୁପାସତାମ୍ । ରାମସ୍ଯ ପ୍ରୀତିକରଣୈଃ କାଲସ୍ତେଷାଂ ସୁଖଂ ଯଯୌ ।। ୭.୩୯.
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ଶୋଭାମୟ ନଗରରେ, ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଦୟାମୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମସ୍ତେ ଅତିଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସମୟ ସୁଖରେ କଟିଗଲା।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଉନଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଥା ସ୍ମ ତେଷାଂ ଵସତାମୃକ୍ଷଵାନରରକ୍ଷସାମ୍ । ରାଘଵସ୍ତୁ ମହାତେଜାଃ ସୁଗ୍ରୀଵମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୪୦.
ଏଭଳି ଭାବେ ଭାଲୁ, ବାନର ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ରହୁଥିବାବେଳେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ରାଘବ ଶ୍ରୀସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଗମ୍ଯତାଂ ସୌମ୍ଯ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଦୁରାଧର୍ଷାଂ ସୁରାସୁରୈଃ । ପାଲଯସ୍ଵ ସହାମାତ୍ଯୋ ରାଜ୍ଯଂ ନିହତକଣ୍ଟକମ୍ ।। ୭.୪୦.
‘ସୁମଧୁର, ଏବେ ତୁମେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଜୟ, ସେଇ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଯାଅ। ଏବେ ସମସ୍ତ ବିପଦ ଦୂର ହୋଇଛି, ତୁମେ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କର।’
ଅଙ୍ଗଦଂ ଚ ମହାବାହୋ ପ୍ରୀତ୍ଯା ପରମଯା ଯୁତଃ । ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ହନୁମନ୍ତଂ ଚ ନଲଂ ଚ ସୁମହାବଲମ୍ ।। ୭.୪୦.
‘ପ୍ରେମର ସହିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦ, ହନୁମାନ ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନଳଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଓ ଦେଖାଶୁଣା କର।’