ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ଵିଜଯିନଂ ରାମ ପଶ୍ଯାମୋ ହତଶାତ୍ରଵମ୍ ।। ୭.୩୮.
'ଆମେ ତୁମକୁ ବିଜୟୀ ଦେଖୁଛୁ, ଏବଂ ତୁମର ଶତ୍ରୁ ବିନଶ୍ଟ ହୋଇଛି।'
ଏତତ୍ତ୍ଵଯ୍ଯୁପପନ୍ନଂ ଚ ଯଦସ୍ମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଶଂସସେ । ପ୍ରଶଂସାର୍ହ ନ ଜାନୀମଃ ପ୍ରଶଂସାଂ ଵକ୍ତୁମୀଦୃଶୀମ୍ ।। ୭.୩୮.
'ତୁମେ ଯେପରି ଆମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ, ଏହା ଯଥାଯଥିକ; କିନ୍ତୁ ଆମେ ଏପରି ପ୍ରଶଂସା କିପରି କରିବା ଜାଣୁନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ଏହା ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗ୍ୟ।'
ଆପୃଚ୍ଛାମୋ ଗମିଷ୍ଯାମୋ ହୃଦିସ୍ଥୋ ନଃ ସଦା ଭଵାନ୍ । ଵର୍ତାମହେ ମହାବାହୋ ପ୍ରୀତ୍ଯାତ୍ର ମହତା ଵୃତାଃ । ଭଵେଚ୍ଚ ତେ ମହାରାଜ ପ୍ରୀତିରସ୍ମାସୁ ନିତ୍ଯଦା ।। ୭.୩୮.
'ଆମେ ବିଦାୟ ନେଉଛୁ ଏବଂ ଯିବାକୁ ଯାଉଛୁ; ତୁମେ ସଦା ଆମର ହୃଦୟରେ ରହିବ। ବଳଶାଳୀ, ଏଠାରେ ଆମେ ବଡ଼ ସ୍ନେହରେ କଥାହେଲୁ; ମହାରାଜ, ତୁମର ଆମପ୍ରତି ସ୍ନେହ ସଦା ରହୁ।'
ବାଢମିତ୍ଯେଵ ରାଜାନୋ ହର୍ଷେଣ ପରମାନ୍ଵିତାଃ । ଉଚୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ସର୍ଵେ ରାଘଵଂ ଗମନୋତ୍ସୁକାଃ ।। ୭.୩୮.
ରାଜାମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ।
ପୂଜିତାଶ୍ଚୈଵ ରାମେଣ ଜଗ୍ମୁର୍ଦେଶାନ୍ସ୍ଵକାନ୍ସ୍ଵକାନ୍ ।। ୭.୩୮.
ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଽଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ପବିତ୍ର ଆଦିକାବ୍ୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଅଠତ୍ରିଶତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ।
ତେ ପ୍ରଯାତା ମହାତ୍ମାନଃ ପାର୍ଥିଵାସ୍ତେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵତ୍ । ଗଜଵାଜିସହସ୍ରୌଘୈଃ କମ୍ପଯନ୍ତୋ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍ ।। ୭.୩୯.
ସେଇ ମହାନ ଆତ୍ମା ରାଜାମାନେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଯାଉଥିଲେ, ହଜାର ହଜାର ହାତୀ ଓ ଘୋଡାର ସେନା ନେଇ ଭୂମିକୁ କମ୍ପାଇ ଦେଉଥିଲେ।
ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯୋ ହି ତତ୍ରାସନ୍ରାଘଵାର୍ଥେ ସମୁଦ୍ଯତାଃ । ଭରତସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ଽନେକାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ବଲଵାହନାଃ ।। ୭.୩୯.
ସେଠାରେ ଅନେକ ସେନା ଦଳ ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ବରତଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆନନ୍ଦରେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲେ।
ଊଚୁସ୍ତେ ଚ ମହୀପାଲା ବଲଦର୍ପସମନ୍ଵିତାଃ । ନ ରାମରାଵଣଂ ଯୁଦ୍ଧେ ପଶ୍ଯାମଃ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍ ।। ୭.୩୯.
ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ, କହିଲେ: 'ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କୁ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦେଖିଲୁନାହିଁ।'
ଭରତେନ ଵଯଂ ପଶ୍ଚାତ୍ସମାନୀତା ନିରର୍ଥକମ୍ । ହତା ହି ରାକ୍ଷସାଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପାର୍ଥିଵୈଃ ସ୍ଯୁର୍ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୩୯.
'ବରତ ଆମକୁ ଏଠାକୁ ଅନାଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅନାବଶ୍ୟକ; ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାଜାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ବଧ ହେଇଯାନ୍ତେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ରାମସ୍ଯ ବାହୁଵୀର୍ଯେଣ ରକ୍ଷିତା ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ । ସୁଖଂ ପାରେସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଯୁଧ୍ଯେମ ଵିଗତଜ୍ଵରାଃ ।। ୭.୩୯.
'ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ରକ୍ଷିତ, ଆମେ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ସମୁଦ୍ର ପାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବା।'
ଏତାଶ୍ଚାନ୍ଯାଶ୍ଚ ରାଜାନଃ କଥାସ୍ତତ୍ର ସହସ୍ରଶଃ । କଥଯନ୍ତଃ ସ୍ଵରାଜ୍ଯାନି ଜଗ୍ମୁର୍ହର୍ଷସମନ୍ଵିତାଃ ।। ୭.୩୯.
ସେଇ ରାଜାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ହଜାର ହଜାର କଥା କହି, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସ୍ଵାନି ରାଜ୍ଯାନି ମୁଖ୍ଯାନି ଋଦ୍ଧାନି ମୁଦିତାନି ଚ । ସମୃଦ୍ଧଧନଧାନ୍ଯାନି ପୂର୍ଣାନି ଵସୁମନ୍ତି ଚ ।। ୭.୩୯.
ସେମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ, ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ସେଠାରେ ଅନେକ ଧନ ଓ ରତ୍ନ ଥିଲା।
ଯଥାପୁରାଣି ତେ ଗତ୍ଵା ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନ୍ଯଥ । ରାମସ୍ଯ ପ୍ରିଯକାମାର୍ଥମୁପହାରାନ୍ ନୃପା ଦଦୁଃ ।। ୭.୩୯.
ସେମାନେ ପୁରୁଣା ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରି, ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଣି ଓ ରତ୍ନ ଉପହାର ଭାବରେ ଦେଲେ।
ଅଶ୍ଵାନ୍ଯାନାନି ରତ୍ନାନି ହସ୍ତିନଶ୍ଚ ମଦୋତ୍କଟାନ୍ । ଚନ୍ଦନାନି ଚ ମୁଖ୍ଯାନି ଦିଵ୍ଯାନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ ।। ୭.୩୯.
ସେମାନେ ଘୋଡ଼ା, ଯାନ, ମଣି, ମତ୍ତ ହାତୀ, ଉତ୍ତମ ଚନ୍ଦନ ଓ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଦେଲେ।
ମଣିମୁକ୍ତାପ୍ରଵାଲାଂସ୍ତୁ ଦାସ୍ଯୋ ରୂପସମନ୍ଵିତାଃ । ଅଜାଵିକାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାନ୍ ରଥାଂସ୍ତୁ ଵିଵିଧାନ୍ଦଦୁଃ ।। ୭.୩୯.
ସେମାନେ ମଣି, ମୁକ୍ତା, ପଗଡ଼, ସୁନ୍ଦର ଦାସୀ, ବିଭିନ୍ନ ପଶୁପାଳନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରଥ ଉପହାର ଦେଲେ।
ଭରତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ । ଆଦାଯ ତାନି ରତ୍ନାନି ସ୍ଵାଂ ପୁରୀଂ ପୁନରାଗତାଃ ।। ୭.୩୯.
ଭରତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପ୍ରବଳ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ସେଇ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକ ନେଇ ତାଙ୍କର ନିଜ ନଗରକୁ ପୁଣି ଫେରିଲେ।
ଆଗମ୍ଯ ଚ ପୁରୀଂ ରମ୍ଯାମଯୋଧ୍ଯାଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ । ତାନି ରତ୍ନାନି ଚିତ୍ରାଣି ରାମାଯ ସମୁପାହରନ୍ ।। ୭.୩୯.
ସେମାନେ ଆନନ୍ଦମୟ ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଇ ଚମତ୍କାର ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକ ରାମଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ରାମଃ ପ୍ରୀତିସମନ୍ଵିତଃ । ସୁଗ୍ରୀଵାଯ ଦଦୌ ରାଜ୍ଞେ ମହାତ୍ମା କୃତକର୍ମଣେ ।। ୭.୩୯.
ରାମ ଖୁସି ହୋଇ ସେସବୁ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରି, ମହାତ୍ମା ଓ କାର୍ଯ୍ୟସିଧ୍ଧ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ବିଭୀଷଣାଯ ଚ ଦଦୌ ତଥାନ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଽପି ରାଘଵଃ । ରାକ୍ଷସେଭ୍ଯଃ କପିଭ୍ଯଶ୍ଚ ଯୈର୍ଵୃତୋ ଜଯମାପ୍ତଵାନ୍ ।। ୭.୩୯.
ରାଘବ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ବିଜୟ ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉପହାର ଦେଲେ।
ତେ ସର୍ଵେ ରାମଦତ୍ତାନି ରତ୍ନାନି କପିରାକ୍ଷସାଃ । ଶିରୋଭିର୍ଧାରଯାମାସୁର୍ବାହୁଭିଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ ।। ୭.୩୯.
ସମସ୍ତ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିବା ସେମାନେ, ରାମଙ୍କ ଦିଆ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକ ମୁଣ୍ଡ ଓ ବାହୁରେ ଧରିଥିଲେ।
ହନୂମନ୍ତଂ ଚ ନୃପତିରିକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାରଥଃ । ଅଙ୍ଗଦଂ ଚ ମହାବାହୁମଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।। ୭.୩୯.
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ମହାରଥୀ ରାମ, ହନୁମାନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆଙ୍କରେ ବସାଇଲେ।
ରାମଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷଃ ସୁଗ୍ରୀଵମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଅଙ୍ଗଦସ୍ତେ ସୁପୁତ୍ରୋ ଽଯଂ ମନ୍ତ୍ରୀ ଚାପ୍ଯନିଲାତ୍ମଜଃ ।। ୭.୩୯.
କମଳପତ୍ର ନୟନ ଥିବା ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଅଙ୍ଗଦ ତୁମର ଉତ୍ତମ ପୁଅ, ଏବଂ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀ।'
ସୁଗ୍ରୀଵମନ୍ତ୍ରିତେ ଯୁକ୍ତୌ ମମ ଚାପି ହିତେ ରତୌ । ଅର୍ହତୋ ଵିଵିଧାଂ ପୂଜାଂ ତ୍ଵତ୍କୃତେ ଵୈ ହରୀଶ୍ଵର ।। ୭.୩୯.
ସୁଗ୍ରୀବ ଯିଏ ମୋର ମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ଉତ୍ତମ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଥିବା, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସମ୍ମାନ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ, ହେ ବାନରମୁଖ୍ୟ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵ୍ଯଵମୁଚ୍ଯାଙ୍ଗାଦ୍ଭୂଷଣାନି ମହାଯଶାଃ । ସ ବବନ୍ଧ ମହାର୍ହାଣି ତଦାଙ୍ଗଦହନୂମତୋଃ ।। ୭.୩୯.
ଏଭଳି କହି, ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରାମ ନିଜ ଦେହରୁ ଭୂଷଣ ଖୋଲି, ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଅଙ୍ଗଦ ଓ ହନୁମାନଙ୍କୁ ପିନ୍ଧାଇଲେ।
ଆଭାଷ୍ଯ ଚ ମହାଵୀର୍ଯାନ୍ରାଘଵୋ ଯୂଥପର୍ଷଭାନ୍ । ନୀଲଂ ନଲଂ କେସରିଣଂ କୁମୁଦଂ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍ ।। ୭.୩୯.
ରାଘବ, ବାନର ସେନାପତି ନୀଳ, ନଳ, କେଶରୀ, କୁମୁଦ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନଙ୍କୁ ଡାକି କଥା କହିଲେ।
ସୁଷେଣଂ ପନସଂ ଵୀରଂ ମୈନ୍ଦଂ ଦ୍ଵିଵିଦମେଵ ଚ । ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ଗଵାକ୍ଷଂ ଚ ଵିନତଂ ଧୂମ୍ରମେଵ ଚ ।। ୭.୩୯.
ସେ ସୁଷେଣ, ସାହସୀ ପନସ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ଜାମ୍ବବାନ, ଗବାକ୍ଷ, ବିନତ ଓ ଧୂମ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କଥା କହିଲେ।
ଵଲୀମୁଖଂ ପ୍ରଜଙ୍ଘଂ ଚ ସନ୍ନାଦଂ ଚ ମହାବଲମ୍ । ଦରୀମୁଖଂ ଦଧିମୁଖମିନ୍ଦ୍ରଜାନୁଂ ଚ ଯୂଥପମ୍ ।। ୭.୩୯.
ସେ ବଳୀମୁଖ, ପ୍ରଜଙ୍ଘ, ପ୍ରବଳ ସନ୍ନାଦ, ଦରୀମୁଖ, ଦଧିମୁଖ ଓ ସେନାପତି ଇନ୍ଦ୍ରଜାନୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଡାକିଲେ।
ମଧୁରଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଵାଚା ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମାପିବନ୍ନିଵ । ସୁହୃଦୋ ମେ ଭଵନ୍ତଶ୍ଚ ଶରୀରଂ ଭ୍ରାତରସ୍ତଥା ।। ୭.୩୯.
ମଧୁର ଓ କୋମଳ କଥାରେ, ନୟନରେ ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ କହିଲେ, 'ତୁମେମାନେ ମୋର ବନ୍ଧୁ, ଏବଂ ଶରୀରରେ ମୋର ଭାଇମାନେ।'
ଯୁଷ୍ମାଭିରୁଦ୍ଧୃତଶ୍ଚାହଂ ଵ୍ଯସନାତ୍କାନନୌକସଃ । ଧନ୍ଯୋ ରାଜା ଚ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଭଵଦ୍ଭିଃ ସୁହୃଦାଂ ଵରୈଃ ।। ୭.୩୯.
'ତୁମେମାନେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମୋତେ ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଛ, ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ଏମିତି ଉତ୍ତମ ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇ ଧନ୍ୟ।'