ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ସ ରାଜାନଂ କୃତ୍ଵା କେକଯଵର୍ଧନଃ । ରାମେଣ ହି କୃତଃ ପୂର୍ଵମଭିଵାଦ୍ଯ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ।। ୭.୩୮.
କେକୟ ଦେଶର ରାଜା, ରାମଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଅଭିବାଦନ ଓ ପରିକ୍ରମା ପାଇଁ, ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଯାତ୍ରା କଲେ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହାଯେନ ପ୍ରଯାତଃ କେକଯେଶ୍ଵରଃ । ହତେ ଽସୁରେ ଯଥା ଵୃତ୍ରେ ଵିଷ୍ଣୁନା ସହ ଵାସଵଃ ।। ୭.୩୮.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଏଇ କେକୟ ଦେଶର ରାଜା ଯାତ୍ରା କଲେ, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅସୁର ବୃତ୍ରକୁ ବଧ କରିବା ପରେ ଯାଇଥିଲେ ।
ତଂ ଵିସୃଜ୍ଯ ତତୋ ରାମୋ ଵଯସ୍ଯମକୁତୋଭଯମ୍ । ପ୍ରତର୍ଦନଂ କାଶିପତିଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୩୮.
ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ରାମ ନିର୍ଭୟ ବନ୍ଧୁ କାଶୀର ରାଜା ପ୍ରତର୍ଦନଙ୍କୁ ବାହୁଡ଼ିଆ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ଦର୍ଶିତା ଭଵତା ପ୍ରୀତିର୍ଦର୍ଶିତଂ ସୌହୃଦଂ ପରମ୍ । ଉଦ୍ଯୋଗଶ୍ଚ କୃତୋ ରାଜନ୍ଭରତେନ ତ୍ଵଯା ସହ ।। ୭.୩୮.
ଆପଣ ମୋତେ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଛନ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମିତ୍ରତା ଦେଖାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଭରତଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ଉଦ୍ୟମ କରିଛନ୍ତି, ହେ ରାଜନ୍ ।
ତଦ୍ଭଵାନଦ୍ଯ କାଶେଯ ପୁରୀଂ ଵାରାଣସୀଂ ଵ୍ରଜ । ରମଣୀଯାଂ ତ୍ଵଯା ଗୁପ୍ତାଂ ସୁପ୍ରକାଶାଂ ସୁତୋରଣାମ୍ ।। ୭.୩୮.
ତେଣୁ, ଏବେ ହେ କାଶୀର ରାଜପୁତ୍ର, ଆପଣ ନିଜ ସହର ବାରାଣସୀକୁ ଫେରନ୍ତୁ, ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ସୁନ୍ଦର, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଭବ୍ୟ ଦ୍ୱାର ଥିବା ସହର ।
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଚୋତ୍ଥାଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପରମାସନାତ୍ । ପର୍ଯଷ୍ଵଜତ ଧର୍ମାତ୍ମା ନିରନ୍ତରମୁରୋଗତମ୍ ।। ୭.୩୮.
ଏପରି କହି, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଉଚ୍ଚ ଆସନରୁ ଉଠି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କୁ ଗଢ଼ିଆ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ।
ଵିସର୍ଜଯାମାସ ତଦା କୌସଲ୍ଯାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ । ରାଘଵେଣାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଃ କାଶୀଶୋ ଽପ୍ଯକୁତୋଭଯଃ । ଵାରାଣସୀଂ ଯଯୌ ତୂର୍ଣଂ ରାଘଵେଣ ଵିସର୍ଜିତଃ ।। ୭.୩୮.
ତାପରେ, କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ; ରାଘବଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ଭୟହୀନ କାଶୀର ରାଜା ତୁରନ୍ତ ବାରାଣସୀକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ଵିସୃଜ୍ଯ ତଂ କାଶିପତିଂ ତ୍ରିଶତଂ ପୃଥିଵୀପତୀନ୍ । ପ୍ରହସନ୍ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ମଧୁରାକ୍ଷରମ୍ ।। ୭.୩୮.
କାଶୀର ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ରାଘବ ହସି ମଧୁର କଥାରେ ତିନିଶଏ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଭଵତାଂ ପ୍ରୀତିରଵ୍ଯଗ୍ରା ତେଜସା ପରିରକ୍ଷିତା । ଧର୍ମଶ୍ଚ ନିଯତୋ ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଚ ଭଵତାଂ ସଦା ।। ୭.୩୮.
ଆପଣମାନଙ୍କର ସ୍ନେହ ଅଟୁଟ ଓ ଶକ୍ତିରେ ସୁରକ୍ଷିତ, ଆପଣମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ସଦା ଅବିଚଳିତ ଓ ସତ୍ୟ ସବୁବେଳେ ଆପଣମାନଙ୍କ ସହ ରହେ ।
ଯୁଷ୍ମାକଂ ଚାନୁଭାଵେନ ତେଜସା ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ହତୋ ଦୁରାତ୍ମା ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧୀ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧମଃ ।। ୭.୩୮.
ତୁମମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଓ ଶକ୍ତିରେ, ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଖରାପ, ବଧ ହୋଇଥିଲା।
ହେତୁମାତ୍ରମହଂ ତତ୍ର ଭଵତାଂ ତେଜସା ହତଃ । ରାଵଣଃ ସଗଣୋ ଯୁଦ୍ଧେ ସପୁତ୍ରାମାତ୍ଯବାନ୍ଧଵଃ ।। ୭.୩୮.
ସେଠାରେ ମୁଁ କେବଳ ଏକ ଉପକରଣ ଥିଲି; ତୁମମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣ ତାଙ୍କର ସହଯୋଗୀ, ପୁଅ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ ସହିତ ବଧ ହୋଇଥିଲେ।
ଭଵନ୍ତଶ୍ଚ ସମାନୀତା ଭରତେନ ମହାତ୍ମନା । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜନକରାଜସ୍ଯ କାନନାତ୍ତନଯାଂ ହୃତାମ୍ ।। ୭.୩୮.
ମହାନ ଆତ୍ମା ବରତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଯେତେବେଳେ ସେ ଜଣେଲେ ଯେ ଜନକ ରାଜାଙ୍କର କନ୍ୟା ଅରଣ୍ୟରୁ ହରାଯାଇଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତୁମମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ।
ଉଦ୍ଯୁକ୍ତାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । କାଲୋ ଵ୍ଯତୀତଃ ସୁମହାନ୍ଗମନଂ ରୋଚଯାମ୍ଯତଃ ।। ୭.୩୮.
ଏବେ, ସମସ୍ତେ ମହାନ ରାଜାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ, ସେହି ସମୟ ଅତିତ ହୋଇଗଲା; ତେଣୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ତୁମମାନେ ଏଠାରୁ ଯିବେ।
ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁସ୍ତଂ ଚ ରାଜାନୋ ହର୍ଷେଣ ମହତା ଵୃତାଃ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯାଂ ତ୍ଵଂ ଵିଜଯୀ ରାମ ସ୍ଵରାଜ୍ଯେ ଽପି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ ।। ୭.୩୮.
ରାଜାମାନେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ବିଜୟୀ ହେଲେ ରାମ, ଏବଂ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ହେଇଛ।'
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରତ୍ଯାହୃତା ସୀତା ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଶତ୍ରୁଃ ପରାଜିତଃ । ଏଷ ନଃ ପରମଃ କାମ ଏଷା ନଃ ପୀତିରୁତ୍ତମା ।। ୭.୩୮.
'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସୀତା ଫେରିଆସିଛନ୍ତି; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଶତ୍ରୁ ହାରିଛି। ଏହା ଆମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା, ଏହା ଆମର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ।'
ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ଵିଜଯିନଂ ରାମ ପଶ୍ଯାମୋ ହତଶାତ୍ରଵମ୍ ।। ୭.୩୮.
'ଆମେ ତୁମକୁ ବିଜୟୀ ଦେଖୁଛୁ, ଏବଂ ତୁମର ଶତ୍ରୁ ବିନଶ୍ଟ ହୋଇଛି।'
ଏତତ୍ତ୍ଵଯ୍ଯୁପପନ୍ନଂ ଚ ଯଦସ୍ମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଶଂସସେ । ପ୍ରଶଂସାର୍ହ ନ ଜାନୀମଃ ପ୍ରଶଂସାଂ ଵକ୍ତୁମୀଦୃଶୀମ୍ ।। ୭.୩୮.
'ତୁମେ ଯେପରି ଆମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ, ଏହା ଯଥାଯଥିକ; କିନ୍ତୁ ଆମେ ଏପରି ପ୍ରଶଂସା କିପରି କରିବା ଜାଣୁନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ଏହା ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗ୍ୟ।'
ଆପୃଚ୍ଛାମୋ ଗମିଷ୍ଯାମୋ ହୃଦିସ୍ଥୋ ନଃ ସଦା ଭଵାନ୍ । ଵର୍ତାମହେ ମହାବାହୋ ପ୍ରୀତ୍ଯାତ୍ର ମହତା ଵୃତାଃ । ଭଵେଚ୍ଚ ତେ ମହାରାଜ ପ୍ରୀତିରସ୍ମାସୁ ନିତ୍ଯଦା ।। ୭.୩୮.
'ଆମେ ବିଦାୟ ନେଉଛୁ ଏବଂ ଯିବାକୁ ଯାଉଛୁ; ତୁମେ ସଦା ଆମର ହୃଦୟରେ ରହିବ। ବଳଶାଳୀ, ଏଠାରେ ଆମେ ବଡ଼ ସ୍ନେହରେ କଥାହେଲୁ; ମହାରାଜ, ତୁମର ଆମପ୍ରତି ସ୍ନେହ ସଦା ରହୁ।'
ବାଢମିତ୍ଯେଵ ରାଜାନୋ ହର୍ଷେଣ ପରମାନ୍ଵିତାଃ । ଉଚୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ସର୍ଵେ ରାଘଵଂ ଗମନୋତ୍ସୁକାଃ ।। ୭.୩୮.
ରାଜାମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ।
ପୂଜିତାଶ୍ଚୈଵ ରାମେଣ ଜଗ୍ମୁର୍ଦେଶାନ୍ସ୍ଵକାନ୍ସ୍ଵକାନ୍ ।। ୭.୩୮.
ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଽଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ପବିତ୍ର ଆଦିକାବ୍ୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଅଠତ୍ରିଶତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ।
ତେ ପ୍ରଯାତା ମହାତ୍ମାନଃ ପାର୍ଥିଵାସ୍ତେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵତ୍ । ଗଜଵାଜିସହସ୍ରୌଘୈଃ କମ୍ପଯନ୍ତୋ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍ ।। ୭.୩୯.
ସେଇ ମହାନ ଆତ୍ମା ରାଜାମାନେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଯାଉଥିଲେ, ହଜାର ହଜାର ହାତୀ ଓ ଘୋଡାର ସେନା ନେଇ ଭୂମିକୁ କମ୍ପାଇ ଦେଉଥିଲେ।
ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯୋ ହି ତତ୍ରାସନ୍ରାଘଵାର୍ଥେ ସମୁଦ୍ଯତାଃ । ଭରତସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ଽନେକାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ବଲଵାହନାଃ ।। ୭.୩୯.
ସେଠାରେ ଅନେକ ସେନା ଦଳ ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ବରତଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆନନ୍ଦରେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲେ।
ଊଚୁସ୍ତେ ଚ ମହୀପାଲା ବଲଦର୍ପସମନ୍ଵିତାଃ । ନ ରାମରାଵଣଂ ଯୁଦ୍ଧେ ପଶ୍ଯାମଃ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍ ।। ୭.୩୯.
ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ, କହିଲେ: 'ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କୁ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦେଖିଲୁନାହିଁ।'
ଭରତେନ ଵଯଂ ପଶ୍ଚାତ୍ସମାନୀତା ନିରର୍ଥକମ୍ । ହତା ହି ରାକ୍ଷସାଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପାର୍ଥିଵୈଃ ସ୍ଯୁର୍ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୩୯.
'ବରତ ଆମକୁ ଏଠାକୁ ଅନାଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅନାବଶ୍ୟକ; ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାଜାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ବଧ ହେଇଯାନ୍ତେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ରାମସ୍ଯ ବାହୁଵୀର୍ଯେଣ ରକ୍ଷିତା ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ । ସୁଖଂ ପାରେସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଯୁଧ୍ଯେମ ଵିଗତଜ୍ଵରାଃ ।। ୭.୩୯.
'ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ରକ୍ଷିତ, ଆମେ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ସମୁଦ୍ର ପାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବା।'
ଏତାଶ୍ଚାନ୍ଯାଶ୍ଚ ରାଜାନଃ କଥାସ୍ତତ୍ର ସହସ୍ରଶଃ । କଥଯନ୍ତଃ ସ୍ଵରାଜ୍ଯାନି ଜଗ୍ମୁର୍ହର୍ଷସମନ୍ଵିତାଃ ।। ୭.୩୯.
ସେଇ ରାଜାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ହଜାର ହଜାର କଥା କହି, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସ୍ଵାନି ରାଜ୍ଯାନି ମୁଖ୍ଯାନି ଋଦ୍ଧାନି ମୁଦିତାନି ଚ । ସମୃଦ୍ଧଧନଧାନ୍ଯାନି ପୂର୍ଣାନି ଵସୁମନ୍ତି ଚ ।। ୭.୩୯.
ସେମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ, ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ସେଠାରେ ଅନେକ ଧନ ଓ ରତ୍ନ ଥିଲା।
ଯଥାପୁରାଣି ତେ ଗତ୍ଵା ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନ୍ଯଥ । ରାମସ୍ଯ ପ୍ରିଯକାମାର୍ଥମୁପହାରାନ୍ ନୃପା ଦଦୁଃ ।। ୭.୩୯.
ସେମାନେ ପୁରୁଣା ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରି, ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଣି ଓ ରତ୍ନ ଉପହାର ଭାବରେ ଦେଲେ।
ଅଶ୍ଵାନ୍ଯାନାନି ରତ୍ନାନି ହସ୍ତିନଶ୍ଚ ମଦୋତ୍କଟାନ୍ । ଚନ୍ଦନାନି ଚ ମୁଖ୍ଯାନି ଦିଵ୍ଯାନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ ।। ୭.୩୯.
ସେମାନେ ଘୋଡ଼ା, ଯାନ, ମଣି, ମତ୍ତ ହାତୀ, ଉତ୍ତମ ଚନ୍ଦନ ଓ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଦେଲେ।