ତେଷାଂ ସମୁପଵିଷ୍ଟାନାଂ ତାସ୍ତାଃ ସୁମଧୁରାଃ କଥାଃ । କଥ୍ଯନ୍ତେ ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତାଃ ପୁରାଣଜ୍ଞୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ ।। ୭.୩୭.
ସେମାନେ ସମେତି ବସିଥିବା ବେଳେ, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନେ ଧର୍ମ ଭରିଥିବା ମଧୁର କଥାମାନେ କହୁଥିଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରାଚୀନ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସତତିସପ୍ତତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଏଵମାସ୍ତେ ମହାବାହୁରହନ୍ଯହନି ରାଘଵଃ । ପ୍ରଶାସତ୍ସର୍ଵକାର୍ଯାଣି ପୌରଜାନପଦେଷୁ ଚ ।। ୭.୩୮.
ଏଭଳି ମହାବାହୁ ରାଘବ, ପ୍ରତିଦିନ ନାଗରିକ ଓ ଦେଶବାସୀମାନେଙ୍କ ସମସ୍ତ କାମକୁ ନିୟମିତ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ତତଃ କତିପଯାହଃସୁ ଵୈଦେହଂ ମିଥିଲାଧିପମ୍ । ରାଘଵଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୩୮.
ତାପରେ କିଛି ଦିନ ପରେ, ରାଘବ ହାତ ଜୋଡି, ମିଥିଲାର ରାଜା ବୈଦେହଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭଵାନ୍ହି ଗତିରଵ୍ଯଗ୍ରା ଭଵତା ପାଲିତା ଵଯମ୍ । ଭଵତସ୍ତେଜସୋଗ୍ରେଣ ରାଵଣୋ ନିହତୋ ମଯା ।। ୭.୩୮.
ଆପଣ ଆମର ଅଚଳ ଆଶ୍ରୟ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଅଛୁ। ଆପଣଙ୍କ ତେଜର ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଶକ୍ତି ମିଳିଥିଲା, ତେଣୁ ମୁଁ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିଲି।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ମୈଥିଲାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ । ଅତୁଲାଃ ପ୍ରୀତଯୋ ରାଜନ୍ସମ୍ବନ୍ଧକପୁରୋଗମାଃ ।। ୭.୩୮.
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ଓ ମିଥିଲାର ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ରାଜା, ନିଜ ନିଜ ସମ୍ବନ୍ଧ ଆଧାରରେ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରେମ ବନ୍ଧନ ଅଛି।
ତଦ୍ଭଵାନ୍ସ୍ଵପୁରଂ ଯାତୁ ରତ୍ନାନ୍ଯାଦାଯ ପାର୍ଥିଵ । ଭରତଶ୍ଚ ସହାଯାର୍ଥଂ ପୃଷ୍ଠତସ୍ତେ ଽନୁଯାସ୍ଯତି ।। ୭.୩୮.
ଏହିଠାରେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ନିଜ ସହରକୁ ନିଜ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଫେରନ୍ତୁ । ଭରତ ଆପଣଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀ ଭାବରେ ପଛରେ ଚାଲିବେ ।
ସ ତଥେତି ନୃପଃ କୃତ୍ଵା ରାଘଵଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମି ଭଵତୋ ରାଜନ୍ଦର୍ଶନେନ ନଯେନ ଚ ।। ୭.୩୮.
ସେ ଏହିପରି ମନେ କରି ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଓ ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟପାଳନରେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି ।'
ଯାନ୍ଯେତାନି ତୁ ରତ୍ନାନି ମଦର୍ଥଂ ସଞ୍ଚିତାନି ଵୈ । ଦୁହିତ୍ରେ ତାନି ଵୈ ରାଜନ୍ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵ ଦଦାମି ଚ ।। ୭.୩୮.
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଯେଉଁ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଇଁ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋ ଝିଅକୁ ଦେଉଛି ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ଜନକୋ ହୃଷ୍ଟମାନସଃ । ପ୍ରଯଯୌ ମିଥିଲାଂ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତମନୁଜ୍ଞାଯ ରାଘଵମ୍ ।। ୭.୩୮.
ଏପରି କହି ଜନକ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଶ୍ରୀମୟ ମିଥିଳାକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ତତଃ ପ୍ରଯାତେ ଜନକେ କେକଯଂ ମାତୁଲଂ ପ୍ରଭୁଃ । ରାଘଵଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୩୮.
ତାପରେ ଜନକ ଯିବା ପରେ, ରାଘବ ହାତ ଜୋଡି କେକୟ ଦେଶର ମାମାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ଇଦଂ ରାଜ୍ଯମହଂ ଚୈଵ ଭରତଶ୍ଚ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ । ଆଯତ୍ତାସ୍ତ୍ଵଂ ହି ନୋ ରାଜନ୍ଗତିଶ୍ଚ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।। ୭.୩୮.
ଏହି ରାଜ୍ୟ, ମୁଁ, ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ— ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛୁ, ହେ ରାଜନ୍, ଆମର ଚାଳିବା ପଥ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।
ରାଜା ହି ଵୃଦ୍ଧଃ ସନ୍ତାପଂ ତ୍ଵଦର୍ଥମୁପଯାସ୍ଯତି । ତସ୍ମାଦ୍ଗମନମଦ୍ଯୈଵ ରୋଚତେ ତଵ ପାର୍ଥିଵ ।। ୭.୩୮.
ରାଜା ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି ଓ ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଆସିବେ; ତେଣୁ, ହେ ରାଜନ୍, ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ଯିବା ଉଚିତ୍ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାନୁଯାତ୍ରେଣ ପୃଷ୍ଠତୋ ଽନୁଗମିଷ୍ଯତେ । ଧନମାଦାଯ ଵିପୁଲଂ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ।। ୭.୩୮.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଆପଣ ପଛରେ ଯିବେ, ବହୁତ ଧନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ନେଇ ।
ଯୁଧାଜିତ୍ତୁ ତଥେତ୍ଯାହ ଗମନଂ ପ୍ରତି ରାଘଵମ୍ । ରତ୍ନାନି ଚ ଧନଂ ଚୈଵ ତ୍ଵଯ୍ଯେଵାକ୍ଷଯ୍ଯମସ୍ତ୍ଵିତି ।। ୭.୩୮.
ଯୁଧାଜିତ ରାଘବଙ୍କ କଥାକୁ ମନେ କରି, 'ରତ୍ନ ଓ ଧନ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଅକ୍ଷୟ ରହୁ' ବୋଲି କହିଲେ ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ସ ରାଜାନଂ କୃତ୍ଵା କେକଯଵର୍ଧନଃ । ରାମେଣ ହି କୃତଃ ପୂର୍ଵମଭିଵାଦ୍ଯ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ।। ୭.୩୮.
କେକୟ ଦେଶର ରାଜା, ରାମଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଅଭିବାଦନ ଓ ପରିକ୍ରମା ପାଇଁ, ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଯାତ୍ରା କଲେ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହାଯେନ ପ୍ରଯାତଃ କେକଯେଶ୍ଵରଃ । ହତେ ଽସୁରେ ଯଥା ଵୃତ୍ରେ ଵିଷ୍ଣୁନା ସହ ଵାସଵଃ ।। ୭.୩୮.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଏଇ କେକୟ ଦେଶର ରାଜା ଯାତ୍ରା କଲେ, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅସୁର ବୃତ୍ରକୁ ବଧ କରିବା ପରେ ଯାଇଥିଲେ ।
ତଂ ଵିସୃଜ୍ଯ ତତୋ ରାମୋ ଵଯସ୍ଯମକୁତୋଭଯମ୍ । ପ୍ରତର୍ଦନଂ କାଶିପତିଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୩୮.
ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ରାମ ନିର୍ଭୟ ବନ୍ଧୁ କାଶୀର ରାଜା ପ୍ରତର୍ଦନଙ୍କୁ ବାହୁଡ଼ିଆ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ଦର୍ଶିତା ଭଵତା ପ୍ରୀତିର୍ଦର୍ଶିତଂ ସୌହୃଦଂ ପରମ୍ । ଉଦ୍ଯୋଗଶ୍ଚ କୃତୋ ରାଜନ୍ଭରତେନ ତ୍ଵଯା ସହ ।। ୭.୩୮.
ଆପଣ ମୋତେ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଛନ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମିତ୍ରତା ଦେଖାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଭରତଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ଉଦ୍ୟମ କରିଛନ୍ତି, ହେ ରାଜନ୍ ।
ତଦ୍ଭଵାନଦ୍ଯ କାଶେଯ ପୁରୀଂ ଵାରାଣସୀଂ ଵ୍ରଜ । ରମଣୀଯାଂ ତ୍ଵଯା ଗୁପ୍ତାଂ ସୁପ୍ରକାଶାଂ ସୁତୋରଣାମ୍ ।। ୭.୩୮.
ତେଣୁ, ଏବେ ହେ କାଶୀର ରାଜପୁତ୍ର, ଆପଣ ନିଜ ସହର ବାରାଣସୀକୁ ଫେରନ୍ତୁ, ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ସୁନ୍ଦର, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଭବ୍ୟ ଦ୍ୱାର ଥିବା ସହର ।
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଚୋତ୍ଥାଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପରମାସନାତ୍ । ପର୍ଯଷ୍ଵଜତ ଧର୍ମାତ୍ମା ନିରନ୍ତରମୁରୋଗତମ୍ ।। ୭.୩୮.
ଏପରି କହି, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଉଚ୍ଚ ଆସନରୁ ଉଠି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କୁ ଗଢ଼ିଆ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ।
ଵିସର୍ଜଯାମାସ ତଦା କୌସଲ୍ଯାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ । ରାଘଵେଣାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଃ କାଶୀଶୋ ଽପ୍ଯକୁତୋଭଯଃ । ଵାରାଣସୀଂ ଯଯୌ ତୂର୍ଣଂ ରାଘଵେଣ ଵିସର୍ଜିତଃ ।। ୭.୩୮.
ତାପରେ, କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ; ରାଘବଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ଭୟହୀନ କାଶୀର ରାଜା ତୁରନ୍ତ ବାରାଣସୀକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ଵିସୃଜ୍ଯ ତଂ କାଶିପତିଂ ତ୍ରିଶତଂ ପୃଥିଵୀପତୀନ୍ । ପ୍ରହସନ୍ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ମଧୁରାକ୍ଷରମ୍ ।। ୭.୩୮.
କାଶୀର ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ରାଘବ ହସି ମଧୁର କଥାରେ ତିନିଶଏ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଭଵତାଂ ପ୍ରୀତିରଵ୍ଯଗ୍ରା ତେଜସା ପରିରକ୍ଷିତା । ଧର୍ମଶ୍ଚ ନିଯତୋ ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଚ ଭଵତାଂ ସଦା ।। ୭.୩୮.
ଆପଣମାନଙ୍କର ସ୍ନେହ ଅଟୁଟ ଓ ଶକ୍ତିରେ ସୁରକ୍ଷିତ, ଆପଣମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ସଦା ଅବିଚଳିତ ଓ ସତ୍ୟ ସବୁବେଳେ ଆପଣମାନଙ୍କ ସହ ରହେ ।
ଯୁଷ୍ମାକଂ ଚାନୁଭାଵେନ ତେଜସା ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ହତୋ ଦୁରାତ୍ମା ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧୀ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧମଃ ।। ୭.୩୮.
ତୁମମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଓ ଶକ୍ତିରେ, ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଖରାପ, ବଧ ହୋଇଥିଲା।
ହେତୁମାତ୍ରମହଂ ତତ୍ର ଭଵତାଂ ତେଜସା ହତଃ । ରାଵଣଃ ସଗଣୋ ଯୁଦ୍ଧେ ସପୁତ୍ରାମାତ୍ଯବାନ୍ଧଵଃ ।। ୭.୩୮.
ସେଠାରେ ମୁଁ କେବଳ ଏକ ଉପକରଣ ଥିଲି; ତୁମମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣ ତାଙ୍କର ସହଯୋଗୀ, ପୁଅ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ ସହିତ ବଧ ହୋଇଥିଲେ।
ଭଵନ୍ତଶ୍ଚ ସମାନୀତା ଭରତେନ ମହାତ୍ମନା । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜନକରାଜସ୍ଯ କାନନାତ୍ତନଯାଂ ହୃତାମ୍ ।। ୭.୩୮.
ମହାନ ଆତ୍ମା ବରତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଯେତେବେଳେ ସେ ଜଣେଲେ ଯେ ଜନକ ରାଜାଙ୍କର କନ୍ୟା ଅରଣ୍ୟରୁ ହରାଯାଇଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତୁମମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ।
ଉଦ୍ଯୁକ୍ତାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । କାଲୋ ଵ୍ଯତୀତଃ ସୁମହାନ୍ଗମନଂ ରୋଚଯାମ୍ଯତଃ ।। ୭.୩୮.
ଏବେ, ସମସ୍ତେ ମହାନ ରାଜାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ, ସେହି ସମୟ ଅତିତ ହୋଇଗଲା; ତେଣୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ତୁମମାନେ ଏଠାରୁ ଯିବେ।
ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁସ୍ତଂ ଚ ରାଜାନୋ ହର୍ଷେଣ ମହତା ଵୃତାଃ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯାଂ ତ୍ଵଂ ଵିଜଯୀ ରାମ ସ୍ଵରାଜ୍ଯେ ଽପି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ ।। ୭.୩୮.
ରାଜାମାନେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ବିଜୟୀ ହେଲେ ରାମ, ଏବଂ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ହେଇଛ।'
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରତ୍ଯାହୃତା ସୀତା ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଶତ୍ରୁଃ ପରାଜିତଃ । ଏଷ ନଃ ପରମଃ କାମ ଏଷା ନଃ ପୀତିରୁତ୍ତମା ।। ୭.୩୮.
'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସୀତା ଫେରିଆସିଛନ୍ତି; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଶତ୍ରୁ ହାରିଛି। ଏହା ଆମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା, ଏହା ଆମର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ।'