ତତ୍ର ଦେଵାନ୍ପିତଽନ୍ଵିପ୍ରାନର୍ଚଯିତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି । ବାହ୍ଯକକ୍ଷାନ୍ତରଂ ରାମୋ ନିର୍ଜଗାମ ଜନୈର୍ଵୃତଃ ।। ୭.୩୭.
ସେଠାରେ ଦେବତା, ପିତୃଗଣ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ରାମ ଲୋକମାନେ ସହିତ ବାହାର ଘରକୁ ବାହାରିଲେ।
ଉପତସ୍ଥୁର୍ମହାତ୍ମାନୋ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସପୁରୋହିତାଃ । ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ଦୀପ୍ଯମାନା ଇଵାଗ୍ନଯଃ ।। ୭.୩୭.
ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ, ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନୋ ନାନାଜନପଦେଶ୍ଵରାଃ । ରାମସ୍ଯୋପାଵିଶନ୍ପାର୍ଶ୍ଵେ ଶକ୍ରସ୍ଯେଵ ଯଥା ଽମରାଃ ।। ୭.୩୭.
ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ମହାନ୍ ଆତ୍ମା କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ଦେବତାମାନେ ବସିଥିବାପରି, ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଥିଲେ।
ଭରତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚାତ୍ର ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚ ମହାଯଶାଃ । ଉପାସାଞ୍ଚକ୍ରିରେ ହୃଷ୍ଟା ଵେଦାସ୍ତ୍ରଯ ଇଵାଧ୍ଵରମ୍ ।। ୭.୩୭.
ଏଠାରେ ଭରତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଯେପରି ତିନି ବେଦ ଯଜ୍ଞରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥାଏ, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ଯାତାଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଭୂତ୍ଵା କିଙ୍କରା ମୁଦିତାନନାଃ । ମୁଦିତା ନାମ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥା ବହଵଃ ସମୁପାଵିଶନ୍ ।। ୭.୩୭.
ଖୁସି ମୁହଁ ଓ ହାତ ଜୋଡି ରହିଥିବା ଦାସମାନେ, 'ମୁଦିତ' ନାମରେ ପରିଚିତ ବହୁ ଜଣେ, ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଥିଲେ।
ଵାନରାଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯା ଵିଂଶତିଃ କାମରୂପିଣଃ । ସୁଗ୍ରୀଵପ୍ରମୁଖା ରାମମୁପାସନ୍ତେ ମହୌଜସଃ ।। ୭.୩୭.
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ କରି, ଦୁଇଟି ଦଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଇଚ୍ଛାରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ବାନରମାନେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ଵିଭୀଷଣଶ୍ଚ ରକ୍ଷୋଭିଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ପରିଵାରିତଃ । ଉପାସତେ ମହାତ୍ମାନଂ ଧନେଶମିଵ ଗୁହ୍ଯକାଃ ।। ୭.୩୭.
ବିଭୀଷଣ, ଚାରି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସହିତ ଘିରିଥିବା, ଧନର ଦେବତାଙ୍କୁ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ଯେପରି ସେବା କରନ୍ତି, ସେପରି ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ତଥା ନିଗମଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ କୁଲୀନା ଯେ ଚ ମାନଵାଃ । ଶିରସା ଽ ଽଵନ୍ଦ୍ଯ ରାଜାନମୁପାସନ୍ତେ ଵିଚକ୍ଷଣାଃ ।। ୭.୩୭.
ଏଭଳି ନିଗମର ବୃଦ୍ଧ, ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକମାନେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରାଜାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ତଥା ପରିଵୃତୋ ରାଜା ଶ୍ରୀମଦ୍ଭିର୍ଋଷିଭିର୍ଵୃତଃ । ରାଜଭିଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯୈର୍ଵାନରୈଶ୍ଚ ସରାକ୍ଷସୈଃ ।। ୭.୩୭.
ଏଭଳି ରାଜା, ମହାନ୍ ଋଷି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜା, ବାନର ଓ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ଯଥା ଦେଵେଶ୍ଵରୋ ନିତ୍ଯମୃଷିଭିଃ ସମୁପାସ୍ଯତେ । ଅଧିକସ୍ତେନ ରୂପେଣ ସହସ୍ରାକ୍ଷାଦ୍ଵିରୋଚତେ ।। ୭.୩୭.
ଯେପରି ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସଦା ଋଷିମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସେପରି ଏହି ରୂପରେ ସେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଅଧିକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ।
ତେଷାଂ ସମୁପଵିଷ୍ଟାନାଂ ତାସ୍ତାଃ ସୁମଧୁରାଃ କଥାଃ । କଥ୍ଯନ୍ତେ ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତାଃ ପୁରାଣଜ୍ଞୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ ।। ୭.୩୭.
ସେମାନେ ସମେତି ବସିଥିବା ବେଳେ, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନେ ଧର୍ମ ଭରିଥିବା ମଧୁର କଥାମାନେ କହୁଥିଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରାଚୀନ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସତତିସପ୍ତତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଏଵମାସ୍ତେ ମହାବାହୁରହନ୍ଯହନି ରାଘଵଃ । ପ୍ରଶାସତ୍ସର୍ଵକାର୍ଯାଣି ପୌରଜାନପଦେଷୁ ଚ ।। ୭.୩୮.
ଏଭଳି ମହାବାହୁ ରାଘବ, ପ୍ରତିଦିନ ନାଗରିକ ଓ ଦେଶବାସୀମାନେଙ୍କ ସମସ୍ତ କାମକୁ ନିୟମିତ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ତତଃ କତିପଯାହଃସୁ ଵୈଦେହଂ ମିଥିଲାଧିପମ୍ । ରାଘଵଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୩୮.
ତାପରେ କିଛି ଦିନ ପରେ, ରାଘବ ହାତ ଜୋଡି, ମିଥିଲାର ରାଜା ବୈଦେହଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭଵାନ୍ହି ଗତିରଵ୍ଯଗ୍ରା ଭଵତା ପାଲିତା ଵଯମ୍ । ଭଵତସ୍ତେଜସୋଗ୍ରେଣ ରାଵଣୋ ନିହତୋ ମଯା ।। ୭.୩୮.
ଆପଣ ଆମର ଅଚଳ ଆଶ୍ରୟ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଅଛୁ। ଆପଣଙ୍କ ତେଜର ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଶକ୍ତି ମିଳିଥିଲା, ତେଣୁ ମୁଁ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିଲି।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ମୈଥିଲାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ । ଅତୁଲାଃ ପ୍ରୀତଯୋ ରାଜନ୍ସମ୍ବନ୍ଧକପୁରୋଗମାଃ ।। ୭.୩୮.
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ଓ ମିଥିଲାର ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ରାଜା, ନିଜ ନିଜ ସମ୍ବନ୍ଧ ଆଧାରରେ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରେମ ବନ୍ଧନ ଅଛି।
ତଦ୍ଭଵାନ୍ସ୍ଵପୁରଂ ଯାତୁ ରତ୍ନାନ୍ଯାଦାଯ ପାର୍ଥିଵ । ଭରତଶ୍ଚ ସହାଯାର୍ଥଂ ପୃଷ୍ଠତସ୍ତେ ଽନୁଯାସ୍ଯତି ।। ୭.୩୮.
ଏହିଠାରେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ନିଜ ସହରକୁ ନିଜ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଫେରନ୍ତୁ । ଭରତ ଆପଣଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀ ଭାବରେ ପଛରେ ଚାଲିବେ ।
ସ ତଥେତି ନୃପଃ କୃତ୍ଵା ରାଘଵଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମି ଭଵତୋ ରାଜନ୍ଦର୍ଶନେନ ନଯେନ ଚ ।। ୭.୩୮.
ସେ ଏହିପରି ମନେ କରି ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଓ ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟପାଳନରେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି ।'
ଯାନ୍ଯେତାନି ତୁ ରତ୍ନାନି ମଦର୍ଥଂ ସଞ୍ଚିତାନି ଵୈ । ଦୁହିତ୍ରେ ତାନି ଵୈ ରାଜନ୍ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵ ଦଦାମି ଚ ।। ୭.୩୮.
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଯେଉଁ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଇଁ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋ ଝିଅକୁ ଦେଉଛି ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ଜନକୋ ହୃଷ୍ଟମାନସଃ । ପ୍ରଯଯୌ ମିଥିଲାଂ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତମନୁଜ୍ଞାଯ ରାଘଵମ୍ ।। ୭.୩୮.
ଏପରି କହି ଜନକ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଶ୍ରୀମୟ ମିଥିଳାକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ତତଃ ପ୍ରଯାତେ ଜନକେ କେକଯଂ ମାତୁଲଂ ପ୍ରଭୁଃ । ରାଘଵଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୩୮.
ତାପରେ ଜନକ ଯିବା ପରେ, ରାଘବ ହାତ ଜୋଡି କେକୟ ଦେଶର ମାମାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ଇଦଂ ରାଜ୍ଯମହଂ ଚୈଵ ଭରତଶ୍ଚ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ । ଆଯତ୍ତାସ୍ତ୍ଵଂ ହି ନୋ ରାଜନ୍ଗତିଶ୍ଚ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।। ୭.୩୮.
ଏହି ରାଜ୍ୟ, ମୁଁ, ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ— ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛୁ, ହେ ରାଜନ୍, ଆମର ଚାଳିବା ପଥ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।
ରାଜା ହି ଵୃଦ୍ଧଃ ସନ୍ତାପଂ ତ୍ଵଦର୍ଥମୁପଯାସ୍ଯତି । ତସ୍ମାଦ୍ଗମନମଦ୍ଯୈଵ ରୋଚତେ ତଵ ପାର୍ଥିଵ ।। ୭.୩୮.
ରାଜା ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି ଓ ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଆସିବେ; ତେଣୁ, ହେ ରାଜନ୍, ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ଯିବା ଉଚିତ୍ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାନୁଯାତ୍ରେଣ ପୃଷ୍ଠତୋ ଽନୁଗମିଷ୍ଯତେ । ଧନମାଦାଯ ଵିପୁଲଂ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ।। ୭.୩୮.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଆପଣ ପଛରେ ଯିବେ, ବହୁତ ଧନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ନେଇ ।
ଯୁଧାଜିତ୍ତୁ ତଥେତ୍ଯାହ ଗମନଂ ପ୍ରତି ରାଘଵମ୍ । ରତ୍ନାନି ଚ ଧନଂ ଚୈଵ ତ୍ଵଯ୍ଯେଵାକ୍ଷଯ୍ଯମସ୍ତ୍ଵିତି ।। ୭.୩୮.
ଯୁଧାଜିତ ରାଘବଙ୍କ କଥାକୁ ମନେ କରି, 'ରତ୍ନ ଓ ଧନ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଅକ୍ଷୟ ରହୁ' ବୋଲି କହିଲେ ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ସ ରାଜାନଂ କୃତ୍ଵା କେକଯଵର୍ଧନଃ । ରାମେଣ ହି କୃତଃ ପୂର୍ଵମଭିଵାଦ୍ଯ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ।। ୭.୩୮.
କେକୟ ଦେଶର ରାଜା, ରାମଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଅଭିବାଦନ ଓ ପରିକ୍ରମା ପାଇଁ, ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଯାତ୍ରା କଲେ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହାଯେନ ପ୍ରଯାତଃ କେକଯେଶ୍ଵରଃ । ହତେ ଽସୁରେ ଯଥା ଵୃତ୍ରେ ଵିଷ୍ଣୁନା ସହ ଵାସଵଃ ।। ୭.୩୮.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଏଇ କେକୟ ଦେଶର ରାଜା ଯାତ୍ରା କଲେ, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅସୁର ବୃତ୍ରକୁ ବଧ କରିବା ପରେ ଯାଇଥିଲେ ।
ତଂ ଵିସୃଜ୍ଯ ତତୋ ରାମୋ ଵଯସ୍ଯମକୁତୋଭଯମ୍ । ପ୍ରତର୍ଦନଂ କାଶିପତିଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୩୮.
ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ରାମ ନିର୍ଭୟ ବନ୍ଧୁ କାଶୀର ରାଜା ପ୍ରତର୍ଦନଙ୍କୁ ବାହୁଡ଼ିଆ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ଦର୍ଶିତା ଭଵତା ପ୍ରୀତିର୍ଦର୍ଶିତଂ ସୌହୃଦଂ ପରମ୍ । ଉଦ୍ଯୋଗଶ୍ଚ କୃତୋ ରାଜନ୍ଭରତେନ ତ୍ଵଯା ସହ ।। ୭.୩୮.
ଆପଣ ମୋତେ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଛନ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମିତ୍ରତା ଦେଖାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଭରତଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ଉଦ୍ୟମ କରିଛନ୍ତି, ହେ ରାଜନ୍ ।
ତଦ୍ଭଵାନଦ୍ଯ କାଶେଯ ପୁରୀଂ ଵାରାଣସୀଂ ଵ୍ରଜ । ରମଣୀଯାଂ ତ୍ଵଯା ଗୁପ୍ତାଂ ସୁପ୍ରକାଶାଂ ସୁତୋରଣାମ୍ ।। ୭.୩୮.
ତେଣୁ, ଏବେ ହେ କାଶୀର ରାଜପୁତ୍ର, ଆପଣ ନିଜ ସହର ବାରାଣସୀକୁ ଫେରନ୍ତୁ, ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ସୁନ୍ଦର, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଭବ୍ୟ ଦ୍ୱାର ଥିବା ସହର ।