ଵୀର ସୌମ୍ଯ ପ୍ରବୁଧ୍ଯସ୍ଵ କୌସଲ୍ଯାପ୍ରୀତିଵର୍ଧନ । ଜଗଦ୍ଧି ସର୍ଵଂ ସ୍ଵପିତି ତ୍ଵଯି ସୁପ୍ତେ ନରାଧିପ ।। ୭.୩୭.
‘ହେ ବୀର, ମୃଦୁଭାବୀ, ଉଠନ୍ତୁ! ହେ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇବା ଜଣେ! ରାଜା ଆପଣ ଶୁଅନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ମଧ୍ୟ ଶୁଏ।’
ଵିକ୍ରମସ୍ତେ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୋ ରୂପଂ ଚୈଵାଶ୍ଵିନୋରିଵ । ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ବୃହସ୍ପତେସ୍ତୁଲ୍ଯଃ ପ୍ରଜାପତିସମୋ ହ୍ଯସି ।। ୭.୩୭.
ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି, ଆକୃତି ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ପରି, ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ, ଏବଂ ଆପଣ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପରି।
କ୍ଷମା ତେ ପୃଥିଵୀତୁଲ୍ଯା ତେଜସା ଭାସ୍କରୋପମଃ । ଵେଗସ୍ତେ ଵାଯୁନା ତୁଲ୍ଯୋ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯମୁଦଧେରିଵ ।। ୭.୩୭.
ଆପଣଙ୍କର କ୍ଷମା ପୃଥିବୀ ସମାନ, ତେଜସ୍ୱୀତା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ତ୍ୱରା ବାୟୁ ସମାନ ଓ ଗଭୀରତା ସମୁଦ୍ର ପରି।
ଅପ୍ରକମ୍ପ୍ଯୋ ଯତା ସ୍ଥାଣୁଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେ ସୌମ୍ଯତ୍ଵମୀଦୃଶମ୍ । ନେଦୃଶାଃ ପାର୍ଥିଵାଃ ପୂର୍ଵଂ ଭଵିତାରୋ ନରାଧିପ ।। ୭.୩୭.
ଆପଣ ଯେପରି ଅଚଳ ଶିବଙ୍କ ପରି, ଶଶୀ ପରି ଶାନ୍ତ, ଏପରି ରାଜା ପୂର୍ବେ କେବେ ହୋଇନାହାନ୍ତି, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବେନାହିଁ।
ଯଥା ତ୍ଵମତିଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଧର୍ମନିତ୍ଯଃ ପ୍ରଜାହିତଃ । ନ ତ୍ଵାଂ ଜହାତି କୀର୍ତିଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।। ୭.୩୭.
ଆପଣ ଯେପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଜୟ, ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥିବା, ଏପରି ଆପଣଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଶ୍ରୀ କେବେ ଛାଡ଼ିନଥାନ୍ତି।
ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ଧର୍ମଶ୍ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତ୍ଵଯି ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୌ । ଏତାଶ୍ଚାନ୍ଯାଶ୍ଚ ମଧୁରା ଵନ୍ଦିଭିଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ ।। ୭.୩୭.
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ଶ୍ରୀ ଓ ଧର୍ମ ସଦା ବସିଛି; ଏହି ଓ ଅନ୍ୟ ମଧୁର ସ୍ତୁତି ବାଦକମାନେ ଗାଇଛନ୍ତି।
ସୂତାଶ୍ଚ ସଂସ୍ତଵୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ବୋଧଯନ୍ତି ସ୍ମ ରାଘଵମ୍ । ସ୍ତୁତିଭିଃ ସ୍ତୂଯମାନାଭିଃ ପ୍ରତ୍ଯବୁଧ୍ଯତ ରାଘଵଃ ।। ୭.୩୭.
ସୂତମାନେ ଦିବ୍ୟ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ରାଘବଙ୍କୁ ଜଗାଇଲେ; ଏହି ସ୍ତୁତି ଶୁଣି ରାଘବ ଉଠିଲେ।
ସ ତଦ୍ଵିହାଯ ଶଯନଂ ପାଣ୍ଡରାଚ୍ଛାଦନାସ୍ତୃତମ୍ । ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ନାଗଶଯନାଦ୍ଧରିର୍ନାରାଯଣୋ ଯଥା ।। ୭.୩୭.
ସେ ଧଳା ଚଦର ଦେଇ ଢାକା ଶଯ୍ୟା ଛାଡ଼ି, ନାଗଶଯ୍ୟାରୁ ଉଠିଲେ, ଯେପରି ହରି ନାରାୟଣ ଉଠନ୍ତି।
ତମୁତ୍ଥିତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ପ୍ରହ୍ଵାଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ନରାଃ । ସଲିଲଂ ଭାଜନୈଃ ଶୁଭ୍ରୈରୁପତସ୍ଥୁଃ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୭.୩୭.
ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଉଠିବା ସମୟରେ, ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ନମ୍ର ଭାବରେ ହାତ ଜୋଡି, ଶୁଭ୍ର ପାତ୍ରରେ ପାଣି ନେଇ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
କୃତୋଦକଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା କାଲେ ହୁତହୁତାଶନଃ । ଦେଵାଗାରଂ ଜଗାମାଶୁ ପୁଣ୍ଯମିକ୍ଷ୍ଵାକୁସେଵିତମ୍ ।। ୭.୩୭.
ପାଣି ଦେଇ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଠିକ୍ ସମୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ସେ ଶୀଘ୍ର ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ପୂଜିତ ପବିତ୍ର ଦେବାଳୟକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ର ଦେଵାନ୍ପିତଽନ୍ଵିପ୍ରାନର୍ଚଯିତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି । ବାହ୍ଯକକ୍ଷାନ୍ତରଂ ରାମୋ ନିର୍ଜଗାମ ଜନୈର୍ଵୃତଃ ।। ୭.୩୭.
ସେଠାରେ ଦେବତା, ପିତୃଗଣ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ରାମ ଲୋକମାନେ ସହିତ ବାହାର ଘରକୁ ବାହାରିଲେ।
ଉପତସ୍ଥୁର୍ମହାତ୍ମାନୋ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସପୁରୋହିତାଃ । ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ଦୀପ୍ଯମାନା ଇଵାଗ୍ନଯଃ ।। ୭.୩୭.
ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ, ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନୋ ନାନାଜନପଦେଶ୍ଵରାଃ । ରାମସ୍ଯୋପାଵିଶନ୍ପାର୍ଶ୍ଵେ ଶକ୍ରସ୍ଯେଵ ଯଥା ଽମରାଃ ।। ୭.୩୭.
ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ମହାନ୍ ଆତ୍ମା କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ଦେବତାମାନେ ବସିଥିବାପରି, ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଥିଲେ।
ଭରତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚାତ୍ର ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚ ମହାଯଶାଃ । ଉପାସାଞ୍ଚକ୍ରିରେ ହୃଷ୍ଟା ଵେଦାସ୍ତ୍ରଯ ଇଵାଧ୍ଵରମ୍ ।। ୭.୩୭.
ଏଠାରେ ଭରତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଯେପରି ତିନି ବେଦ ଯଜ୍ଞରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥାଏ, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ଯାତାଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଭୂତ୍ଵା କିଙ୍କରା ମୁଦିତାନନାଃ । ମୁଦିତା ନାମ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥା ବହଵଃ ସମୁପାଵିଶନ୍ ।। ୭.୩୭.
ଖୁସି ମୁହଁ ଓ ହାତ ଜୋଡି ରହିଥିବା ଦାସମାନେ, 'ମୁଦିତ' ନାମରେ ପରିଚିତ ବହୁ ଜଣେ, ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଥିଲେ।
ଵାନରାଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯା ଵିଂଶତିଃ କାମରୂପିଣଃ । ସୁଗ୍ରୀଵପ୍ରମୁଖା ରାମମୁପାସନ୍ତେ ମହୌଜସଃ ।। ୭.୩୭.
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ କରି, ଦୁଇଟି ଦଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଇଚ୍ଛାରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ବାନରମାନେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ଵିଭୀଷଣଶ୍ଚ ରକ୍ଷୋଭିଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ପରିଵାରିତଃ । ଉପାସତେ ମହାତ୍ମାନଂ ଧନେଶମିଵ ଗୁହ୍ଯକାଃ ।। ୭.୩୭.
ବିଭୀଷଣ, ଚାରି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସହିତ ଘିରିଥିବା, ଧନର ଦେବତାଙ୍କୁ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ଯେପରି ସେବା କରନ୍ତି, ସେପରି ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ତଥା ନିଗମଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ କୁଲୀନା ଯେ ଚ ମାନଵାଃ । ଶିରସା ଽ ଽଵନ୍ଦ୍ଯ ରାଜାନମୁପାସନ୍ତେ ଵିଚକ୍ଷଣାଃ ।। ୭.୩୭.
ଏଭଳି ନିଗମର ବୃଦ୍ଧ, ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକମାନେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରାଜାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ତଥା ପରିଵୃତୋ ରାଜା ଶ୍ରୀମଦ୍ଭିର୍ଋଷିଭିର୍ଵୃତଃ । ରାଜଭିଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯୈର୍ଵାନରୈଶ୍ଚ ସରାକ୍ଷସୈଃ ।। ୭.୩୭.
ଏଭଳି ରାଜା, ମହାନ୍ ଋଷି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜା, ବାନର ଓ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ଯଥା ଦେଵେଶ୍ଵରୋ ନିତ୍ଯମୃଷିଭିଃ ସମୁପାସ୍ଯତେ । ଅଧିକସ୍ତେନ ରୂପେଣ ସହସ୍ରାକ୍ଷାଦ୍ଵିରୋଚତେ ।। ୭.୩୭.
ଯେପରି ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସଦା ଋଷିମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସେପରି ଏହି ରୂପରେ ସେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଅଧିକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ।
ତେଷାଂ ସମୁପଵିଷ୍ଟାନାଂ ତାସ୍ତାଃ ସୁମଧୁରାଃ କଥାଃ । କଥ୍ଯନ୍ତେ ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତାଃ ପୁରାଣଜ୍ଞୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ ।। ୭.୩୭.
ସେମାନେ ସମେତି ବସିଥିବା ବେଳେ, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନେ ଧର୍ମ ଭରିଥିବା ମଧୁର କଥାମାନେ କହୁଥିଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରାଚୀନ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସତତିସପ୍ତତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଏଵମାସ୍ତେ ମହାବାହୁରହନ୍ଯହନି ରାଘଵଃ । ପ୍ରଶାସତ୍ସର୍ଵକାର୍ଯାଣି ପୌରଜାନପଦେଷୁ ଚ ।। ୭.୩୮.
ଏଭଳି ମହାବାହୁ ରାଘବ, ପ୍ରତିଦିନ ନାଗରିକ ଓ ଦେଶବାସୀମାନେଙ୍କ ସମସ୍ତ କାମକୁ ନିୟମିତ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ତତଃ କତିପଯାହଃସୁ ଵୈଦେହଂ ମିଥିଲାଧିପମ୍ । ରାଘଵଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୩୮.
ତାପରେ କିଛି ଦିନ ପରେ, ରାଘବ ହାତ ଜୋଡି, ମିଥିଲାର ରାଜା ବୈଦେହଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭଵାନ୍ହି ଗତିରଵ୍ଯଗ୍ରା ଭଵତା ପାଲିତା ଵଯମ୍ । ଭଵତସ୍ତେଜସୋଗ୍ରେଣ ରାଵଣୋ ନିହତୋ ମଯା ।। ୭.୩୮.
ଆପଣ ଆମର ଅଚଳ ଆଶ୍ରୟ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଅଛୁ। ଆପଣଙ୍କ ତେଜର ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଶକ୍ତି ମିଳିଥିଲା, ତେଣୁ ମୁଁ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିଲି।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ମୈଥିଲାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ । ଅତୁଲାଃ ପ୍ରୀତଯୋ ରାଜନ୍ସମ୍ବନ୍ଧକପୁରୋଗମାଃ ।। ୭.୩୮.
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ଓ ମିଥିଲାର ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ରାଜା, ନିଜ ନିଜ ସମ୍ବନ୍ଧ ଆଧାରରେ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରେମ ବନ୍ଧନ ଅଛି।
ତଦ୍ଭଵାନ୍ସ୍ଵପୁରଂ ଯାତୁ ରତ୍ନାନ୍ଯାଦାଯ ପାର୍ଥିଵ । ଭରତଶ୍ଚ ସହାଯାର୍ଥଂ ପୃଷ୍ଠତସ୍ତେ ଽନୁଯାସ୍ଯତି ।। ୭.୩୮.
ଏହିଠାରେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ନିଜ ସହରକୁ ନିଜ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଫେରନ୍ତୁ । ଭରତ ଆପଣଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀ ଭାବରେ ପଛରେ ଚାଲିବେ ।
ସ ତଥେତି ନୃପଃ କୃତ୍ଵା ରାଘଵଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମି ଭଵତୋ ରାଜନ୍ଦର୍ଶନେନ ନଯେନ ଚ ।। ୭.୩୮.
ସେ ଏହିପରି ମନେ କରି ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଓ ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟପାଳନରେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି ।'
ଯାନ୍ଯେତାନି ତୁ ରତ୍ନାନି ମଦର୍ଥଂ ସଞ୍ଚିତାନି ଵୈ । ଦୁହିତ୍ରେ ତାନି ଵୈ ରାଜନ୍ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵ ଦଦାମି ଚ ।। ୭.୩୮.
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଯେଉଁ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଇଁ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋ ଝିଅକୁ ଦେଉଛି ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ଜନକୋ ହୃଷ୍ଟମାନସଃ । ପ୍ରଯଯୌ ମିଥିଲାଂ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତମନୁଜ୍ଞାଯ ରାଘଵମ୍ ।। ୭.୩୮.
ଏପରି କହି ଜନକ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଶ୍ରୀମୟ ମିଥିଳାକୁ ଚାଲିଗଲେ ।