ପୌରଜାନପଦାନ୍ସ୍ଥାପ୍ଯ ସ୍ଵକାର୍ଯେଷ୍ଵହମାଗତଃ । କ୍ରତୂନେଵ କରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରଭାଵାଦ୍ଭଵତାଂ ସତାମ୍ ।। ୭.୩୬.
ପୌର ଓ ଜନପଦ ଲୋକଙ୍କର କାମକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ଆପଣମାନେ ଯେଉଁପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆପଣମାନଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ଯଜ୍ଞ କରିବି।
ସଦସ୍ଯା ମମ ଯଜ୍ଞେଷୁ ଭଵନ୍ତୋ ନିତ୍ଯମେଵ ତତ୍ । ଭଵିଷ୍ଯଥ ମହାଵୀର୍ଯା ମମାନୁଗ୍ରହକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ ।। ୭.୩୬.
ମହାବଳୀ ଆପଣମାନେ ସଦା ମୋ ଯଜ୍ଞରେ ସଭ୍ୟ ଭାବେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଏହିପରି ମୋ ଉପରେ କୃପା କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତୁ।
ଅହଂ ଯୁଷ୍ମାନ୍ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତପୋନିର୍ଧୂତକଲ୍ମଷାନ୍ । ଅନୁଗ୍ରହୀତଃ ପିତୃଭିର୍ଭଵିଷ୍ଯାମି ସୁନିର୍ଵୃତଃ ।। ୭.୩୬.
ଆପଣମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ପିତୃପୁରୁଷମାନଙ୍କର କୃପା ପାଇବି ଓ ଅତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବି।
ତଦାଗନ୍ତଵ୍ଯମନିଶଂ ଭଵଦ୍ଭିରିହ ସଙ୍ଗତୈଃ । ଅଗସ୍ତ୍ଯାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଋଷଯଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ ।। ୭.୩୬.
ଏହିଠାରେ ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ସଦା ଏକାଠି ଆସନ୍ତୁ; ଏହା ଶୁଣି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୃଢ଼ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ—
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଂ ଚୋକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯାତୁମୁପଚକ୍ରମୁଃ ।। ୭.୩୬.
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି ସେମାନେ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତାଃ ସର୍ଵେ ଋଷଯସ୍ତେ ଯଥାଗତମ୍ । ରାଘଵଶ୍ଚ ତମେଵାର୍ଥଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵିସ୍ମିତଃ ।। ୭.୩୬.
ଏଭଳି କହି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଚାଲିଗଲେ, ରାଘବ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ସେଇ କଥା ଭାବିଲେ।
ତତୋ ଽସ୍ତଂ ଭାସ୍କରେ ଯାତେ ଵିସୃଜ୍ଯ ନୃପଵାନରାନ୍ । ସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ତଦା ନରଵରୋତ୍ତମଃ । ପ୍ରଵୃତ୍ତାଯାଂ ରଜନ୍ଯାଂ ତୁ ସୋ ଽନ୍ତଃପୁରଚରୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୩୬.
ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରେ, ରାଜା ଓ ବାନରମାନେଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ମହାନୁଭାବ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସନ୍ଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା କଲେ; ରାତି ଆସିଲାପରେ ସେ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଭିଷିକ୍ତେ ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ଧର୍ମେଣ ଵିଦିତାତ୍ମନି । ଵ୍ଯତୀତା ଯା ନିଶା ପୂର୍ଵା ପୌରାଣାଂ ହର୍ଷଵର୍ଧିନୀ ।। ୭.୩୭.
ଧର୍ମ ଓ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଥିବା କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେବା ପରେ, ସେ ପୂର୍ବ ରାତି ପୌରମାନେଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇ ଅତିତ ହେଲା।
ତସ୍ଯାଂ ରଜନ୍ଯାଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାଂ ପ୍ରାତର୍ନୃପତିବୋଧକାଃ । ଵନ୍ଦିନଃ ସମୁପାତିଷ୍ଠନ୍ସୌମ୍ଯା ନୃପତିଵେଶ୍ମନି ।। ୭.୩୭.
ସେ ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସକାଳେ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଗାଇବା ବାଦକମାନେ ସେ ମୃଦୁଭାବୀ ରାଜାଙ୍କ ରାଜପାଳେସରେ ଆସିଲେ।
ତେ ରକ୍ତକଣ୍ଠିନଃ ସର୍ଵେ କିନ୍ନରା ଇଵ ଶିକ୍ଷିତାଃ । ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ନପତିଂ ଵୀରଂ ଯଥାଵତ୍ ସମ୍ପ୍ରହର୍ଷିଣଃ ।। ୭.୩୭.
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରକ୍ତ ଗଳା ଓ କିନ୍ନରମାନେ ପରି ଶିକ୍ଷିତ, ଆନନ୍ଦରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବୀର ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଵୀର ସୌମ୍ଯ ପ୍ରବୁଧ୍ଯସ୍ଵ କୌସଲ୍ଯାପ୍ରୀତିଵର୍ଧନ । ଜଗଦ୍ଧି ସର୍ଵଂ ସ୍ଵପିତି ତ୍ଵଯି ସୁପ୍ତେ ନରାଧିପ ।। ୭.୩୭.
‘ହେ ବୀର, ମୃଦୁଭାବୀ, ଉଠନ୍ତୁ! ହେ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇବା ଜଣେ! ରାଜା ଆପଣ ଶୁଅନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ମଧ୍ୟ ଶୁଏ।’
ଵିକ୍ରମସ୍ତେ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୋ ରୂପଂ ଚୈଵାଶ୍ଵିନୋରିଵ । ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ବୃହସ୍ପତେସ୍ତୁଲ୍ଯଃ ପ୍ରଜାପତିସମୋ ହ୍ଯସି ।। ୭.୩୭.
ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି, ଆକୃତି ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ପରି, ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ, ଏବଂ ଆପଣ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପରି।
କ୍ଷମା ତେ ପୃଥିଵୀତୁଲ୍ଯା ତେଜସା ଭାସ୍କରୋପମଃ । ଵେଗସ୍ତେ ଵାଯୁନା ତୁଲ୍ଯୋ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯମୁଦଧେରିଵ ।। ୭.୩୭.
ଆପଣଙ୍କର କ୍ଷମା ପୃଥିବୀ ସମାନ, ତେଜସ୍ୱୀତା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ତ୍ୱରା ବାୟୁ ସମାନ ଓ ଗଭୀରତା ସମୁଦ୍ର ପରି।
ଅପ୍ରକମ୍ପ୍ଯୋ ଯତା ସ୍ଥାଣୁଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେ ସୌମ୍ଯତ୍ଵମୀଦୃଶମ୍ । ନେଦୃଶାଃ ପାର୍ଥିଵାଃ ପୂର୍ଵଂ ଭଵିତାରୋ ନରାଧିପ ।। ୭.୩୭.
ଆପଣ ଯେପରି ଅଚଳ ଶିବଙ୍କ ପରି, ଶଶୀ ପରି ଶାନ୍ତ, ଏପରି ରାଜା ପୂର୍ବେ କେବେ ହୋଇନାହାନ୍ତି, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବେନାହିଁ।
ଯଥା ତ୍ଵମତିଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଧର୍ମନିତ୍ଯଃ ପ୍ରଜାହିତଃ । ନ ତ୍ଵାଂ ଜହାତି କୀର୍ତିଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।। ୭.୩୭.
ଆପଣ ଯେପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଜୟ, ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥିବା, ଏପରି ଆପଣଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଶ୍ରୀ କେବେ ଛାଡ଼ିନଥାନ୍ତି।
ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ଧର୍ମଶ୍ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତ୍ଵଯି ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୌ । ଏତାଶ୍ଚାନ୍ଯାଶ୍ଚ ମଧୁରା ଵନ୍ଦିଭିଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ ।। ୭.୩୭.
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ଶ୍ରୀ ଓ ଧର୍ମ ସଦା ବସିଛି; ଏହି ଓ ଅନ୍ୟ ମଧୁର ସ୍ତୁତି ବାଦକମାନେ ଗାଇଛନ୍ତି।
ସୂତାଶ୍ଚ ସଂସ୍ତଵୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ବୋଧଯନ୍ତି ସ୍ମ ରାଘଵମ୍ । ସ୍ତୁତିଭିଃ ସ୍ତୂଯମାନାଭିଃ ପ୍ରତ୍ଯବୁଧ୍ଯତ ରାଘଵଃ ।। ୭.୩୭.
ସୂତମାନେ ଦିବ୍ୟ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ରାଘବଙ୍କୁ ଜଗାଇଲେ; ଏହି ସ୍ତୁତି ଶୁଣି ରାଘବ ଉଠିଲେ।
ସ ତଦ୍ଵିହାଯ ଶଯନଂ ପାଣ୍ଡରାଚ୍ଛାଦନାସ୍ତୃତମ୍ । ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ନାଗଶଯନାଦ୍ଧରିର୍ନାରାଯଣୋ ଯଥା ।। ୭.୩୭.
ସେ ଧଳା ଚଦର ଦେଇ ଢାକା ଶଯ୍ୟା ଛାଡ଼ି, ନାଗଶଯ୍ୟାରୁ ଉଠିଲେ, ଯେପରି ହରି ନାରାୟଣ ଉଠନ୍ତି।
ତମୁତ୍ଥିତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ପ୍ରହ୍ଵାଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ନରାଃ । ସଲିଲଂ ଭାଜନୈଃ ଶୁଭ୍ରୈରୁପତସ୍ଥୁଃ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୭.୩୭.
ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଉଠିବା ସମୟରେ, ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ନମ୍ର ଭାବରେ ହାତ ଜୋଡି, ଶୁଭ୍ର ପାତ୍ରରେ ପାଣି ନେଇ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
କୃତୋଦକଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା କାଲେ ହୁତହୁତାଶନଃ । ଦେଵାଗାରଂ ଜଗାମାଶୁ ପୁଣ୍ଯମିକ୍ଷ୍ଵାକୁସେଵିତମ୍ ।। ୭.୩୭.
ପାଣି ଦେଇ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଠିକ୍ ସମୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ସେ ଶୀଘ୍ର ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ପୂଜିତ ପବିତ୍ର ଦେବାଳୟକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ର ଦେଵାନ୍ପିତଽନ୍ଵିପ୍ରାନର୍ଚଯିତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି । ବାହ୍ଯକକ୍ଷାନ୍ତରଂ ରାମୋ ନିର୍ଜଗାମ ଜନୈର୍ଵୃତଃ ।। ୭.୩୭.
ସେଠାରେ ଦେବତା, ପିତୃଗଣ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ରାମ ଲୋକମାନେ ସହିତ ବାହାର ଘରକୁ ବାହାରିଲେ।
ଉପତସ୍ଥୁର୍ମହାତ୍ମାନୋ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସପୁରୋହିତାଃ । ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ଦୀପ୍ଯମାନା ଇଵାଗ୍ନଯଃ ।। ୭.୩୭.
ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ, ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନୋ ନାନାଜନପଦେଶ୍ଵରାଃ । ରାମସ୍ଯୋପାଵିଶନ୍ପାର୍ଶ୍ଵେ ଶକ୍ରସ୍ଯେଵ ଯଥା ଽମରାଃ ।। ୭.୩୭.
ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ମହାନ୍ ଆତ୍ମା କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ଦେବତାମାନେ ବସିଥିବାପରି, ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଥିଲେ।
ଭରତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚାତ୍ର ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚ ମହାଯଶାଃ । ଉପାସାଞ୍ଚକ୍ରିରେ ହୃଷ୍ଟା ଵେଦାସ୍ତ୍ରଯ ଇଵାଧ୍ଵରମ୍ ।। ୭.୩୭.
ଏଠାରେ ଭରତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଯେପରି ତିନି ବେଦ ଯଜ୍ଞରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥାଏ, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ଯାତାଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଭୂତ୍ଵା କିଙ୍କରା ମୁଦିତାନନାଃ । ମୁଦିତା ନାମ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥା ବହଵଃ ସମୁପାଵିଶନ୍ ।। ୭.୩୭.
ଖୁସି ମୁହଁ ଓ ହାତ ଜୋଡି ରହିଥିବା ଦାସମାନେ, 'ମୁଦିତ' ନାମରେ ପରିଚିତ ବହୁ ଜଣେ, ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଥିଲେ।
ଵାନରାଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯା ଵିଂଶତିଃ କାମରୂପିଣଃ । ସୁଗ୍ରୀଵପ୍ରମୁଖା ରାମମୁପାସନ୍ତେ ମହୌଜସଃ ।। ୭.୩୭.
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ କରି, ଦୁଇଟି ଦଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଇଚ୍ଛାରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ବାନରମାନେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ଵିଭୀଷଣଶ୍ଚ ରକ୍ଷୋଭିଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ପରିଵାରିତଃ । ଉପାସତେ ମହାତ୍ମାନଂ ଧନେଶମିଵ ଗୁହ୍ଯକାଃ ।। ୭.୩୭.
ବିଭୀଷଣ, ଚାରି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସହିତ ଘିରିଥିବା, ଧନର ଦେବତାଙ୍କୁ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ଯେପରି ସେବା କରନ୍ତି, ସେପରି ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ତଥା ନିଗମଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ କୁଲୀନା ଯେ ଚ ମାନଵାଃ । ଶିରସା ଽ ଽଵନ୍ଦ୍ଯ ରାଜାନମୁପାସନ୍ତେ ଵିଚକ୍ଷଣାଃ ।। ୭.୩୭.
ଏଭଳି ନିଗମର ବୃଦ୍ଧ, ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକମାନେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରାଜାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ତଥା ପରିଵୃତୋ ରାଜା ଶ୍ରୀମଦ୍ଭିର୍ଋଷିଭିର୍ଵୃତଃ । ରାଜଭିଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯୈର୍ଵାନରୈଶ୍ଚ ସରାକ୍ଷସୈଃ ।। ୭.୩୭.
ଏଭଳି ରାଜା, ମହାନ୍ ଋଷି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜା, ବାନର ଓ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ଯଥା ଦେଵେଶ୍ଵରୋ ନିତ୍ଯମୃଷିଭିଃ ସମୁପାସ୍ଯତେ । ଅଧିକସ୍ତେନ ରୂପେଣ ସହସ୍ରାକ୍ଷାଦ୍ଵିରୋଚତେ ।। ୭.୩୭.
ଯେପରି ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସଦା ଋଷିମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସେପରି ଏହି ରୂପରେ ସେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଅଧିକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ।