ସୋ ଽପି ଗନ୍ଧଵହଃ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଗୃହମାନଯତ୍ । ଅଞ୍ଜନାଯାସ୍ତମାଚଖ୍ଯୌ ଵରଦତ୍ତଂ ଵିନିର୍ଗତଃ ।। ୭.୩୬.
ତାପରେ ଗନ୍ଧବାହକ ବାୟୁ, ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ନେଇ ଘରକୁ ଆଣିଲେ ଏବଂ ଅଞ୍ଜନାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ରାମ ଵରାନେଷ ଵରଦାନସମନ୍ଵିତଃ । ବଲେନାତ୍ମନି ସଂସ୍ଥେନ ସୋ ଽପୂର୍ଯତ ଯଥା ଽର୍ଣଵଃ ।। ୭.୩୬.
ଏହି ବରଗୁଡ଼ିକ ରାମଙ୍କଠାରୁ ପାଇ ଏବଂ ବରଦାତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ସେ ନିଜ ଭିତରେ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ।
ତରସା ପୂର୍ଯମାଣୋ ଽପି ତଦା ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ । ଆଶ୍ରମେଷୁ ମହର୍ଷୀଣାମପରାଧ୍ଯତି ନିର୍ଭଯଃ ।। ୭.୩୬.
ଏଭଳି ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବା ସେ ବାନରମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରୁଥିଲେ।
ସ୍ରୁଗ୍ଭାଣ୍ଡାନ୍ଯଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ଚ ଵଲ୍କଲାଜିନସଞ୍ଚଯାନ୍ । ଭଗ୍ନଵିଚ୍ଛିନ୍ନଵିଧ୍ଵସ୍ତାନ୍ସଂଶାନ୍ତାନାଂ କରୋତ୍ଯଯମ୍ ।। ୭.୩୬.
ସେ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର ହୋମକୁଡ଼ି, ପାତ୍ର, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ, ଛାଲ ଓ ଚର୍ମର ଗଛିଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଓ ଛିଟିଯାଇ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଉଥିଲେ।
ଏଵଂଵିଧାନି କର୍ମାଣି ପ୍ରାଵର୍ତତ ମହାବଲଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡାନାମଵଧ୍ଯଃ ଶମ୍ଭୁନା କୃତଃ ।। ୭.୩୬.
ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମହାବଳୀ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, କାରଣ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡରୁ ଅଜେୟ ହୋଇଥିଲେ।
ଜାନନ୍ତ ଋଷଯସ୍ତଂ ଵୈ ସହନ୍ତେ ତସ୍ଯ ଶକ୍ତିତଃ ।। ୭.୩୬.
ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିଥିବାରୁ, ସେଉଁଠି ଯେତେପରି ସମ୍ଭବ ତେତେପରି ସହିଯାଉଥିଲେ।
ଯଥା କେସରିଣା ତ୍ଵେଷ ଵାଯୁନା ସୋ ଽଞ୍ଜନାସୁତଃ । ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧୋ ଽପି ମର୍ଯାଦାଂ ଲଙ୍ଘଯତ୍ଯେଵ ଵାନରଃ ।। ୭.୩୬.
ଅଞ୍ଜନାଙ୍କ ପୁଅ, ସିଂହ ସଦୃଶ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ବାନର ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ମହର୍ଷଯଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଭୃଗ୍ଵଙ୍ଗିରସଵଂଶଜାଃ । ଶେପୁରେନଂ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାତିକ୍ରୁଦ୍ଧାତିମନ୍ଯଵଃ ।। ୭.୩୬.
ତାପରେ ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ ଗୋତ୍ରର ମହାର୍ଷିମାନେ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅତିକ୍ରୋଧିତ ନ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ବାଧସେ ଯତ୍ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ବଲମସ୍ମାନ୍ପ୍ଲଵଙ୍ଗମ । ତଦ୍ଦୀର୍ଘକାଲଂ ଵେତ୍ତାସି ନାସ୍ମାକଂ ଶାପମୋହିତଃ । ଯଦା ତେ ସ୍ମାର୍ଯତେ କୀର୍ତିସ୍ତଦା ତେ ଵର୍ଧତେ ବଲମ୍ ।। ୭.୩୬.
ହେ ବାନର, ତୁମେ ଯେ ଆମକୁ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି ଦୁଃଖ ଦେଉଛ, ତେଣୁ ଆମ ଶାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ତୁମ ଶକ୍ତିକୁ ଭୁଲିଯିବ। ଯେତେବେଳେ ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ସ୍ମରଣ ହେବ, ସେତେବେଳେ ତୁମର ଶକ୍ତି ବଢ଼ିଯିବ।
ତତସ୍ସ ହୃତତେଜୌଜା ମହର୍ଷିଵଚନୌଜସା । ଏଷୋଶ୍ରମାଣି ତାନ୍ଯେଵ ମୃଦୁଭାଵଂ ଗତୋ ଽଚରତ୍ ।। ୭.୩୬.
ତାପରେ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର କଥା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ତେଜ ଓ ଉତ୍ସାହ କମିଯିବା ପରେ, ସେ ମୃଦୁ ଭାବ ଧାରଣ କରି ସେହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କରିଲେ।
ଅଥର୍କ୍ଷରଜସୋ ନାମ ଵାଲିସୁଗ୍ରୀଵଯୋଃ ପିତା । ସର୍ଵଵାନରରାଜା ଽ ଽସୀତ୍ତେଜସା ଭାସ୍କରପ୍ରଭଃ ।। ୭.୩୬.
ଏହିବେଳେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ନାମ ଥିଲା ଋକ୍ଷରଜ, ଯିଏ ବାଲି ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପିତା ଏବଂ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କ ରାଜା, ତାଙ୍କର ତେଜ ରବି ସମାନ ଥିଲା।
ସ ତୁ ରାଜ୍ଯଂ ଚିରଂ କୃତ୍ଵା ଵାନରାଣାଂ ହରୀଶ୍ଵରଃ । ସ ଚ ଋକ୍ଷରଜା ନାମ କାଲଧର୍ମେଣ ସଙ୍ଗତଃ ।। ୭.୩୬.
ସେ ବାନରମାନେ ଉପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରାଜ୍ୟ କରି, ଏହି ରିକ୍ଷରଜ ନାମକ ହରିଶ୍ୱର କାଳର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନସ୍ତମିତେ ଚାଥ ମନ୍ତ୍ରିଭିର୍ମନ୍ତ୍ରକୋଵିଦୈଃ । ପିତ୍ର୍ଯେ ପଦେ କୃତୋ ଵାଲୀ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାଲିନଃ ପଦେ ।। ୭.୩୬.
ସେ ଚଳିଯିବା ପରେ, ମନ୍ତ୍ରଦାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ବାଲୀଙ୍କୁ ପିତୃସ୍ଥାନରେ ବସାଇଲେ, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବାଲୀଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସମଂ ତ୍ଵସ୍ଯ ଅଦ୍ଵୈଧଂ ଛିଦ୍ରଵର୍ଜିତମ୍ । ଆବାଲ୍ଯଂ ସଖ୍ଯମଭଵଦନିଲସ୍ଯାଗ୍ନିନା ଯଥା ।। ୭.୩୬.
ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାଲୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛୁଆବେଳୁଠୁ ଏକ ଅଭିନ୍ନ, ଦୋଷରହିତ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଥିଲା, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ସଖ୍ୟତା ରହିଥାଏ।
ଏଷ ଶାପଵଶାଦେଵ ନ ଵେଦ ବଲମାତ୍ମନଃ । ଵାଲିସୁଗ୍ରୀଵଯୋର୍ଵୈରଂ ଯଦା ରାମ ସମୁତ୍ଥିତମ୍ ।। ୭.୩୬.
ଏହି ଶାପର ପ୍ରଭାବରେ, ବାଲୀ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶତୃତା ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ, ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ, ହେ ରାମ।
ନ ହ୍ଯେଷ ରାମ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣୋ ଽପି ଵାଲିନା ।। ୭.୩୬.
ଏହିପରି, ହେ ରାମ, ବାଲୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିନଥିଲେ।
ଦେଵ ଜାନାତି ନ ହ୍ଯେଷ ବଲମାତ୍ମନି ମାରୁତିଃ । ଋଷିଶାପାହୃତବଲସ୍ତଦୈଷ କପିସତ୍ତମଃ ।। ୭.୩୬.
ହେ ଦେବ, ଏହି ବାୟୁପୁତ୍ର ମାରୁତି ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିନଥିଲେ; ଋଷିଙ୍କ ଶାପରେ ଶକ୍ତି ହରାଇଥିବା ଏହି ବନରାଜ ମଧ୍ୟେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସିଂହଃ କୁଞ୍ଜରରୁଦ୍ଧୋ ଵା ଆସ୍ଥିତଃ ସହିତୋ ରଣେ ।। ୭.୩୬.
ସିଂହ ଯଦି ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯାଏ ମଧ୍ୟ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ରହେ।
ପରାକ୍ରମୋତ୍ସାହମତିପ୍ରତାପସୌଶୀଲ୍ଯମାଧୁର୍ଯନଯାନଯୈଶ୍ଚ । ଗାମ୍ଭୀର୍ଯଚାତୁର୍ଯସୁଵୀର୍ଯଧୈର୍ଯୈର୍ହନୂମତଃ କୋ ଽଭ୍ଯଧିକୋ ଽସ୍ତି ଲୋକେ ।। ୭.୩୬.
ପ୍ରଭାବ, ଉତ୍ସାହ, ଅସାଧାରଣ ତେଜ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର, ମାଧୁର୍ୟ, ଆଚରଣ, ଗଭୀରତା, ବୁଦ୍ଧିମତା, ପ୍ରବଳତା ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ହନୁମାନ୍ଠାରୁ ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ଅଧିକ?
ଅସୌ ପୁନର୍ଵ୍ଯାକରଣଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯନ୍ସୂର୍ଯୋନ୍ମୁଖଃ ପ୍ରଷ୍ଟୁମନା କପୀନ୍ଦ୍ରଃ । ଉଦ୍ଯଦ୍ଗିରେରସ୍ତଗିରିଂ ଜଗାମ ଗ୍ରନ୍ଥଂ ମହଦ୍ଧାରଯନପ୍ରମେଯଃ ।। ୭.୩୬.
ଏହି ବନରାଜ ପୁନି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶିଖିବାକୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମୁହଁ କରି, ଉଦୟ ପାହାଡ଼କୁ ବଡ଼ ଗ୍ରନ୍ଥ ନେଇ ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ସହିତ ଗଲେ।
ସସୂତ୍ରଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥପଦଂ ମହାର୍ଥଂ ସସଙ୍ଗ୍ରହଂ ସାଦ୍ଧ୍ଯତି ଵୈ କପୀନ୍ଦ୍ରଃ । ନହ୍ଯସ୍ଯ କଶ୍ଚିତ୍ସଦୃଶୋ ଽସ୍ତି ଶାସ୍ତ୍ରେ ଵୈଶାରଦେ ଚ୍ଛନ୍ଦଗତୌ ତଥୈଵ ।। ୭.୩୬.
ସୂତ୍ର, ଭାଷ୍ୟ, ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦ ଓ ସଂଗ୍ରହ ସହିତ ବଡ଼ କାମ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି ବନରାଜ; ଶାସ୍ତ୍ର, ଛନ୍ଦ ଓ କବିତାରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କିଏ ନାହିଁ।
ସର୍ଵାସୁ ଵିଦ୍ଯାସୁ ତପୋଵିଧାନେ ପ୍ରସ୍ପର୍ଧତେ ଽଯୋ ହି ଗୁରୁଂ ସୁରାଣାମ୍ । ସୋ ଽଯଂ ନଵଵ୍ଯାକରଣାର୍ଥଵେତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯପି ତେ ପ୍ରସାଦାତ୍ ।। ୭.୩୬.
ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ଓ ତପସ୍ୟାରେ ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଟକ୍କର ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏହି ନୂତନ ବ୍ୟାକରଣର ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ତୁମ ଦୟାରେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ବ୍ରହ୍ମା ହେବେ।
ପ୍ରଵୀଵିଵକ୍ଷୋରିଵ ସାଗରସ୍ଯ ଲୋକାନ୍ଦିଧକ୍ଷୋରିଵ ପାଵକସ୍ଯ ଯୁଗକ୍ଷଯେ ହ୍ଯେଵ ଯଥାନ୍ତକସ୍ଯ ହନୂମତଃ ସ୍ଥାସ୍ଯତି କଃ ପୁରସ୍ତାତ୍ ।। ୭.୩୬.
ସାଗର ପାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା, ବିଶ୍ୱକୁ ପୁଡ଼ିଦେବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଅଗ୍ନି, କିମ୍ବା ଯୁଗ ଶେଷରେ ଯମଙ୍କ ପରି, ଏମିତି ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କିଏ ଠିଆ ହେବ?
ଏଷେଵ ଚାନ୍ଯେ ଚ ମହାକପୀନ୍ଦ୍ରାଃ ସୁଗ୍ରୀଵମୈନ୍ଦଦ୍ଵିଵିଦାଃ ସନୀଲାଃ । ସତାରତାରେଯନଲାଃ ସରମ୍ଭାସ୍ତ୍ଵତ୍କାରଣାଦ୍ରାମ ସୁରୈର୍ହି ସୃଷ୍ଟାଃ ।। ୭.୩୬.
ଏହି ସୁଗ୍ରୀବ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ନୀଳ, ସୁଷେଣ, ତାରା, ନଳ ଓ ରମ୍ଭା ଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ବନରାଜମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାମ, ଦେବତାମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।
ତଦେତ୍କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି । ହନୂମତୋ ବାଲଭାଵେ କର୍ମୈତତ୍କଥିତଂ ମଯା ।। ୭.୩୬.
ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ସେ ସବୁ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି; ମୁଁ ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ଶିଶୁବେଳାର କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଏଉଁ କହିଲି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଽଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ କଥିତଂ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିରେଵ ଚ । ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଵାନରା ରାକ୍ଷସୈଃ ସହ ।। ୭.୩୬.
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବନରାଜ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦ୍ରାମଂ ସର୍ଵମେତଛ୍ରୁତଂ ତ୍ଵଯା । ଦୃଷ୍ଟଃ ସମ୍ଭାଷିତଶ୍ଚାସି ରାମ ଗଚ୍ଛାମହେ ଵଯମ୍ ।। ୭.୩୬.
ତାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏହି ସବୁ କଥା ଶୁଣିଲ, ଦେଖିଲ ଓ ମୋ ସହିତ କଥା ହେଲ; ଏବେ ରାମ, ଆମେ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯମଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯୋଗ୍ରତେଜସଃ । ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଣତଶ୍ଚାପି ମହର୍ଷିମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୩୬.
ତେଜସ୍ୱୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ହାତ ଜୋଡ଼ି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଦ୍ଯ ମେ ଦେଵତା ହୃଷ୍ଟାଃ ପିତରଃ ପ୍ରପିତାମହାଃ । ଯୁଷ୍ମାକଂ ଦର୍ଶନାଦେଵ ନିତ୍ଯଂ ତୁଷ୍ଟାଃ ସବାନ୍ଧଵାଃ ।। ୭.୩୬.
ଆଜି ମୋ ପୂର୍ବଜ, ଦେବତା ଓ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ଖୁସି; ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ ସେମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପରିଜନ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।
ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯଂ ତୁ ମମୈତଦ୍ଧି ଯଦ୍ଵଦାମ୍ଯାଗତସ୍ପୃହଃ । ତଦ୍ଭଵଦ୍ଭିର୍ମମ କୃତେ କର୍ତଵ୍ଯମନୁକମ୍ପଯା ।। ୭.୩୬.
ମୋର ଏକ ଅନୁରୋଧ ଅଛି, ଯାହା ମୁଁ ଆଶାରେ କହୁଛି; ଦୟାକରି ମୋ ପାଇଁ ଏହି କାମ କରନ୍ତୁ।