ଗଦେଯଂ ମାମିକା ନୈନଂ ସଂଯୁଗେଷୁ ଵଧିଷ୍ଯତି । ଇତ୍ଯେଵଂ ଵରଦଃ ପ୍ରାହ ତଦା ହ୍ଯେକାକ୍ଷିପିଙ୍ଗଲଃ ।। ୭.୩୬.
ମୋର ଗଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ କେବେ ମାରିପାରିବ ନାହିଁ—ଏଭଳି ବରଦାତା, ଏକ ଚକ୍ଷୁ ଓ ପିଙ୍ଗଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତା କହିଲେ।
ମତ୍ତୋ ମଦାଯୁଧାନାଂ ଚ ନ ଵଧ୍ଯୋ ଽଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଇତ୍ଯେଵଂ ଶଙ୍କରେଣାପି ଦତ୍ତୋ ଽସ୍ଯ ପରମୋ ଵରଃ ।। ୭.୩୬.
ମୋ ଓ ମୋର ମଦ ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ କେବେ ମରାଯିବେ ନାହିଁ—ଏଭଳି ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଦେଲେ।
ସର୍ଵେଷାଂ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡାନାମଵଧ୍ଯୋ ଽଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଦୀର୍ଘାଯୁଶ୍ଚ ମହାତ୍ମା ଚ ଇତି ବ୍ରହ୍ମାବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ ।। ୭.୩୬.
ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ କେବେ କିଛି ହେବ ନାହିଁ; ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଓ ମହାତ୍ମା ହେବେ—ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈନଂ ବାଲସୂର୍ଯୋପମଂ ଶିଶୁମ୍ । ଶିଲ୍ପିନାଂ ପ୍ରଵରଃ ପ୍ରାଦାଦ୍ଵରମସ୍ଯ ମହାମତିଃ ।। ୭.୩୬.
ଏବଂ ଶିଶୁଟିକୁ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖି, କଳାକୃତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତାଙ୍କୁ ମହାବୁଦ୍ଧି ସହିତ ବର ଦେଲେ।
ମତ୍କୃତାନି ଚ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଯାନି ଦିଵ୍ଯାନି ସଂଯୁଗେ । ତୈରଵଧ୍ଯତ୍ଵମାପନ୍ନଶ୍ଚିରଜୀଵୀ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୩୬.
ମୁଁ ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତିଆରି କରିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅଜେୟ ରହିବେ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ଲାଭ କରିବେ।
ତତଃ ସୁରାଣାଂ ତୁ ଵରୈର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯେନମଲଙ୍କୃତମ୍ । ଚତୁର୍ମୁଖସ୍ତୁଷ୍ଟମନା ଵାଯୁମାହ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ ।। ୭.୩୬.
ତାପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦିଆଯାଇଥିବା ବରରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଚତୁର୍ମୁଖ ବିଶ୍ୱର ଗୁରୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୃଦୟରେ ବାୟୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅମିତ୍ରାଣାଂ ଭଯକରୋ ମିତ୍ରାଣାମଭଯଙ୍କରଃ । ଅଜେଯୋ ଭଵିତା ପୁତ୍ରସ୍ତଵ ମାରୁତ ମାରୁତିଃ ।। ୭.୩୬.
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଭୟତା ଦାନ କରିବା ତୁମର ପୁଅ, ମାରୁତ, ମାରୁତି ଅଜେୟ ହେବ।
କାମରୂପଃ କାମଚାରୀ କାମଗଃ ପ୍ଲଵତାଂ ଵରଃ । ଭଵତ୍ଯଵ୍ଯାହତଗତିଃ କୀର୍ତିମାଂଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୩୬.
ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିବେ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିପାରିବେ, ଯେଉଁଠି ଚାହିଁବେ ସେଠି ଯାଇପାରିବେ, ଏବଂ ଲମ୍ପଟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବେ। ତାଙ୍କର ଗତି କେହି ବାଧା ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ ଏବଂ ସେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେବେ।
ରାଵଣୋତ୍ସାଦନାର୍ଥାନି ରାମପ୍ରିଯକରଣି ଚ । ରୋମହର୍ଷକରାଣ୍ଯେଷ କର୍ତା କର୍ମାଣି ସଂଯୁଗେ ।। ୭.୩୬.
ସେ ରାବଣଙ୍କ ସଂହାର ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୁଣିଲେ ଲୋକଙ୍କର ରୋମାଞ୍ଚ ହେବ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ମାରୁତଂ ତ୍ଵମରୈଃ ସହ । ଯଥାଗତଂ ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ପିତାମହପୁରୋଗମାଃ ।। ୭.୩୬.
ଏଭଳି କହି ବାୟୁଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଦେବମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତେ, ପିତାମହଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ସୋ ଽପି ଗନ୍ଧଵହଃ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଗୃହମାନଯତ୍ । ଅଞ୍ଜନାଯାସ୍ତମାଚଖ୍ଯୌ ଵରଦତ୍ତଂ ଵିନିର୍ଗତଃ ।। ୭.୩୬.
ତାପରେ ଗନ୍ଧବାହକ ବାୟୁ, ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ନେଇ ଘରକୁ ଆଣିଲେ ଏବଂ ଅଞ୍ଜନାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ରାମ ଵରାନେଷ ଵରଦାନସମନ୍ଵିତଃ । ବଲେନାତ୍ମନି ସଂସ୍ଥେନ ସୋ ଽପୂର୍ଯତ ଯଥା ଽର୍ଣଵଃ ।। ୭.୩୬.
ଏହି ବରଗୁଡ଼ିକ ରାମଙ୍କଠାରୁ ପାଇ ଏବଂ ବରଦାତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ସେ ନିଜ ଭିତରେ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ।
ତରସା ପୂର୍ଯମାଣୋ ଽପି ତଦା ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ । ଆଶ୍ରମେଷୁ ମହର୍ଷୀଣାମପରାଧ୍ଯତି ନିର୍ଭଯଃ ।। ୭.୩୬.
ଏଭଳି ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବା ସେ ବାନରମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରୁଥିଲେ।
ସ୍ରୁଗ୍ଭାଣ୍ଡାନ୍ଯଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ଚ ଵଲ୍କଲାଜିନସଞ୍ଚଯାନ୍ । ଭଗ୍ନଵିଚ୍ଛିନ୍ନଵିଧ୍ଵସ୍ତାନ୍ସଂଶାନ୍ତାନାଂ କରୋତ୍ଯଯମ୍ ।। ୭.୩୬.
ସେ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର ହୋମକୁଡ଼ି, ପାତ୍ର, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ, ଛାଲ ଓ ଚର୍ମର ଗଛିଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଓ ଛିଟିଯାଇ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଉଥିଲେ।
ଏଵଂଵିଧାନି କର୍ମାଣି ପ୍ରାଵର୍ତତ ମହାବଲଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡାନାମଵଧ୍ଯଃ ଶମ୍ଭୁନା କୃତଃ ।। ୭.୩୬.
ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମହାବଳୀ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, କାରଣ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡରୁ ଅଜେୟ ହୋଇଥିଲେ।
ଜାନନ୍ତ ଋଷଯସ୍ତଂ ଵୈ ସହନ୍ତେ ତସ୍ଯ ଶକ୍ତିତଃ ।। ୭.୩୬.
ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିଥିବାରୁ, ସେଉଁଠି ଯେତେପରି ସମ୍ଭବ ତେତେପରି ସହିଯାଉଥିଲେ।
ଯଥା କେସରିଣା ତ୍ଵେଷ ଵାଯୁନା ସୋ ଽଞ୍ଜନାସୁତଃ । ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧୋ ଽପି ମର୍ଯାଦାଂ ଲଙ୍ଘଯତ୍ଯେଵ ଵାନରଃ ।। ୭.୩୬.
ଅଞ୍ଜନାଙ୍କ ପୁଅ, ସିଂହ ସଦୃଶ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ବାନର ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ମହର୍ଷଯଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଭୃଗ୍ଵଙ୍ଗିରସଵଂଶଜାଃ । ଶେପୁରେନଂ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାତିକ୍ରୁଦ୍ଧାତିମନ୍ଯଵଃ ।। ୭.୩୬.
ତାପରେ ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ ଗୋତ୍ରର ମହାର୍ଷିମାନେ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅତିକ୍ରୋଧିତ ନ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ବାଧସେ ଯତ୍ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ବଲମସ୍ମାନ୍ପ୍ଲଵଙ୍ଗମ । ତଦ୍ଦୀର୍ଘକାଲଂ ଵେତ୍ତାସି ନାସ୍ମାକଂ ଶାପମୋହିତଃ । ଯଦା ତେ ସ୍ମାର୍ଯତେ କୀର୍ତିସ୍ତଦା ତେ ଵର୍ଧତେ ବଲମ୍ ।। ୭.୩୬.
ହେ ବାନର, ତୁମେ ଯେ ଆମକୁ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି ଦୁଃଖ ଦେଉଛ, ତେଣୁ ଆମ ଶାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ତୁମ ଶକ୍ତିକୁ ଭୁଲିଯିବ। ଯେତେବେଳେ ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ସ୍ମରଣ ହେବ, ସେତେବେଳେ ତୁମର ଶକ୍ତି ବଢ଼ିଯିବ।
ତତସ୍ସ ହୃତତେଜୌଜା ମହର୍ଷିଵଚନୌଜସା । ଏଷୋଶ୍ରମାଣି ତାନ୍ଯେଵ ମୃଦୁଭାଵଂ ଗତୋ ଽଚରତ୍ ।। ୭.୩୬.
ତାପରେ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର କଥା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ତେଜ ଓ ଉତ୍ସାହ କମିଯିବା ପରେ, ସେ ମୃଦୁ ଭାବ ଧାରଣ କରି ସେହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କରିଲେ।
ଅଥର୍କ୍ଷରଜସୋ ନାମ ଵାଲିସୁଗ୍ରୀଵଯୋଃ ପିତା । ସର୍ଵଵାନରରାଜା ଽ ଽସୀତ୍ତେଜସା ଭାସ୍କରପ୍ରଭଃ ।। ୭.୩୬.
ଏହିବେଳେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ନାମ ଥିଲା ଋକ୍ଷରଜ, ଯିଏ ବାଲି ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପିତା ଏବଂ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କ ରାଜା, ତାଙ୍କର ତେଜ ରବି ସମାନ ଥିଲା।
ସ ତୁ ରାଜ୍ଯଂ ଚିରଂ କୃତ୍ଵା ଵାନରାଣାଂ ହରୀଶ୍ଵରଃ । ସ ଚ ଋକ୍ଷରଜା ନାମ କାଲଧର୍ମେଣ ସଙ୍ଗତଃ ।। ୭.୩୬.
ସେ ବାନରମାନେ ଉପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରାଜ୍ୟ କରି, ଏହି ରିକ୍ଷରଜ ନାମକ ହରିଶ୍ୱର କାଳର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନସ୍ତମିତେ ଚାଥ ମନ୍ତ୍ରିଭିର୍ମନ୍ତ୍ରକୋଵିଦୈଃ । ପିତ୍ର୍ଯେ ପଦେ କୃତୋ ଵାଲୀ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାଲିନଃ ପଦେ ।। ୭.୩୬.
ସେ ଚଳିଯିବା ପରେ, ମନ୍ତ୍ରଦାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ବାଲୀଙ୍କୁ ପିତୃସ୍ଥାନରେ ବସାଇଲେ, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବାଲୀଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସମଂ ତ୍ଵସ୍ଯ ଅଦ୍ଵୈଧଂ ଛିଦ୍ରଵର୍ଜିତମ୍ । ଆବାଲ୍ଯଂ ସଖ୍ଯମଭଵଦନିଲସ୍ଯାଗ୍ନିନା ଯଥା ।। ୭.୩୬.
ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାଲୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛୁଆବେଳୁଠୁ ଏକ ଅଭିନ୍ନ, ଦୋଷରହିତ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଥିଲା, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ସଖ୍ୟତା ରହିଥାଏ।
ଏଷ ଶାପଵଶାଦେଵ ନ ଵେଦ ବଲମାତ୍ମନଃ । ଵାଲିସୁଗ୍ରୀଵଯୋର୍ଵୈରଂ ଯଦା ରାମ ସମୁତ୍ଥିତମ୍ ।। ୭.୩୬.
ଏହି ଶାପର ପ୍ରଭାବରେ, ବାଲୀ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶତୃତା ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ, ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ, ହେ ରାମ।
ନ ହ୍ଯେଷ ରାମ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣୋ ଽପି ଵାଲିନା ।। ୭.୩୬.
ଏହିପରି, ହେ ରାମ, ବାଲୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିନଥିଲେ।
ଦେଵ ଜାନାତି ନ ହ୍ଯେଷ ବଲମାତ୍ମନି ମାରୁତିଃ । ଋଷିଶାପାହୃତବଲସ୍ତଦୈଷ କପିସତ୍ତମଃ ।। ୭.୩୬.
ହେ ଦେବ, ଏହି ବାୟୁପୁତ୍ର ମାରୁତି ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିନଥିଲେ; ଋଷିଙ୍କ ଶାପରେ ଶକ୍ତି ହରାଇଥିବା ଏହି ବନରାଜ ମଧ୍ୟେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସିଂହଃ କୁଞ୍ଜରରୁଦ୍ଧୋ ଵା ଆସ୍ଥିତଃ ସହିତୋ ରଣେ ।। ୭.୩୬.
ସିଂହ ଯଦି ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯାଏ ମଧ୍ୟ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ରହେ।
ପରାକ୍ରମୋତ୍ସାହମତିପ୍ରତାପସୌଶୀଲ୍ଯମାଧୁର୍ଯନଯାନଯୈଶ୍ଚ । ଗାମ୍ଭୀର୍ଯଚାତୁର୍ଯସୁଵୀର୍ଯଧୈର୍ଯୈର୍ହନୂମତଃ କୋ ଽଭ୍ଯଧିକୋ ଽସ୍ତି ଲୋକେ ।। ୭.୩୬.
ପ୍ରଭାବ, ଉତ୍ସାହ, ଅସାଧାରଣ ତେଜ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର, ମାଧୁର୍ୟ, ଆଚରଣ, ଗଭୀରତା, ବୁଦ୍ଧିମତା, ପ୍ରବଳତା ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ହନୁମାନ୍ଠାରୁ ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ଅଧିକ?
ଅସୌ ପୁନର୍ଵ୍ଯାକରଣଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯନ୍ସୂର୍ଯୋନ୍ମୁଖଃ ପ୍ରଷ୍ଟୁମନା କପୀନ୍ଦ୍ରଃ । ଉଦ୍ଯଦ୍ଗିରେରସ୍ତଗିରିଂ ଜଗାମ ଗ୍ରନ୍ଥଂ ମହଦ୍ଧାରଯନପ୍ରମେଯଃ ।। ୭.୩୬.
ଏହି ବନରାଜ ପୁନି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶିଖିବାକୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମୁହଁ କରି, ଉଦୟ ପାହାଡ଼କୁ ବଡ଼ ଗ୍ରନ୍ଥ ନେଇ ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ସହିତ ଗଲେ।