ସଭାଜ୍ଯମାନୋ ଭୂତୈସ୍ତୁ ଖୈଚରୈଃ ଖୈଚରୋତ୍ତମଃ । ପଶ୍ଚିମଂ ସାଗରଂ ଵାଲୀ ହ୍ଯାଜଗାମ ସରାଵଣଃ ।। ୭.୩୪.
ଆକାଶର ପ୍ରାଣୀମାନେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା, ଆକାଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଳୀ, ରାବଣଙ୍କୁ ନେଇ ପଶ୍ଚିମ ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସିତ୍ଵା ସ୍ନାତ୍ଵା ଜପ୍ତ୍ଵା ଚ ଵାନରଃ । ଉତ୍ତରଂ ସାଗରଂ ପ୍ରାଯାଦ୍ଵହମାନୋ ଦଶାନନମ୍ ।। ୭.୩୪.
ସେଠାରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା କରି, ସ୍ନାନ କରି ଓ ଜପ କରି, ବାନର ରାବଣଙ୍କୁ ନେଇ ଉତ୍ତର ସାଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ବହୁଯୋଜନସାହସ୍ରଂ ଵହମାନୋ ମହାହରିଃ । ଵାଯୁଵଚ୍ଚ ମନୋଵଚ୍ଚ ଜଗାମ ସହ ଶତ୍ରୁଣା ।। ୭.୩୪.
ହଜାର-ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶତ୍ରୁକୁ ବୋକି, ମହାବାନର ବାୟୁ ଓ ମନ ଭଳି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଯାଉଥିଲେ।
ଉତ୍ତରେ ସାଗରେ ସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସିତ୍ଵା ଦଶାନନମ୍ । ଵହମାନୋ ଽଗମଦ୍ଵାଲୀ ପୂର୍ଵଂ ଵୈ ସ ମହୋଦଧିମ୍ ।। ୭.୩୪.
ଉତ୍ତର ସାଗରରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା କରି, ବାଳୀ ରାବଣଙ୍କୁ ବୋକି ପୁଣି ପୂର୍ବ ମହାସାଗରକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ରାପି ସନ୍ଧ୍ଯାମନ୍ଵାସ୍ଯ ଵାସଵିଃ ସହରୀଶ୍ଵରଃ । କିଷ୍କିନ୍ଧାମଭିତୋ ଗୃହ୍ଯ ରାଵଣଂ ପୁନରାଗମତ୍ ।। ୭.୩୪.
ସେଠି ମଧ୍ୟ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା କରି, ବାନରମାନ୍ୟ ଓ ଦେବମାନ୍ୟ ସହିତ ବାଳୀ, ରାବଣଙ୍କୁ ନେଇ କିଷ୍କିନ୍ଧା ନିକଟକୁ ଫେରିଲେ।
ଚତୁର୍ଷ୍ଵପି ସମୁଦ୍ରେଷୁ ସନ୍ଧ୍ଯାମନ୍ଵାସ୍ଯ ଵାନରଃ । ରାଵଣୋଦ୍ଵହନଶ୍ରାନ୍ତଃ କିଷ୍କିନ୍ଧୋପଵନେ ଽପତତ୍ ।। ୭.୩୪.
ସମସ୍ତ ଚାରି ସାଗରରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା କରି, ରାବଣଙ୍କୁ ବୋକି କ୍ଳାନ୍ତ ବାନର କିଷ୍କିନ୍ଧା ଉପବନରେ ଅବତରିଲେ।
ରାଵଣଂ ତୁ ମୁମୋଚାଥ ସ୍ଵକକ୍ଷାତ୍କପିସତ୍ତମଃ । କୁତସ୍ତ୍ଵମିତି ଚୋଵାଚ ପ୍ରହସନ୍ରାଵଣଂ ମୁହୁଃ ।। ୭.୩୪.
ତାପରେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କ କାନ୍ଧରୁ ରାବଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ହସି ହସି ପୁଣିପୁଣି ପଚାରିଲେ— 'ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ?'
ଵିସ୍ମଯଂ ତୁ ମହଦ୍ଗତ୍ଵା ଶ୍ରମଲୋଲନିରୀକ୍ଷଣଃ । ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ହରୀନ୍ଦ୍ରଂ ତମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୩୪.
ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ, କ୍ଳାନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାଜା ବାନରମାନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଵାନରେନ୍ଦ୍ର ମହେନ୍ଦ୍ରାଭ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ଽସ୍ମି ରାଵଣଃ । ଯୁଦ୍ଧେପ୍ସୁରିହ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ ଚାଦ୍ଯାସାଦିତସ୍ତ୍ଵଯା ।। ୭.୩୪.
'ବାନରରାଜା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭଳି ଦ୍ୟୁତିମାନ, ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାଜା ରାବଣ, ଯୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛାରେ ଏଠାରେ ଆସିଥିଲି, ଆଜି ତୁମେ ମୋତେ ଧରିଛ।'
ଅହୋ ବଲମହୋ ଵୀର୍ଯମହୋ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯମେଵ ଚ । ଯେନାହଂ ପଶୁଵଦ୍ଗୃହ୍ଯ ଭ୍ରାମିତଶ୍ଚତୁରୋ ଽର୍ଣଵାନ୍ ।। ୭.୩୪.
'ହାଁ, କେତେ ଶକ୍ତି, କେତେ ପରାକ୍ରମ, କେତେ ଗଭୀରତା! ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପଶୁ ଭଳି ଧରାଯାଇ, ଚାରି ସାଗର ଚାରିପଟେ ଘୁଞ୍ଚାଯାଇଛି।'
ଏଵମଶ୍ରାନ୍ତଵଦ୍ଵୀର ଶୀଘ୍ରମେଵ ମହାର୍ଣଵାନ୍ । ମାଂ ଚୈଵୋଦ୍ଵହମାନସ୍ତୁ କୋ ଽନ୍ଯୋ ଵୀରଃ କ୍ରମିଷ୍ଯତି ।। ୭.୩୪.
'ଏପରି ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ମୋତେ ବୋକି ଏତେ ଦୂର ନେଇଯିବାକୁ ତୁମେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଏ ସମର୍ଥ?'
ତ୍ରଯାଣାମେଵ ଭୂତାନାଂ ଗତିରେଷା ପ୍ଲଵଙ୍ଗମ । ମନୋନିଲସୁପର୍ଣାନାଂ ତଵ ଚାତ୍ର ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୩୪.
'ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ତୀବ୍ର ଗତି କେବଳ ତିନିଜଣଙ୍କର—ମନ, ବାୟୁ ଓ ଗରୁଡ଼; ଏବଂ ତୁମର ମଧ୍ୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ସୋ ଽହଂ ଦୃଷ୍ଟବଲସ୍ତୁଭ୍ଯମିଚ୍ଛାମି ହରିପୁଙ୍ଗଵ । ତ୍ଵଯା ସହ ଚିରଂ ସଖ୍ଯଂ ସୁସ୍ନିଗ୍ଧଂ ପାଵକାଗ୍ରତଃ ।। ୭.୩୪.
'ମୁଁ ତୁମର ଶକ୍ତି ଦେଖିଛି, ବାନରମାନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ମୁଁ ଚାହେଁ ଆମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସାକ୍ଷୀରେ ଗଢ଼ିଥିବା ଗାଢ଼ ମିତ୍ରତା କରିବାକୁ।'
ଦାରାଃ ପୁତ୍ରାଃ ପୁରଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଭୋଗାଚ୍ଛାଦନଭୋଜନମ୍ । ସର୍ଵମେଵାଵିଭକ୍ତଂ ନୌ ଭଵିଷ୍ଯତି ହରୀଶ୍ଵର ।। ୭.୩୪.
'ଜଣା, ପୁଅ, ସହର, ରାଜ୍ୟ, ଭୋଗ, ପୋଶାକ ଓ ଖାଦ୍ୟ—ସବୁ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ଅଖଣ୍ଡ ଭାଗରେ ରହିବ, ବାନରମାନ୍ୟ ରାଜା।'
ତତଃ ପ୍ରଜ୍ଵାଲଯିତ୍ଵାଗ୍ନିଂ ତାଵୁଭୌ ହରୀରାକ୍ଷସୌ । ଭ୍ରାତୃତ୍ଵମୁପସମ୍ପନ୍ନୌ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍ ।। ୭.୩୪.
ତାପରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାଇ, ସେ ଦୁଇଜଣ—ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସ—ପରସ୍ପରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଭାଇପଣା ନେଇଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଲମ୍ବିତକରୌ ତତସ୍ତୌ ହରିରାକ୍ଷସୌ । କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଵିଶତୁର୍ହୃଷ୍ଟୌ ସିଂହୌ ଗିରିଗୁହାମିଵ ।। ୭.୩୪.
ତାପରେ ସେ ଦୁଇଜଣ—ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସ—ହାତ ଝୁଲାଇ ଖୁସିରେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଦୁଇଟି ସିଂହ ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ଯାଏ।
ସ ତତ୍ର ମାସମୁଷିତଃ ସୁଗ୍ରୀଵ ଇଵ ରାଵଣଃ । ଅମାତ୍ଯୈରାଗତୈର୍ନୀତସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୋତ୍ସାଦନାର୍ଥିଭିଃ ।। ୭.୩୪.
ସେଠାରେ ରାବଣ ଏକ ମାସ ରହିଲେ, ଯେପରି ସୁଗ୍ରୀବ ରହିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତିନି ଲୋକ ଜିତିବା ପାଇଁ ଆସି, ତାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ।
ଏଵମେତତ୍ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ଵାଲିନା ରାଵଣଃ ପ୍ରଭୋ । ଧର୍ଷିତଶ୍ଚ କୃତଶ୍ଚାପି ଭ୍ରାତା ପାଵକସନ୍ନିଧୌ ।। ୭.୩୪.
ହେ ପ୍ରଭୁ, ପୁରୁଣା ଦିନରେ ବାଲି ରାବଣଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ସାକ୍ଷୀରେ ଭାଇ କରିଥିଲେ।
ବଲମପ୍ରତିମଂ ରାମ ଵାଲିନୋ ଽଭଵଦୁତ୍ତମମ୍ । ସୋ ଽପି ତ୍ଵଯା ଵିନିର୍ଦଗ୍ଧଃ ଶଲଭୋ ଵହ୍ନିନା ଯଥା ।। ୭.୩୪.
ହେ ରାମ, ବାଲିଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ବ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଥିଲା; ତଥାପି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ି ଯିଏପରି ପୋକା ମରେ, ସେପରି ସଂହାର କରିଦେଲେ।
ଅପୃଚ୍ଛତ ତଦା ରାମୋ ଦକ୍ଷିଣାଶାଶ୍ରମଂ ମୁନିମ୍ । ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵିନଯୋପେତ ଇଦମାହ ଵଚୋ ଽର୍ଥଵତ୍ ।। ୭.୩୫.
ତାପରେ ରାମ ହାତ ଜୋଡି, ନମ୍ରତା ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଆଶ୍ରମର ଋଷିଙ୍କୁ ଏହି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଅତୁଲଂ ବଲମେତଦ୍ଵୈ ଵାଲିନୋ ରାଵଣସ୍ଯ ଚ । ନ ତ୍ଵେତାଭ୍ଯାଂ ହନୁମତା ସମଂ ତ୍ଵିତି ମତିର୍ମମ ।। ୭.୩୫.
ବାଲି ଓ ରାବଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ଅପୂର୍ବ, କିନ୍ତୁ ମୋ ମତରେ ଏହି ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ହନୁମାନଙ୍କ ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି।
ଶୌର୍ଯଂ ଦାକ୍ଷ୍ଯଂ ବଲଂ ଧୈର୍ଯଂ ପ୍ରାଜ୍ଞତା ନଯସାଧନମ୍ । ଵିକ୍ରମଶ୍ଚ ପ୍ରଭାଵଶ୍ଚ ହନୂମତି କୃତାଲଯାଃ ।। ୭.୩୫.
ସାହସ, କୌଶଳ, ଶକ୍ତି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧି, ନୀତିର ଦକ୍ଷତା, ପ୍ରଭାବ ଓ ପରାକ୍ରମ—ଏସବୁ ଗୁଣ ହନୁମାନଙ୍କ ଭିତରେ ବସିଛି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ସାଗରଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସୀଦନ୍ତୀଂ କପିଵାହିନୀମ୍ । ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ମହାବାହୁର୍ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ପ୍ଲୁତଃ ।। ୭.୩୫.
ସାଗରକୁ ଦେଖି ବାନର ସେନା ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ ଏବଂ ଶତ ଯୋଜନା ଦୂରକୁ ଲାଂଘିଲେ।
ଧର୍ଷଯିତ୍ଵା ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ରାଵଣାନ୍ତଃପୁରଂ ତଦା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମ୍ଭାଷିତା ଚାପି ସୀତା ହ୍ଯାଶ୍ଵାସିତା ତଥା ।। ୭.୩୫.
ଲଙ୍କା ପୁରୀକୁ ଭେଦି, ସେ ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି କଥାହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ।
ସେନାଗ୍ରଗା ମନ୍ତ୍ରିସୁତାଃ କିଙ୍କରା ରାଵଣାତ୍ମଜଃ । ଏତେ ହନୁମତା ତତ୍ର ହ୍ଯେକେନ ଵିତିପାତିତାଃ ।। ୭.୩୫.
ସେନାପତିମାନେ, ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, କିଙ୍କର ଓ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ—ଏମାନେ ସେଠାରେ ହନୁମାନ ଏକାଏକି ପରାଜିତ କଲେ।
ଭୂଯୋ ବନ୍ଧାଦ୍ଵିମୁକ୍ତେନ ଭାଷଯିତ୍ଵା ଦଶାନନମ୍ । ଲଙ୍କା ଭସ୍ମୀକୃତା ଯେନ ପାଵକେନେଵ ମେଦିନୀ ।। ୭.୩୫.
ପୁଣି ବାନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ସେ ଦଶମୁଖୀ ସହ କଥାହେଲେ—ଯିଏ ଅଗ୍ନି ପରି ଲଙ୍କାକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ।
ନ କାଲସ୍ଯ ନ ଶକ୍ରସ୍ଯ ନ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵିତ୍ତପସ୍ଯ ଚ । କର୍ମାଣି ତାନି ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ଯାନି ଯୁଦ୍ଧେ ହନୂମତଃ ।। ୭.୩୫.
କାଳ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା କୁବେରଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାର ଯୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ହନୁମାନଙ୍କ ପରି ଶୁଣାଯାଏନାହିଁ।
ଏତସ୍ଯ ବାହୁଵୀର୍ଯେଣ ଲଙ୍କା ସୀତା ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ । ପ୍ରାପ୍ତା ମଯା ଜଯଶ୍ଚୈଵ ରାଜ୍ଯଂ ମିତ୍ରାଣି ବାନ୍ଧଵାଃ ।। ୭.୩୫.
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଲଙ୍କା, ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବିଜୟ, ରାଜ୍ୟ, ବନ୍ଧୁ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ପାଇଲି।
ହନୂମାନ୍ଯଦି ମେ ନଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵାନରାଧିପତେଃ ସଖା । ପ୍ରଵୃତ୍ତିମପି କୋ ଵେତ୍ତୁଂ ଜାନକ୍ଯାଃ ଶକ୍ତିମାନ୍ଭଵେତ୍ ।। ୭.୩୫.
ହନୁମାନ, ବାନର ରାଜାଙ୍କ ସଂଗୀ, ଯଦି ଆମ ସହିତ ନଥାନ୍ତି, ତେବେ ଜାନକୀଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଏ ଖବର ଆଣିପାରିଥାନ୍ତି?
କିମର୍ଥଂ ଵାଲ୍ଯନେନୈଵ ସୁଗ୍ରୀଵପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା । ତଦା ଵୈରେ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ନ ଦଗ୍ଧୋ ଵୀରୁଧୋ ଯଥା ।। ୭.୩୫.
କିଏଉଁଠି ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ, ଶତ୍ରୁତା ଜନ୍ମିଥିବାବେଳେ, ସେ ତେଣୁ ଅଧମୁଳା ପରି ନଷ୍ଟ ହେଲେ ନାହିଁ?