ଇତ୍ଯେଵଂ ମତିମାସ୍ଥାଯ ଵାଲୀ କର୍ଣମୁପାଶ୍ରିତଃ । ଜପନ୍ଵୈ ନୈଗମାନ୍ମନ୍ତ୍ରାଂସ୍ତସ୍ଥୌ ପର୍ଵତରାଡିଵ ।। ୭.୩୪.
ଏହିପରି ଭାବ ରଖି, ବାଳୀ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି, ବେଦମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଅଡି଼ଗ ରହିଲେ।
ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଜିଘୃକ୍ଷନ୍ତୌ ହରିରାକ୍ଷସପାର୍ଥିଵୌ । ପ୍ରଯତ୍ନଵନ୍ତୌ ତତ୍କର୍ମ ଈହତୁର୍ବଲଦର୍ପିତୌ ।। ୭.୩୪.
ହରି ଓ ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ଦୁହେଁ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଦୁହେଁ ନିଜ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ବଡ଼ ଉଦ୍ୟମ କରୁଥିଲେ।
ହସ୍ତଗ୍ରାହଂ ତୁ ତଂ ମତ୍ଵା ପାଦଶବ୍ଦେନ ରାଵଣମ୍ । ପରାଙ୍ମୁଖୋ ଽପି ଜଗ୍ରାହ ଵାଲୀ ସର୍ପମିଵାଣ୍ଡଜଃ ।। ୭.୩୪.
ରାବଣ ହାତ ଦେଇ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାକୁ ବୁଝି, ବାଳୀ ପଛକୁ ମୁହଁ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପାଦ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ, ଯେପରି ଗରୁଡ଼ ସାପକୁ ଧରେ।
ଗ୍ରହୀତୁକାମଂ ତଂ ଗୃହ୍ଯ ରକ୍ଷସାମୀଶ୍ଵରଂ ହରିଃ । ଖମୁତ୍ପପାତ ଵେଗେନ କୃତ୍ଵା କକ୍ଷାଵଲମ୍ବିନମ୍ ।। ୭.୩୪.
ଧରିବାକୁ ଚାହୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ରାଜାକୁ ବାଳୀ ଧରି, ତାଙ୍କୁ ବାହୁ ତଳେ ଲଟକାଇ, ବଡ଼ ଗତିରେ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ।
ତଂ ଚାପୀଡଯମାନଂ ତୁ ଵିତୁଦନ୍ତଂ ନଖୈର୍ମୁହୁଃ । ଜହାର ରାଵଣଂ ଵାଲୀ ପଵନସ୍ତୋଯଦଂ ଯଥା ।। ୭.୩୪.
ରାବଣ ବାରମ୍ବାର ନଖ ଦେଇ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ, ତଥାପି ବାଳୀ ତାଙ୍କୁ ବାୟୁ ମେଘକୁ ଯେପରି ଉଠାଇନେଇଯାଏ, ସେପରି ନେଇଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅଥ ତେ ରାକ୍ଷସାମାତ୍ଯା ହ୍ରିଯମାଣଂ ଦଶାନନମ୍ । ମୁମୋକ୍ଷଯିଷଵୋ ଵାଲିଂ ରଵମାଣା ଅଭିଦ୍ରୁତାଃ ।। ୭.୩୪.
ତାପରେ, ରାକ୍ଷସ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ବାଳୀ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇନେଇଯାଉଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ବେଳେ ଦୌଡ଼ିଆସିଲେ।
ଅନ୍ଵୀଯମାନସ୍ତୈର୍ଵାଲୀ ଭ୍ରାଜତେ ଽମ୍ବରମଧ୍ଯଗଃ । ଅନ୍ଵୀଯମାନୋ ମେଘୌଘୈରମ୍ବରସ୍ଥ ଇଵାଂଶୁମାନ୍ ।। ୭.୩୪.
ସେମାନେ ଧାଉଥିବା ବେଳେ, ବାଳୀ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ମେଘମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧାଉଥିବା ବେଳେ ସେ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ ହୁଏ।
ତେ ଽଶକ୍ନୁଵନ୍ତଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ଵାଲିନଂ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମାଃ । ତସ୍ଯ ବାହୂରୁଵେଗେନ ପରିଶ୍ରାନ୍ତା ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ ।। ୭.୩୪.
ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ ବାଳୀଙ୍କୁ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ବାହୁ ଓ ଉରୁର ଶକ୍ତିରେ ସେମାନେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଥମ୍ହିଗଲେ।
ଵାଲିମାର୍ଗାଦପାକ୍ରାମନ୍ପର୍ଵତେନ୍ଦ୍ରୋ ହି ଗଚ୍ଛତଃ । କିଂ ପୁନର୍ଜୀଵିତପ୍ରେପ୍ସୁର୍ବିଭ୍ରଦ୍ଵୈ ମାଂସଶୋଣିତମ୍ ।। ୭.୩୪.
ବାଳୀଙ୍କ ପଥରୁ ପର୍ବତମଧ୍ୟ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଏ, ତେଣୁ ଜୀବନକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇଥିବା ଏବଂ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ଢାକା ଲୋକ ତ ଅବଶ୍ୟ ଭୟରେ ପଳାଇଯିବେ।
ଅପକ୍ଷିଗଣସମ୍ପାତାନ୍ଵାନରେନ୍ଦ୍ରୋ ମହାଜଵଃ । କ୍ରମଶଃ ସାଗରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସନ୍ଧ୍ଯାକାଲମଵନ୍ଦତ ।। ୭.୩୪.
ତୀବ୍ର ଗତିର ବାନରରାଜା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡକୁ ଛାଡ଼ି, ଦେଉଳି ଦେଉଳି ସମସ୍ତ ସାଗରକୁ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ନମସ୍କାର କଲେ।
ସଭାଜ୍ଯମାନୋ ଭୂତୈସ୍ତୁ ଖୈଚରୈଃ ଖୈଚରୋତ୍ତମଃ । ପଶ୍ଚିମଂ ସାଗରଂ ଵାଲୀ ହ୍ଯାଜଗାମ ସରାଵଣଃ ।। ୭.୩୪.
ଆକାଶର ପ୍ରାଣୀମାନେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା, ଆକାଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଳୀ, ରାବଣଙ୍କୁ ନେଇ ପଶ୍ଚିମ ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସିତ୍ଵା ସ୍ନାତ୍ଵା ଜପ୍ତ୍ଵା ଚ ଵାନରଃ । ଉତ୍ତରଂ ସାଗରଂ ପ୍ରାଯାଦ୍ଵହମାନୋ ଦଶାନନମ୍ ।। ୭.୩୪.
ସେଠାରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା କରି, ସ୍ନାନ କରି ଓ ଜପ କରି, ବାନର ରାବଣଙ୍କୁ ନେଇ ଉତ୍ତର ସାଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ବହୁଯୋଜନସାହସ୍ରଂ ଵହମାନୋ ମହାହରିଃ । ଵାଯୁଵଚ୍ଚ ମନୋଵଚ୍ଚ ଜଗାମ ସହ ଶତ୍ରୁଣା ।। ୭.୩୪.
ହଜାର-ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶତ୍ରୁକୁ ବୋକି, ମହାବାନର ବାୟୁ ଓ ମନ ଭଳି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଯାଉଥିଲେ।
ଉତ୍ତରେ ସାଗରେ ସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସିତ୍ଵା ଦଶାନନମ୍ । ଵହମାନୋ ଽଗମଦ୍ଵାଲୀ ପୂର୍ଵଂ ଵୈ ସ ମହୋଦଧିମ୍ ।। ୭.୩୪.
ଉତ୍ତର ସାଗରରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା କରି, ବାଳୀ ରାବଣଙ୍କୁ ବୋକି ପୁଣି ପୂର୍ବ ମହାସାଗରକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ରାପି ସନ୍ଧ୍ଯାମନ୍ଵାସ୍ଯ ଵାସଵିଃ ସହରୀଶ୍ଵରଃ । କିଷ୍କିନ୍ଧାମଭିତୋ ଗୃହ୍ଯ ରାଵଣଂ ପୁନରାଗମତ୍ ।। ୭.୩୪.
ସେଠି ମଧ୍ୟ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା କରି, ବାନରମାନ୍ୟ ଓ ଦେବମାନ୍ୟ ସହିତ ବାଳୀ, ରାବଣଙ୍କୁ ନେଇ କିଷ୍କିନ୍ଧା ନିକଟକୁ ଫେରିଲେ।
ଚତୁର୍ଷ୍ଵପି ସମୁଦ୍ରେଷୁ ସନ୍ଧ୍ଯାମନ୍ଵାସ୍ଯ ଵାନରଃ । ରାଵଣୋଦ୍ଵହନଶ୍ରାନ୍ତଃ କିଷ୍କିନ୍ଧୋପଵନେ ଽପତତ୍ ।। ୭.୩୪.
ସମସ୍ତ ଚାରି ସାଗରରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା କରି, ରାବଣଙ୍କୁ ବୋକି କ୍ଳାନ୍ତ ବାନର କିଷ୍କିନ୍ଧା ଉପବନରେ ଅବତରିଲେ।
ରାଵଣଂ ତୁ ମୁମୋଚାଥ ସ୍ଵକକ୍ଷାତ୍କପିସତ୍ତମଃ । କୁତସ୍ତ୍ଵମିତି ଚୋଵାଚ ପ୍ରହସନ୍ରାଵଣଂ ମୁହୁଃ ।। ୭.୩୪.
ତାପରେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କ କାନ୍ଧରୁ ରାବଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ହସି ହସି ପୁଣିପୁଣି ପଚାରିଲେ— 'ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ?'
ଵିସ୍ମଯଂ ତୁ ମହଦ୍ଗତ୍ଵା ଶ୍ରମଲୋଲନିରୀକ୍ଷଣଃ । ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ହରୀନ୍ଦ୍ରଂ ତମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୩୪.
ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ, କ୍ଳାନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାଜା ବାନରମାନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଵାନରେନ୍ଦ୍ର ମହେନ୍ଦ୍ରାଭ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ଽସ୍ମି ରାଵଣଃ । ଯୁଦ୍ଧେପ୍ସୁରିହ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ ଚାଦ୍ଯାସାଦିତସ୍ତ୍ଵଯା ।। ୭.୩୪.
'ବାନରରାଜା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭଳି ଦ୍ୟୁତିମାନ, ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାଜା ରାବଣ, ଯୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛାରେ ଏଠାରେ ଆସିଥିଲି, ଆଜି ତୁମେ ମୋତେ ଧରିଛ।'
ଅହୋ ବଲମହୋ ଵୀର୍ଯମହୋ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯମେଵ ଚ । ଯେନାହଂ ପଶୁଵଦ୍ଗୃହ୍ଯ ଭ୍ରାମିତଶ୍ଚତୁରୋ ଽର୍ଣଵାନ୍ ।। ୭.୩୪.
'ହାଁ, କେତେ ଶକ୍ତି, କେତେ ପରାକ୍ରମ, କେତେ ଗଭୀରତା! ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପଶୁ ଭଳି ଧରାଯାଇ, ଚାରି ସାଗର ଚାରିପଟେ ଘୁଞ୍ଚାଯାଇଛି।'
ଏଵମଶ୍ରାନ୍ତଵଦ୍ଵୀର ଶୀଘ୍ରମେଵ ମହାର୍ଣଵାନ୍ । ମାଂ ଚୈଵୋଦ୍ଵହମାନସ୍ତୁ କୋ ଽନ୍ଯୋ ଵୀରଃ କ୍ରମିଷ୍ଯତି ।। ୭.୩୪.
'ଏପରି ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ମୋତେ ବୋକି ଏତେ ଦୂର ନେଇଯିବାକୁ ତୁମେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଏ ସମର୍ଥ?'
ତ୍ରଯାଣାମେଵ ଭୂତାନାଂ ଗତିରେଷା ପ୍ଲଵଙ୍ଗମ । ମନୋନିଲସୁପର୍ଣାନାଂ ତଵ ଚାତ୍ର ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୩୪.
'ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ତୀବ୍ର ଗତି କେବଳ ତିନିଜଣଙ୍କର—ମନ, ବାୟୁ ଓ ଗରୁଡ଼; ଏବଂ ତୁମର ମଧ୍ୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ସୋ ଽହଂ ଦୃଷ୍ଟବଲସ୍ତୁଭ୍ଯମିଚ୍ଛାମି ହରିପୁଙ୍ଗଵ । ତ୍ଵଯା ସହ ଚିରଂ ସଖ୍ଯଂ ସୁସ୍ନିଗ୍ଧଂ ପାଵକାଗ୍ରତଃ ।। ୭.୩୪.
'ମୁଁ ତୁମର ଶକ୍ତି ଦେଖିଛି, ବାନରମାନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ମୁଁ ଚାହେଁ ଆମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସାକ୍ଷୀରେ ଗଢ଼ିଥିବା ଗାଢ଼ ମିତ୍ରତା କରିବାକୁ।'
ଦାରାଃ ପୁତ୍ରାଃ ପୁରଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଭୋଗାଚ୍ଛାଦନଭୋଜନମ୍ । ସର୍ଵମେଵାଵିଭକ୍ତଂ ନୌ ଭଵିଷ୍ଯତି ହରୀଶ୍ଵର ।। ୭.୩୪.
'ଜଣା, ପୁଅ, ସହର, ରାଜ୍ୟ, ଭୋଗ, ପୋଶାକ ଓ ଖାଦ୍ୟ—ସବୁ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ଅଖଣ୍ଡ ଭାଗରେ ରହିବ, ବାନରମାନ୍ୟ ରାଜା।'
ତତଃ ପ୍ରଜ୍ଵାଲଯିତ୍ଵାଗ୍ନିଂ ତାଵୁଭୌ ହରୀରାକ୍ଷସୌ । ଭ୍ରାତୃତ୍ଵମୁପସମ୍ପନ୍ନୌ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍ ।। ୭.୩୪.
ତାପରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାଇ, ସେ ଦୁଇଜଣ—ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସ—ପରସ୍ପରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଭାଇପଣା ନେଇଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଲମ୍ବିତକରୌ ତତସ୍ତୌ ହରିରାକ୍ଷସୌ । କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଵିଶତୁର୍ହୃଷ୍ଟୌ ସିଂହୌ ଗିରିଗୁହାମିଵ ।। ୭.୩୪.
ତାପରେ ସେ ଦୁଇଜଣ—ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସ—ହାତ ଝୁଲାଇ ଖୁସିରେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଦୁଇଟି ସିଂହ ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ଯାଏ।
ସ ତତ୍ର ମାସମୁଷିତଃ ସୁଗ୍ରୀଵ ଇଵ ରାଵଣଃ । ଅମାତ୍ଯୈରାଗତୈର୍ନୀତସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୋତ୍ସାଦନାର୍ଥିଭିଃ ।। ୭.୩୪.
ସେଠାରେ ରାବଣ ଏକ ମାସ ରହିଲେ, ଯେପରି ସୁଗ୍ରୀବ ରହିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତିନି ଲୋକ ଜିତିବା ପାଇଁ ଆସି, ତାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ।
ଏଵମେତତ୍ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ଵାଲିନା ରାଵଣଃ ପ୍ରଭୋ । ଧର୍ଷିତଶ୍ଚ କୃତଶ୍ଚାପି ଭ୍ରାତା ପାଵକସନ୍ନିଧୌ ।। ୭.୩୪.
ହେ ପ୍ରଭୁ, ପୁରୁଣା ଦିନରେ ବାଲି ରାବଣଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ସାକ୍ଷୀରେ ଭାଇ କରିଥିଲେ।
ବଲମପ୍ରତିମଂ ରାମ ଵାଲିନୋ ଽଭଵଦୁତ୍ତମମ୍ । ସୋ ଽପି ତ୍ଵଯା ଵିନିର୍ଦଗ୍ଧଃ ଶଲଭୋ ଵହ୍ନିନା ଯଥା ।। ୭.୩୪.
ହେ ରାମ, ବାଲିଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ବ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଥିଲା; ତଥାପି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ି ଯିଏପରି ପୋକା ମରେ, ସେପରି ସଂହାର କରିଦେଲେ।
ଅପୃଚ୍ଛତ ତଦା ରାମୋ ଦକ୍ଷିଣାଶାଶ୍ରମଂ ମୁନିମ୍ । ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵିନଯୋପେତ ଇଦମାହ ଵଚୋ ଽର୍ଥଵତ୍ ।। ୭.୩୫.
ତାପରେ ରାମ ହାତ ଜୋଡି, ନମ୍ରତା ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଆଶ୍ରମର ଋଷିଙ୍କୁ ଏହି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।