କାର୍ତଵୀର୍ଯଭୁଜାସକ୍ତଂ ତଜ୍ଜଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନିର୍ମଲମ୍ । କୂଲୋପହାରଂ କୁର୍ଵାଣଂ ପ୍ରତିସ୍ରୋତଃ ପ୍ରଧାଵତି ।। ୭.୩୨.
କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କର ବାହୁରେ ଅଟକିଥିବା ସେ ନିର୍ମଳ ଜଳ, ତୀର ତିଆରି କରୁଥିବା ବେଳେ, ଧାରାକୁ ଉଲ୍ଟା ଦିଶାରେ ପ୍ରବାହିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।
ସମୀନନକ୍ରମକରଃ ସପୁଷ୍ପକୁଶସଂସ୍ତରଃ । ସ ନର୍ମଦାମ୍ଭସୋ ଵେଗଃ ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲ ଇଵାବଭୌ ।। ୭.୩୨.
ମାଛ, ଘଣ୍ଟି, ଫୁଲ ଓ କୁଶ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଭିତ ନର୍ମଦା ଜଳର ଧାରା ବର୍ଷା ଋତୁର ନଦୀ ପରି ଉତ୍ସାହିତ ହେଲା।
ସ ଵେଗଃ କାର୍ତଵୀର୍ଯେଣ ସମ୍ପ୍ରେଷିତ ଇଵାମ୍ଭସଃ । ପୁଷ୍ପୋପହାରଂ ସକଲଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଜହାର ହ ।। ୭.୩୨.
ସେ ଧାରା, କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ପରି, ରାବଣଙ୍କର ସମସ୍ତ ଫୁଲ ଅର୍ପଣକୁ ଉଠାଇ ନେଲା।
ରାଵଣୋ ଽର୍ଧସମାପ୍ତଂ ତମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ନିଯମଂ ତଦା । ନର୍ମଦାଂ ପଶ୍ଯତେ କାନ୍ତାଂ ପ୍ରତିକୂଲାଂ ଯଥା ପ୍ରିଯାମ୍ ।। ୭.୩୨.
ତାପରେ ରାବଣ ଅଧା ହେବା ପୂଜା ଛାଡ଼ି, ନର୍ମଦାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରିୟା ଅପ୍ରିୟା ହୋଇଯାଇଥିବା ପରି ପ୍ରତିକୂଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପଶ୍ଚିମେନ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସାଗରୋଦ୍ଗାରସନ୍ନିଭମ୍ । ଵର୍ଧନ୍ତମମ୍ଭସୋ ଵେଗଂ ପୂର୍ଵାମାଶାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତୁ ।। ୭.୩୨.
ପଶ୍ଚିମ ଦିଶାରେ ଦେଖି, ସାଗର ଗର୍ଜନ ପରି ନଦୀର ଉଚ୍ଚ ଧାରା ପୂର୍ବ ଦିଶାକୁ ବଢ଼ି ଯାଉଥିବା ଦେଖିଲେ।
ତତୋ ଽନୁଭ୍ରାନ୍ତଶକୁନାଂ ସ୍ଵଭାଵୋପରମେ ସ୍ଥିତାମ୍ । ନିର୍ଵିକାରାଙ୍ଗନାଭାସାମପଶ୍ଯଦ୍ରାଵଣୋ ନଦୀମ୍ ।। ୭.୩୨.
ସେଠି ରାବଣ ନଦୀକୁ ଦେଖିଲେ, ସ୍ବଭାବରେ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ, ପଛରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାଲିଥିବା, ଅଚଳ ମନ ଥିବା ନାରୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସଵ୍ଯେତରକରାଙ୍ଗୁଲ୍ଯା ସଶବ୍ଦଂ ଚ ଦଶାନନଃ । ଵେଗପ୍ରଭାଵମନ୍ଵେଷ୍ଟୁଂ ସୋ ଽଦିଶଚ୍ଛୁକସାରଣୌ ।। ୭.୩୨.
ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ବାମ ହାତର ଆଙ୍ଗୁଠି ଚଟାଇ ଶବ୍ଦ କରି, ଶୁକ ଓ ସାରଣଙ୍କୁ ଧାରାର ଶକ୍ତି ତଦନ୍ତ କରିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ।
ତୌ ତୁ ରାଵଣସନ୍ଦିଷ୍ଟୌ ଭ୍ରାତରୌ ଶୁକସାରଣୌ । ଵ୍ଯୋମାନ୍ତରଗତୌ ଵୀରୌ ପ୍ରସ୍ଥିତୌ ପଶ୍ଚିମାମୁଖୌ ।। ୭.୩୨.
ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଶୁକ ଓ ସାରଣ ଭାଇ ଦୁଇଜଣ ନିର୍ବୀକ ହୋଇ, ଆକାଶ ମାନେ ଉଡ଼ି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଶାକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଅର୍ଧଯୋଜନମାତ୍ରଂ ତୁ ଗତ୍ଵା ତୌ ରଜନୀଚରୌ । ପଶ୍ଯେତାଂ ପୁରୁଷଂ ତୋଯେ କ୍ରୀଡନ୍ତଂ ସହଯୋଷିତମ୍ ।। ୭.୩୨.
ଅଧା ଯୋଜନା ଦୂର ଚାଲିବା ପରେ, ସେଇ ଦୁଇ ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଦେଉଁ ଜଣେ ପୁରୁଷକୁ ଜଳରେ ତାଙ୍କର ମହିଳାମାନେ ସହ କ୍ରୀଡା କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ ।
ବୃହତ୍ସାଲପ୍ରତୀକାଶଂ ତୋଯଵ୍ଯାକୁଲମୂର୍ଧଜମ୍ । ମଦରକ୍ତାନ୍ତନଯନଂ ମଦଵ୍ଯାକୁଲତେଜସମ୍ ।। ୭.୩୨.
ସେ ପୁରୁଷ ଏକ ବଡ଼ ସାଲ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଜଳରେ ଖେଳିବାରୁ ଚୁଲ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲା, ମଦରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କର ଚେହେରା ମଦରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଲାଗୁଥିଲା ।
ନଦୀଂ ବାହୁସହସ୍ରେଣ ରୁନ୍ଧନ୍ତମରିମର୍ଦନମ୍ । ଗିରିଂ ପାଦସହସ୍ରେଣ ରୁନ୍ଧନ୍ତମିଵ ମେଦିନୀମ୍ ।। ୭.୩୨.
ସେ ହଜାରଟି ହାତରେ ନଦୀକୁ ଅଟକାଇ ରଖିଥିଲେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିଲେ, ହଜାରଟି ପାଉଁରେ ପୃଥିବୀକୁ ପାହାଡ଼ ପରି ଅଟକାଇ ରଖିଥିଲେ ।
ବାଲାନାଂ ଵରନାରୀଣାଂ ସହସ୍ରେଣ ସମାଵୃତମ୍ । ସମଦାନାଂ କରେଣୂନାଂ ସହସ୍ରେଣେଵ କୁଞ୍ଜରମ୍ ।। ୭.୩୨.
ସେ ହଜାରଟି ସୁନ୍ଦର ଯୁବତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଥିଲେ, ମଦରେ ମତ୍ତ ହଜାରଟି ମହିଳା ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଏକ ହାତୀ ଘିରି ରହିଥିବା ପରି ।
ତମଦ୍ଭୁତତମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାକ୍ଷସୌ ଶୁକସାରଣୌ । ସନ୍ନିଵୃତ୍ତାଵୁପାଗମ୍ଯ ରାଵଣଂ ତମଥୋଚତୁଃ ।। ୭.୩୨.
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶୁକ ଓ ସାରଣ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ପଛକୁ ଫେରି ରାବଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ବୃହତ୍ସାଲପ୍ରତୀକାଶଃ କୋ ଽପ୍ଯସୌ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର । ନର୍ମଦାଂ ରୋଧଵଦ୍ରୁଦ୍ଧ୍ଵା କ୍ରୀଡାପଯତି ଯୋଷିତଃ ।। ୭.୩୨.
ହେ ରାକ୍ଷସମହାରାଜ, ଏଠାରେ ଜଣେ ବଡ଼ ସାଲ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜଣେ ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ନର୍ମଦା ନଦୀକୁ ଅଟକାଇ ମହିଳାମାନେ ସହ କ୍ରୀଡା କରୁଛନ୍ତି ।
ତେନ ବାହୁସହସ୍ରେଣ ସନ୍ନିରୁଦ୍ଧଜଲା ନଦୀ । ସାଗରୋଦ୍ଗାରସଙ୍କାଶାନୁଦ୍ଗାରାନ୍ସୃଜତେ ମୁହୁଃ ।। ୭.୩୨.
ତାଙ୍କର ହଜାରଟି ହାତରେ ନଦୀର ଜଳ ଅଟକାଇ ରଖାଯାଇଛି, ଏବଂ ସେ ନଦୀ ସାଗରର ତରଙ୍ଗ ପରି ପୁନିପୁନି ବଡ଼ ତରଙ୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଛି ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ଭାଷମାଣୌ ତୌ ନିଶାମ୍ଯ ଶୁକସାରଣୌ । ରାଵଣୋ ଽର୍ଜୁନ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ଯୁଦ୍ଧଲାଲସଃ ।। ୭.୩୨.
ଏଭଳି ଶୁକ ଓ ସାରଣ କହିବାକୁ ଶୁଣି, ରାବଣ କହିଲେ, "ସେ ଅର୍ଜୁନ" ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ ।
ଅର୍ଜୁନାଭିମୁଖେ ତସ୍ମିନ୍ରାଵଣେ ରାକ୍ଷସାଧିପେ । ଚଣ୍ଡଃ ପ୍ରଵାତି ପଵନଃ ସନାଦଃ ସୁରଜାସ୍ତଥା ।। ୭.୩୨.
ରାକ୍ଷସମହାରାଜ ରାବଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିବା ସମୟରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗଞ୍ଜନ ହାଲି ଚଳିଲା, ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ।
ସକୃଦେଵ କୃତୋ ରାଵଃ ସରକ୍ତଃ ପ୍ରେଷିତୋ ଘନୈଃ । ମହୋଦରମହାପାର୍ଶ୍ଵଧୂମ୍ରାକ୍ଷଶୁକସାରଣୈଃ ।। ୭.୩୨.
ଏକ ସାଙ୍ଗା ରକ୍ତିମ ମେଘ ମହୋଦର, ମହାପାର୍ଶ୍ୱ, ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ, ଶୁକ ଓ ସାରଣ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇ ରାବଣଙ୍କୁ ଘିରି ରହିଲା ।
ସଂଵୃତୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ତତ୍ରାଗାଦ୍ଯତ୍ର ଚାର୍ଜୁନଃ । ଅଦୀର୍ଘେଣୈଵ କାଲେନ ସ ତଦା ରାକ୍ଷସୋ ବଲୀ । ତଂ ନର୍ମଦାହ୍ରଦଂ ଭୀମମାଜଗାମାଞ୍ଜନପ୍ରଭଃ ।। ୭.୩୨.
ଏଭଳି ଘିରି ରହିବା ପରେ, ରାକ୍ଷସମହାରାଜ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ ଯେଉଁଠି ଅର୍ଜୁନ ଅଛନ୍ତି; ଅତି ଅଲ୍ପ ସମୟରେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ, କାଜଳ ପରି କଳା, ଭୟଙ୍କର ନର୍ମଦା ହ୍ରଦକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ସ ତତ୍ର ସ୍ତ୍ରୀପରିଵୃତଂ ଵାଶିତାଭିରିଵ ଦ୍ଵିପମ୍ । ନରେନ୍ଦ୍ରଂ ପଶ୍ଯତେ ରାଜା ରାକ୍ଷସାନାଂ ତଦାର୍ଜୁନମ୍ ।। ୭.୩୨.
ସେଠି, ରାକ୍ଷସମହାରାଜ ମହିଳାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଥିବା ରାଜା ଅର୍ଜୁନକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ହାତୀ ମହିଳା ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଥିବା ।
ସ ରୋଷାଦ୍ରକ୍ତନଯନୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ବଲୋଦ୍ଧତଃ ।। ୭.୩୨.
ରାକ୍ଷସମହାରାଜ ରାବଣ, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଶକ୍ତିରେ ଫୁଲିଯାଇଥିଲେ ।
ଇତ୍ଯେଵମର୍ଜୁନାମାତ୍ଯନାହ ଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା । ଅମାତ୍ଯାଃ କ୍ଷିପ୍ରମାଖ୍ଯାତ ହୈହଯସ୍ଯ ନୃପସ୍ଯ ଵୈ ।। ୭.୩୨.
ଏଭଳି ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ: 'ହାଇହୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ସୂଚନା ଦିଅ ।'
ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥୀ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ରାଵଣୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ । ରାଵଣସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଽଥାର୍ଜୁନସ୍ଯ ତେ । ଉତ୍ତସ୍ଥୁଃ ସାଯୁଧାସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ ରାଵଣଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୭.୩୨.
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଛି ରାକ୍ଷସ ରାବଣ । ରାବଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ଉଠିଲେ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ ।
ଯୁଦ୍ଧସ୍ଯ କାଲୋ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସାଧୁ ଭୋଃ ସାଧୁ ରାଵଣ ।। ୭.୩୨.
ଯୁଦ୍ଧର ସମୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଦରକାର । ଭଲ କରିଛ, ରାବଣ, ଭଲ କରିଛ ।
ଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଽଥାର୍ଜୁନସ୍ଯ ତେ । ଯଃ କ୍ଷୀବଂ ସ୍ତ୍ରୀଵୃତଂ ଚୈଵ ଯୋଦ୍ଧୁମୁତ୍ସହତେ ନୃପମ୍ । ସ୍ତ୍ରୀସମକ୍ଷଂ କଥଂ ଯତ୍ତଦ୍ଯୋଦ୍ଧୁମୁତ୍ସହସେ ଽର୍ଜୁନମ୍ । ଵାଶିତାମଧ୍ଯଗଂ ମତ୍ତଂ ଶାର୍ଦୂଲ ଇଵ କୁଞ୍ଜରମ୍ ।। ୭.୩୨.
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ: 'ମହିଳାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ଏକ ରାଜାଙ୍କୁ କିଏ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ସାହସ କରିବ? ଅର୍ଜୁନ, ମହିଳାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ସମୟରେ, କିପରି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଯେପରି ହାତୀ ମହିଳା ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ରହିଥିବା ହାତୀକୁ ବାଘ ଆକ୍ରମଣ କରେ ।'
କ୍ଷମସ୍ଵାଦ୍ଯ ଦଶଗ୍ରୀଵ ଚୋଷ୍ଯତାଂ ରଜନୀ ତ୍ଵଯା । ଯୁଦ୍ଧେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚ ଯଦ୍ଯସ୍ତି ଶ୍ଵସ୍ତାତ ସମରେ ଽର୍ଜୁନମ୍ ।। ୭.୩୨.
ଏବେ ଖ୍ମା କର, ଦଶମୁଖୀ; ଏ ରାତି ତୁମେ ଏଠାରେ ଅତିବାହିତ କର । ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆସ୍ଥା ଅଛି, ତେବେ କାଲି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର ।
ଯଦ୍ଯଦ୍ଯାସ୍ତି ମତିର୍ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଯୁଦ୍ଧତୃଷ୍ଣାସମାଵୃତା । ନିହତ୍ଯାସ୍ମାଂସ୍ତତୋ ଯୁଦ୍ଧମର୍ଜୁନେନୋପଯାସ୍ଯସି ।। ୭.୩୨.
ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଏତେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ଯୁଦ୍ଧର ଆଗ୍ରହରେ ମନ ଭରିଛି, ତେବେ ପ୍ରଥମେ ଆମକୁ ଜିତିବା ପରେ ତୁମେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଇପାରିବ।
ତତସ୍ତେ ରାଵଣାମାତ୍ଯୈରମାତ୍ଯାଃ ପାର୍ଥିଵସ୍ଯ ତୁ । ସୂଦିତାଶ୍ଚାପି ତେ ଯୁଦ୍ଧେ ଭକ୍ଷିତାଶ୍ଚ ବୁଭୁକ୍ଷିତୈଃ ।। ୭.୩୨.
ତାପରେ ରାବଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ରାଜାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ଖାଇବାକୁ ଚାହିଁଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସେମାନେକୁ ଖାଇଦେଲେ।
ତତୋ ହଲହଲାଶବ୍ଦୋ ନର୍ମଦାତୀର ଆବଭୌ । ଅର୍ଜୁନସ୍ଯାନୁଯାତଽଣାଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣାମ୍ ।। ୭.୩୨.
ତାପରେ ନର୍ମଦା ତୀରରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହଚରମାନେ ଓ ରାବଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ହଲାହଲ ଶବ୍ଦ କରିବାରେ ଲାଗିଲେ।
ଇଷୁଭିସ୍ତୋମରୈଃ ଶୂଲୈସ୍ତ୍ରିଶୂଲୈର୍ଵଜ୍ରକର୍ଷଣୈଃ । ସରାଵଣାନର୍ଦଯନ୍ତଃ ସମନ୍ତାତ୍ସମଭିଦ୍ରୁତାଃ ।। ୭.୩୨.
ତୀର, ବଣ, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲେ।