ମାମାସୀନଂ ଵିଦିତ୍ଵୈଵ ଚନ୍ଦ୍ରାଯତି ଦିଵାକରଃ ।। ୭.୩୧.
ମୁଁ ଏଠି ବସିଛି ବୋଲି ଜାଣି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଶୀତଳ ହେଇଯାଇଛି।
ନର୍ମଦାଜଲଶୀତଶ୍ଚ ସୁଗନ୍ଧିଃ ଶ୍ରମନାଶନଃ । ମଦ୍ଭଯାଦନିଲୋ ଽପ୍ଯତ୍ର ଵାତ୍ଯେଷ ସୁସମାହିତଃ ।। ୭.୩୧.
ନର୍ମଦାର ଶୀତଳ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରେ; ମୋ ଭୟରେ ଏଠି ପବନ ମଧୁର ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବହୁଛି।
ଇଯଂ ଵାପି ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ନର୍ମଦା ନର୍ମଵର୍ଧିନୀ । ନକ୍ରମୀନଵିହଙ୍ଗୋର୍ମିଃ ସଭଯେଵାଙ୍ଗନା ସ୍ଥିତା ।। ୭.୩୧.
ଏହି ନଦୀ, ନର୍ମଦା, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆନନ୍ଦ ବଢାଇଥିବା, ମଗର, ପକ୍ଷୀ ଓ ତରଙ୍ଗ ଦେଇ ଭୟଭୀତ ନାରୀ ଭଳି ଉଭୟ ହୋଇ ରହିଛି।
ତଦ୍ଭଵନ୍ତଃ କ୍ଷତାଃ ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ନୃପୈରିନ୍ଦ୍ରସମୈର୍ଯୁଧି । ଚନ୍ଦନସ୍ଯ ରସେନେଵ ରୁଧିରେଣ ସମୁକ୍ଷିତାଃ ।। ୭.୩୧.
ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ କିଂଗମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ଦେଇ ତୁମକୁ ଆଘାତ କରିଥିଲେ, ତୁମେ ଚନ୍ଦନ ରସ ଭଳି ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ତେ ଯୂଯମଵଗାହଧ୍ଵଂ ନର୍ମଦାଂ ଶର୍ମଦାଂ ଶୁଭାମ୍ । ମହାପଦ୍ମମୁଖା ମତ୍ତା ଗଙ୍ଗାମିଵ ଗହାଗଜାଃ । ଅସ୍ଯାଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ମହାନଦ୍ଯାଂ ପାପ୍ମାନଂ ଵିପ୍ରମୋକ୍ଷ୍ଯଥ ।। ୭.୩୧.
ଏବେ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶୁଭ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ନର୍ମଦାକୁ ପ୍ରବେଶ କର; ମଦରେ ମତ୍ତ ହାତୀମାନେ ମହାପଦ୍ମ ମୁଖରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି। ଏହି ମହାନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ତୁମେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।
ଅହମପ୍ଯଦ୍ଯ ପୁଲିନେ ଶରଦିନ୍ଦୁସମପ୍ରଭେ । ପୁଷ୍ପୋପହାରଂ ଶନକୈଃ କରିଷ୍ଯାମି କପର୍ଦିନଃ ।। ୭.୩୧.
ଆଜି ମୁଁ ମଧୁର ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚମକୁଥିବା ନର୍ମଦାର ତଟରେ ଶନେ ଶନେ କପର୍ଦି ଦେବତାଙ୍କୁ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରିବି।
ରାଵଣେନୈଵମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ପ୍ରହସ୍ତଶୁକସାରଣାଃ । ସମହୋଦରଧୂମ୍ରାକ୍ଷା ନର୍ମଦାଂ ଵିଜଗାହିରେ ।। ୭.୩୧.
ରାବଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ପ୍ରହସ୍ତ, ଶୁକ, ସାରଣ, ମହୋଦର ଓ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ଏକସাথে ନର୍ମଦାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଗଜୈସ୍ତୈସ୍ତୁ କ୍ଷୋଭିତା ନର୍ମଦା ନଦୀ । ଵାମନାଞ୍ଜନପଦ୍ମାଦ୍ଯୈର୍ଗଙ୍ଗା ଇଵ ମହାଗଜୈଃ ।। ୭.୩୧.
ରାକ୍ଷସମୁକ୍ୟ ହାତୀମାନେ ନର୍ମଦା ନଦୀକୁ ବିକ୍ଷୋଭିତ କରିଦେଲେ; ଏହି ନଦୀ ବାମନ, ଅଞ୍ଜନ, ପଦ୍ମ ଭଳି ମହାହାତୀମାନେ ଦେଇ ବିକ୍ଷୋଭିତ ହୋଇଥିବା ଗଙ୍ଗା ପରି ଲାଗିଲା।
ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ନର୍ମଦାଯାଂ ମହାବଲାଃ । ଉତ୍ତୀର୍ଯ ପୁଷ୍ପାଣ୍ଯାଜହ୍ରୁର୍ବଲ୍ଯର୍ଥଂ ରାଵଣସ୍ଯ ତୁ ।। ୭.୩୧.
ତାପରେ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ନର୍ମଦାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପାର ହୋଇ ରାବଣଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଫୁଲ ଏକତ୍ର କଲେ।
ନର୍ମଦାପୁଲିନେ ହୃଦ୍ଯେ ଶୁଭ୍ରାଭ୍ରସଦୃଶପ୍ରଭେ । ରାକ୍ଷସୈସ୍ତୁ ମୁହୂର୍ତେନ କୃତଃ ପୁଷ୍ପମଯୋ ଗିରିଃ ।। ୭.୩୧.
ନର୍ମଦାର ମନୋହର ତଟ, ଶୁଭ୍ର ମେଘ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଫୁଲର ପାହାଡ଼ ତିଆରି କରିଦେଲେ।
ପୁଷ୍ପେଷୂପହୃତେଷ୍ଵେଵଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ । ଅଵତୀର୍ଣୋ ନଦୀଂ ସ୍ନାତୁଂ ଗଙ୍ଗାମିଵ ମହାଗଜଃ ।। ୭.୩୧.
ଫୁଲ ଆଣିଦେଲା ପରେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାପତି ରାବଣ ଏକ ମହାଗଜ ଗଙ୍ଗାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରି ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଉତରିଲେ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ଵିଧିଵଜ୍ଜପ୍ତ୍ଵା ଜପ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍ । ନର୍ମଦାସଲିଲାତ୍ତସ୍ମାଦୁତ୍ତତାର ସ ରାଵଣଃ ।। ୭.୩୧.
ସେଠାରେ ରାବଣ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ନର୍ମଦା ଜଳରୁ ବାହାରିଲେ।
ତତଃ କ୍ଲିନ୍ନାମ୍ବରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶୁକ୍ଲଵସ୍ତ୍ରସମାଵୃତମ୍ । ରାଵଣଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଂ ଯାନ୍ତମନ୍ଵଯୁଃ ସର୍ଵରାକ୍ଷସାଃ ।। ୭.୩୧.
ତାପରେ ଭିଜା ପୋଶାକ ଛାଡ଼ି, ଶୁଭ୍ର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ହାତ ଜୋଡି ରାବଣ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଲେ।
ତଦ୍ଗତୀଵଶମାପନ୍ନା ମୂର୍ତିମନ୍ତ ଇଵାଚଲାଃ । ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଚ ଯାତି ସ୍ମ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ । ଜାମ୍ବୂନଦମଯଂ ଲିଙ୍ଗଂ ତତ୍ର ତତ୍ର ସ୍ମ ନୀଯତେ ।। ୭.୩୧.
ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦୃଢ଼ ଦେହ ଧରି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ପତି ରାବଣ ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ, ସେଠି ସେଠି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଲିଙ୍ଗକୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଥିଲେ।
ଵାଲୁକାଵେଦିମଧ୍ଯେ ତୁ ତଲ୍ଲିଙ୍ଗଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ରାଵଣଃ । ଅର୍ଚଯାମାସ ଗନ୍ଧୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚାମୃତଗନ୍ଧିଭିଃ ।। ୭.୩୧.
ବାଲୁକା ଭିତିର ମଧ୍ୟରେ ସେ ଲିଙ୍ଗକୁ ରଖି, ରାବଣ ଅମୃତ ଗନ୍ଧ ଥିବା ଫୁଲ ଓ ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ।
ତତଃ ସତାମାର୍ତିହରଂ ପରଂ ଵରଂ ଵରପ୍ରଦଂ ଚନ୍ଦ୍ରମଯୂଖଭୂଷଣମ୍ । ସମର୍ଚଯିତ୍ଵା ସ ନିଶାଚରୋ ଜଗୌ ପ୍ରସାର୍ଯ ହସ୍ତାନ୍ପ୍ରଣନର୍ତ ଚାଗ୍ରତଃ ।। ୭.୩୧.
ତାପରେ, ଜନମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାତା, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣରେ ଶୋଭିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେ ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚି ହାତ ପ୍ରସାରି ଗୀତ ଗାଇ ନୃତ୍ୟ କଲେ।
ନର୍ମଦାପୁଲିନେ ଯତ୍ର ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ସୁଦାରୁଣଃ । ପୁଷ୍ପୋପହାରଂ କୁରୁତେ ତସ୍ମାଦ୍ଦେଶାଦଦୂରତଃ ।। ୭.୩୨.
ନର୍ମଦା ତଟରେ, ଯେଉଁଠି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ପତି ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ସେଠିଠାରୁ ଅତିକି ଦୂରରେ—
ଅର୍ଜୁନୋ ଜଯତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମାହିଷ୍ମତ୍ଯାଃ ପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ । କ୍ରୀଡତେ ସହ ନାରୀଭିର୍ନର୍ମଦାତୋଯମାଶ୍ରିତଃ ।। ୭.୩୨.
ମାହିଷ୍ମତୀର ଅଧିପତି, ବିଜୟୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଜୁନ, ନର୍ମଦା ଜଳରେ ନାରୀମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳ କରୁଥିଲେ।
ତାସାଂ ମଧ୍ଯଗତୋ ରାଜା ରରାଜ ଚ ତଦାର୍ଜୁନଃ । କରେଣୂନାଂ ସହସ୍ରସ୍ଯ ମଧ୍ଯସ୍ଥ ଇଵ କୁଞ୍ଜରଃ ।। ୭.୩୨.
ସେ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଅର୍ଜୁନ ଏକ ହଜାର କରେଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ କୁଞ୍ଜର ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଜିଜ୍ଞାସୁଃ ସ ତୁ ବାହୂନାଂ ସହସ୍ରସ୍ଯୋତ୍ତମଂ ବଲମ୍ । ରୁରୋଧ ନର୍ମଦାଵେଗଂ ବାହୁଭିର୍ବହୁଭିର୍ଵୃତଃ ।। ୭.୩୨.
ସେ ନିଜ ହଜାର ବାହୁର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଅନେକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନର୍ମଦାର ଧାରାକୁ ନିଜ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଇଦେଲେ।
କାର୍ତଵୀର୍ଯଭୁଜାସକ୍ତଂ ତଜ୍ଜଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନିର୍ମଲମ୍ । କୂଲୋପହାରଂ କୁର୍ଵାଣଂ ପ୍ରତିସ୍ରୋତଃ ପ୍ରଧାଵତି ।। ୭.୩୨.
କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କର ବାହୁରେ ଅଟକିଥିବା ସେ ନିର୍ମଳ ଜଳ, ତୀର ତିଆରି କରୁଥିବା ବେଳେ, ଧାରାକୁ ଉଲ୍ଟା ଦିଶାରେ ପ୍ରବାହିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।
ସମୀନନକ୍ରମକରଃ ସପୁଷ୍ପକୁଶସଂସ୍ତରଃ । ସ ନର୍ମଦାମ୍ଭସୋ ଵେଗଃ ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲ ଇଵାବଭୌ ।। ୭.୩୨.
ମାଛ, ଘଣ୍ଟି, ଫୁଲ ଓ କୁଶ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଭିତ ନର୍ମଦା ଜଳର ଧାରା ବର୍ଷା ଋତୁର ନଦୀ ପରି ଉତ୍ସାହିତ ହେଲା।
ସ ଵେଗଃ କାର୍ତଵୀର୍ଯେଣ ସମ୍ପ୍ରେଷିତ ଇଵାମ୍ଭସଃ । ପୁଷ୍ପୋପହାରଂ ସକଲଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଜହାର ହ ।। ୭.୩୨.
ସେ ଧାରା, କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ପରି, ରାବଣଙ୍କର ସମସ୍ତ ଫୁଲ ଅର୍ପଣକୁ ଉଠାଇ ନେଲା।
ରାଵଣୋ ଽର୍ଧସମାପ୍ତଂ ତମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ନିଯମଂ ତଦା । ନର୍ମଦାଂ ପଶ୍ଯତେ କାନ୍ତାଂ ପ୍ରତିକୂଲାଂ ଯଥା ପ୍ରିଯାମ୍ ।। ୭.୩୨.
ତାପରେ ରାବଣ ଅଧା ହେବା ପୂଜା ଛାଡ଼ି, ନର୍ମଦାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରିୟା ଅପ୍ରିୟା ହୋଇଯାଇଥିବା ପରି ପ୍ରତିକୂଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପଶ୍ଚିମେନ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସାଗରୋଦ୍ଗାରସନ୍ନିଭମ୍ । ଵର୍ଧନ୍ତମମ୍ଭସୋ ଵେଗଂ ପୂର୍ଵାମାଶାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତୁ ।। ୭.୩୨.
ପଶ୍ଚିମ ଦିଶାରେ ଦେଖି, ସାଗର ଗର୍ଜନ ପରି ନଦୀର ଉଚ୍ଚ ଧାରା ପୂର୍ବ ଦିଶାକୁ ବଢ଼ି ଯାଉଥିବା ଦେଖିଲେ।
ତତୋ ଽନୁଭ୍ରାନ୍ତଶକୁନାଂ ସ୍ଵଭାଵୋପରମେ ସ୍ଥିତାମ୍ । ନିର୍ଵିକାରାଙ୍ଗନାଭାସାମପଶ୍ଯଦ୍ରାଵଣୋ ନଦୀମ୍ ।। ୭.୩୨.
ସେଠି ରାବଣ ନଦୀକୁ ଦେଖିଲେ, ସ୍ବଭାବରେ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ, ପଛରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାଲିଥିବା, ଅଚଳ ମନ ଥିବା ନାରୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସଵ୍ଯେତରକରାଙ୍ଗୁଲ୍ଯା ସଶବ୍ଦଂ ଚ ଦଶାନନଃ । ଵେଗପ୍ରଭାଵମନ୍ଵେଷ୍ଟୁଂ ସୋ ଽଦିଶଚ୍ଛୁକସାରଣୌ ।। ୭.୩୨.
ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ବାମ ହାତର ଆଙ୍ଗୁଠି ଚଟାଇ ଶବ୍ଦ କରି, ଶୁକ ଓ ସାରଣଙ୍କୁ ଧାରାର ଶକ୍ତି ତଦନ୍ତ କରିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ।
ତୌ ତୁ ରାଵଣସନ୍ଦିଷ୍ଟୌ ଭ୍ରାତରୌ ଶୁକସାରଣୌ । ଵ୍ଯୋମାନ୍ତରଗତୌ ଵୀରୌ ପ୍ରସ୍ଥିତୌ ପଶ୍ଚିମାମୁଖୌ ।। ୭.୩୨.
ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଶୁକ ଓ ସାରଣ ଭାଇ ଦୁଇଜଣ ନିର୍ବୀକ ହୋଇ, ଆକାଶ ମାନେ ଉଡ଼ି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଶାକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଅର୍ଧଯୋଜନମାତ୍ରଂ ତୁ ଗତ୍ଵା ତୌ ରଜନୀଚରୌ । ପଶ୍ଯେତାଂ ପୁରୁଷଂ ତୋଯେ କ୍ରୀଡନ୍ତଂ ସହଯୋଷିତମ୍ ।। ୭.୩୨.
ଅଧା ଯୋଜନା ଦୂର ଚାଲିବା ପରେ, ସେଇ ଦୁଇ ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଦେଉଁ ଜଣେ ପୁରୁଷକୁ ଜଳରେ ତାଙ୍କର ମହିଳାମାନେ ସହ କ୍ରୀଡା କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ ।
ବୃହତ୍ସାଲପ୍ରତୀକାଶଂ ତୋଯଵ୍ଯାକୁଲମୂର୍ଧଜମ୍ । ମଦରକ୍ତାନ୍ତନଯନଂ ମଦଵ୍ଯାକୁଲତେଜସମ୍ ।। ୭.୩୨.
ସେ ପୁରୁଷ ଏକ ବଡ଼ ସାଲ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଜଳରେ ଖେଳିବାରୁ ଚୁଲ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲା, ମଦରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କର ଚେହେରା ମଦରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଲାଗୁଥିଲା ।