ଉତ୍କ୍ରାମନ୍ତଂ ଦରୀଵନ୍ତଂ ହିମଵତ୍ସନ୍ନିଭଂ ଗିରିମ୍ । ପଶ୍ଯମାନସ୍ତତୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯଂ ରାଵଣୋ ନର୍ମଦାଂ ଯଯୌ ।। ୭.୩୧.
ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ପରି ଉଚ୍ଚ ଓ ଦୀର୍ଘ ହୋଇଥିବା ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖି, ରାବଣ ତାପରେ ଭିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଦେଖି ନର୍ମଦା ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲା।
ଚଲୋପଲଜଲାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ପଶ୍ଚିମୋଦଧିଗାମିନୀମ୍ ।। ୭.୩୧.
ଚଳିତ ପାଥର ଓ ପାଣି ସହିତ ପବିତ୍ର ନଦୀ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହୁଥିବା, ରାବଣ ତାହାକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ମହିଷୈଃ ସୃମରୈଃ ସିଂହୈଃ ଶାର୍ଦୂଲର୍କ୍ଷଗଜୋତ୍ତମୈଃ । ଉଷ୍ଣାଭିତପ୍ତୈସ୍ତୃଷିତୈଃ ସଙ୍କ୍ଷୋଭିତଜଲାଶଯାମ୍ ।। ୭.୩୧.
ଅତି ତାପରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଜଳାଶୟକୁ ମହିଷ, ମଗର, ସିଂହ, ବାଘ, ଭାଲୁ ଓ ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କର ତିଆରି ଓ ତିଆରିରେ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଇଥିଲେ।
ଚକ୍ରଵାକୈଃ ସକାରଣ୍ଡୈଃ ସହଂସଜଲକୁକ୍କୁଟୈଃ । ସାରସୈଶ୍ଚ ସଦା ମତ୍ତୈଃ ସୁକୂଜଦ୍ଭିଃ ସମାଵୃତାମ୍ ।। ୭.୩୧.
ଚକ୍ରବାକ, କାରଣ୍ଡ, ହଂସ, ଜଳ କୁକୁଟ ଓ ସାରସମାନେ ସଦା ମଦ ଭିତରେ ମଧୁର କୁହୁକୁହୁ କରୁଥିବା ଏହି ଜଳାଶୟ ଭରି ରହିଛି।
ଫୁଲ୍ଲଦ୍ରୁମକୃତୋତ୍ତଂସାଂ ଚକ୍ରଵାକଯୁଗସ୍ତନୀମ୍ । ଵିସ୍ତୀର୍ଣପୁଲିନଶ୍ରୋଣୀଂ ହଂସାଵଲିସୁମେଖଲାମ୍ ।। ୭.୩୧.
ଫୁଲିଥିବା ଗଛରେ ଶୋଭିତ, ଚକ୍ରବାକ ଦମ୍ପତି ଭଳି ଅନ୍ତ:ପଟ, ବିସ୍ତୃତ ବାଳୁ ତଟ ଭଳି ନିତମ୍ଭ, ହଂସ ଶୃଙ୍ଗ ଭଳି ଶୁଭ୍ର ମେଖଳା ଦେଇ ଏହି ନଦୀ ଅଳଙ୍କୃତ।
ପୁଷ୍ପରେଣ୍ଵନୁଲିପ୍ତାଙ୍ଗୀଂ ଜଲଫେନାମଲାଂଶୁକାମ୍ । ଜଲାଵଗାହସଂସ୍ପର୍ଶାଂ ଫୁଲ୍ଲୋତ୍ପଲଶୁଭେକ୍ଷଣାମ୍ । ପୁଷ୍ପକାଦଵରୁହ୍ଯାଶୁ ନର୍ମଦାଂ ସରିତାଂ ଵରାମ୍ ।। ୭.୩୧.
ଫୁଲର ରେଣୁ ଲେପିଥିବା ଅଙ୍ଗ, ଜଳ ଫେନ ଭଳି ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର, ଜଳର ସ୍ପର୍ଶରେ ମନୋହର, ଫୁଲିଥିବା ଉତ୍ପଳ ଭଳି ଚକ୍ଷୁ, ତୁରନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ରଥରୁ ଉତରି ଦଶାନନ ନର୍ମଦା ନଦୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଇଷ୍ଟାମିଵ ଵରାଂ ନାରୀମଵଗାହ୍ଯ ଦଶାନନଃ । ସ ତସ୍ଯାଃ ପୁଲିନେ ରମ୍ଯେ ନାନାମୁନିନିଷେଵିତେ ।। ୭.୩୧.
ପ୍ରିୟା ନାରୀକୁ ଅନ୍ତ:ସ୍ନାନ କରିବା ପରି, ଦଶାନନ ନର୍ମଦାର ରମ୍ୟ ତଟରେ, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ମୁନିମାନେ ଅସ୍ଥିର କରିଥିଲେ, ଅନ୍ତ:ସ୍ନାନ କଲେ।
ଉପୋପଵିଷ୍ଟୈଃ ସଚିଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵଃ । ପ୍ରଖ୍ଯାଯ ନର୍ମଦାଂ ସୋ ଽଥ ଗଙ୍ଗେଯମିତି ରାଵଣଃ ।। ୭.୩୧.
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହ ବସିଥିବା ରାକ୍ଷସମୁକ୍ୟ ନର୍ମଦାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ପରେ ରାବଣ ତାକୁ 'ଗଙ୍ଗାର ଝିଅ' ବୋଲି ଡାକିଲେ।
ନର୍ମଦାଦର୍ଶଜଂ ହର୍ଷମାପ୍ତଵାନ୍ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ । ଉଵାଚ ସଚିଵାଂସ୍ତତ୍ର ସଲୀଲଂ ଶୁକସାରଣୌ ।। ୭.୩୧.
ନର୍ମଦା ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଥିବା ରାକ୍ଷସାଧିପତି ଏଠି ଶୁକ ଓ ସାରଣଙ୍କୁ ହସି ହସି କଥା କହିଲେ।
ଏଷ ରଶ୍ମିସହସ୍ରେଣ ଜଗତ୍କୃତ୍ଵୈଵ କାଞ୍ଚନମ୍ । ତୀକ୍ଷ୍ଣତାପକରଃ ସୂର୍ଯୋ ନଭସୋ ଽର୍ଧଂ ସମାଶ୍ରିତଃ ।। ୭.୩୧.
ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ହଜାର ରଶ୍ମିରେ ସାରା ବିଶ୍ୱକୁ ସୁନା ଭଳି କରିଦେଇଛି, ତୀବ୍ର ତାପରେ ଆକାଶର ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ଦଖଳ କରିଛି।
ମାମାସୀନଂ ଵିଦିତ୍ଵୈଵ ଚନ୍ଦ୍ରାଯତି ଦିଵାକରଃ ।। ୭.୩୧.
ମୁଁ ଏଠି ବସିଛି ବୋଲି ଜାଣି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଶୀତଳ ହେଇଯାଇଛି।
ନର୍ମଦାଜଲଶୀତଶ୍ଚ ସୁଗନ୍ଧିଃ ଶ୍ରମନାଶନଃ । ମଦ୍ଭଯାଦନିଲୋ ଽପ୍ଯତ୍ର ଵାତ୍ଯେଷ ସୁସମାହିତଃ ।। ୭.୩୧.
ନର୍ମଦାର ଶୀତଳ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରେ; ମୋ ଭୟରେ ଏଠି ପବନ ମଧୁର ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବହୁଛି।
ଇଯଂ ଵାପି ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ନର୍ମଦା ନର୍ମଵର୍ଧିନୀ । ନକ୍ରମୀନଵିହଙ୍ଗୋର୍ମିଃ ସଭଯେଵାଙ୍ଗନା ସ୍ଥିତା ।। ୭.୩୧.
ଏହି ନଦୀ, ନର୍ମଦା, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆନନ୍ଦ ବଢାଇଥିବା, ମଗର, ପକ୍ଷୀ ଓ ତରଙ୍ଗ ଦେଇ ଭୟଭୀତ ନାରୀ ଭଳି ଉଭୟ ହୋଇ ରହିଛି।
ତଦ୍ଭଵନ୍ତଃ କ୍ଷତାଃ ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ନୃପୈରିନ୍ଦ୍ରସମୈର୍ଯୁଧି । ଚନ୍ଦନସ୍ଯ ରସେନେଵ ରୁଧିରେଣ ସମୁକ୍ଷିତାଃ ।। ୭.୩୧.
ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ କିଂଗମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ଦେଇ ତୁମକୁ ଆଘାତ କରିଥିଲେ, ତୁମେ ଚନ୍ଦନ ରସ ଭଳି ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ତେ ଯୂଯମଵଗାହଧ୍ଵଂ ନର୍ମଦାଂ ଶର୍ମଦାଂ ଶୁଭାମ୍ । ମହାପଦ୍ମମୁଖା ମତ୍ତା ଗଙ୍ଗାମିଵ ଗହାଗଜାଃ । ଅସ୍ଯାଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ମହାନଦ୍ଯାଂ ପାପ୍ମାନଂ ଵିପ୍ରମୋକ୍ଷ୍ଯଥ ।। ୭.୩୧.
ଏବେ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶୁଭ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ନର୍ମଦାକୁ ପ୍ରବେଶ କର; ମଦରେ ମତ୍ତ ହାତୀମାନେ ମହାପଦ୍ମ ମୁଖରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି। ଏହି ମହାନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ତୁମେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।
ଅହମପ୍ଯଦ୍ଯ ପୁଲିନେ ଶରଦିନ୍ଦୁସମପ୍ରଭେ । ପୁଷ୍ପୋପହାରଂ ଶନକୈଃ କରିଷ୍ଯାମି କପର୍ଦିନଃ ।। ୭.୩୧.
ଆଜି ମୁଁ ମଧୁର ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚମକୁଥିବା ନର୍ମଦାର ତଟରେ ଶନେ ଶନେ କପର୍ଦି ଦେବତାଙ୍କୁ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରିବି।
ରାଵଣେନୈଵମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ପ୍ରହସ୍ତଶୁକସାରଣାଃ । ସମହୋଦରଧୂମ୍ରାକ୍ଷା ନର୍ମଦାଂ ଵିଜଗାହିରେ ।। ୭.୩୧.
ରାବଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ପ୍ରହସ୍ତ, ଶୁକ, ସାରଣ, ମହୋଦର ଓ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ଏକସাথে ନର୍ମଦାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଗଜୈସ୍ତୈସ୍ତୁ କ୍ଷୋଭିତା ନର୍ମଦା ନଦୀ । ଵାମନାଞ୍ଜନପଦ୍ମାଦ୍ଯୈର୍ଗଙ୍ଗା ଇଵ ମହାଗଜୈଃ ।। ୭.୩୧.
ରାକ୍ଷସମୁକ୍ୟ ହାତୀମାନେ ନର୍ମଦା ନଦୀକୁ ବିକ୍ଷୋଭିତ କରିଦେଲେ; ଏହି ନଦୀ ବାମନ, ଅଞ୍ଜନ, ପଦ୍ମ ଭଳି ମହାହାତୀମାନେ ଦେଇ ବିକ୍ଷୋଭିତ ହୋଇଥିବା ଗଙ୍ଗା ପରି ଲାଗିଲା।
ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ନର୍ମଦାଯାଂ ମହାବଲାଃ । ଉତ୍ତୀର୍ଯ ପୁଷ୍ପାଣ୍ଯାଜହ୍ରୁର୍ବଲ୍ଯର୍ଥଂ ରାଵଣସ୍ଯ ତୁ ।। ୭.୩୧.
ତାପରେ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ନର୍ମଦାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପାର ହୋଇ ରାବଣଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଫୁଲ ଏକତ୍ର କଲେ।
ନର୍ମଦାପୁଲିନେ ହୃଦ୍ଯେ ଶୁଭ୍ରାଭ୍ରସଦୃଶପ୍ରଭେ । ରାକ୍ଷସୈସ୍ତୁ ମୁହୂର୍ତେନ କୃତଃ ପୁଷ୍ପମଯୋ ଗିରିଃ ।। ୭.୩୧.
ନର୍ମଦାର ମନୋହର ତଟ, ଶୁଭ୍ର ମେଘ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଫୁଲର ପାହାଡ଼ ତିଆରି କରିଦେଲେ।
ପୁଷ୍ପେଷୂପହୃତେଷ୍ଵେଵଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ । ଅଵତୀର୍ଣୋ ନଦୀଂ ସ୍ନାତୁଂ ଗଙ୍ଗାମିଵ ମହାଗଜଃ ।। ୭.୩୧.
ଫୁଲ ଆଣିଦେଲା ପରେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାପତି ରାବଣ ଏକ ମହାଗଜ ଗଙ୍ଗାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରି ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଉତରିଲେ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ଵିଧିଵଜ୍ଜପ୍ତ୍ଵା ଜପ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍ । ନର୍ମଦାସଲିଲାତ୍ତସ୍ମାଦୁତ୍ତତାର ସ ରାଵଣଃ ।। ୭.୩୧.
ସେଠାରେ ରାବଣ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ନର୍ମଦା ଜଳରୁ ବାହାରିଲେ।
ତତଃ କ୍ଲିନ୍ନାମ୍ବରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶୁକ୍ଲଵସ୍ତ୍ରସମାଵୃତମ୍ । ରାଵଣଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଂ ଯାନ୍ତମନ୍ଵଯୁଃ ସର୍ଵରାକ୍ଷସାଃ ।। ୭.୩୧.
ତାପରେ ଭିଜା ପୋଶାକ ଛାଡ଼ି, ଶୁଭ୍ର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ହାତ ଜୋଡି ରାବଣ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଲେ।
ତଦ୍ଗତୀଵଶମାପନ୍ନା ମୂର୍ତିମନ୍ତ ଇଵାଚଲାଃ । ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଚ ଯାତି ସ୍ମ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ । ଜାମ୍ବୂନଦମଯଂ ଲିଙ୍ଗଂ ତତ୍ର ତତ୍ର ସ୍ମ ନୀଯତେ ।। ୭.୩୧.
ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦୃଢ଼ ଦେହ ଧରି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ପତି ରାବଣ ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ, ସେଠି ସେଠି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଲିଙ୍ଗକୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଥିଲେ।
ଵାଲୁକାଵେଦିମଧ୍ଯେ ତୁ ତଲ୍ଲିଙ୍ଗଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ରାଵଣଃ । ଅର୍ଚଯାମାସ ଗନ୍ଧୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚାମୃତଗନ୍ଧିଭିଃ ।। ୭.୩୧.
ବାଲୁକା ଭିତିର ମଧ୍ୟରେ ସେ ଲିଙ୍ଗକୁ ରଖି, ରାବଣ ଅମୃତ ଗନ୍ଧ ଥିବା ଫୁଲ ଓ ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ।
ତତଃ ସତାମାର୍ତିହରଂ ପରଂ ଵରଂ ଵରପ୍ରଦଂ ଚନ୍ଦ୍ରମଯୂଖଭୂଷଣମ୍ । ସମର୍ଚଯିତ୍ଵା ସ ନିଶାଚରୋ ଜଗୌ ପ୍ରସାର୍ଯ ହସ୍ତାନ୍ପ୍ରଣନର୍ତ ଚାଗ୍ରତଃ ।। ୭.୩୧.
ତାପରେ, ଜନମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାତା, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣରେ ଶୋଭିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେ ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚି ହାତ ପ୍ରସାରି ଗୀତ ଗାଇ ନୃତ୍ୟ କଲେ।
ନର୍ମଦାପୁଲିନେ ଯତ୍ର ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ସୁଦାରୁଣଃ । ପୁଷ୍ପୋପହାରଂ କୁରୁତେ ତସ୍ମାଦ୍ଦେଶାଦଦୂରତଃ ।। ୭.୩୨.
ନର୍ମଦା ତଟରେ, ଯେଉଁଠି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ପତି ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ସେଠିଠାରୁ ଅତିକି ଦୂରରେ—
ଅର୍ଜୁନୋ ଜଯତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମାହିଷ୍ମତ୍ଯାଃ ପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ । କ୍ରୀଡତେ ସହ ନାରୀଭିର୍ନର୍ମଦାତୋଯମାଶ୍ରିତଃ ।। ୭.୩୨.
ମାହିଷ୍ମତୀର ଅଧିପତି, ବିଜୟୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଜୁନ, ନର୍ମଦା ଜଳରେ ନାରୀମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳ କରୁଥିଲେ।
ତାସାଂ ମଧ୍ଯଗତୋ ରାଜା ରରାଜ ଚ ତଦାର୍ଜୁନଃ । କରେଣୂନାଂ ସହସ୍ରସ୍ଯ ମଧ୍ଯସ୍ଥ ଇଵ କୁଞ୍ଜରଃ ।। ୭.୩୨.
ସେ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଅର୍ଜୁନ ଏକ ହଜାର କରେଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ କୁଞ୍ଜର ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଜିଜ୍ଞାସୁଃ ସ ତୁ ବାହୂନାଂ ସହସ୍ରସ୍ଯୋତ୍ତମଂ ବଲମ୍ । ରୁରୋଧ ନର୍ମଦାଵେଗଂ ବାହୁଭିର୍ବହୁଭିର୍ଵୃତଃ ।। ୭.୩୨.
ସେ ନିଜ ହଜାର ବାହୁର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଅନେକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନର୍ମଦାର ଧାରାକୁ ନିଜ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଇଦେଲେ।