୍ଵଂ ହି କସ୍ଯଚିତ୍ପ୍ରାଣିନୋ ଭୁଵି । ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍ସ ତତ୍ରସ୍ଥଂ ମେଘନାଦୋ ମହାବଲଃ । ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵା ଭଵେତ୍ସିଦ୍ଧିଃ ଶତକ୍ରତୁଵିମୋକ୍ଷଣେ ।। ୭.୩୦.
ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ — ତାପରେ, ସେଠାରେ ଦଢ଼ିଆ ମେଘନାଦ କହିଲେ: 'ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କେଉଁ ଵର ଦେଲେ ସଫଳତା ମିଳିବ, ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ।'
ମମେଷ୍ଟଂ ନିତ୍ଯଶୋ ହର୍ଵ୍ଯୈର୍ମନ୍ତ୍ରୈଃ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ପାଵକମ୍ । ସଙ୍ଗ୍ରାମମଵତର୍ତ୍ତୁଂ ଚ ଶତ୍ରୁନିର୍ଜଯକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ ।। ୭.୩୦.
ମୋ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ନିତ୍ୟ ହବି ଓ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାବକକୁ ପୂଜା କରାଯାଉ; ଏବଂ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିବି, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜିତିବା ଆଶାରେ।
ଅଶ୍ଵଯୁକ୍ତୋ ରଥୋ ମହ୍ଯମୁତ୍ତିଷ୍ଠେତ୍ତୁ ଵିଭାଵସୋଃ । ତତ୍ସ୍ଥସ୍ଯାମରତା ସ୍ଯାନ୍ମେ ଏଷ ମେ ନିଶ୍ଚଯୋ ଵରଃ ।। ୭.୩୦.
ପାବକରୁ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗି ଏକ ରଥ ମୋ ପାଇଁ ଉଠିଯାଉ; ତାହାରେ ଦଢ଼ିଆ ହେଇ ମୁଁ ଅମରତ୍ୱ ପାଇଁ — ଏହି ମୋ ନିଶ୍ଚୟ ଓ ଵର।
ତସ୍ମିନ୍ଯଦ୍ଯସମାପ୍ତେ ଚ ଜପ୍ଯହୋମେ ଵିଭାଵସୌ । ଯୁଧ୍ଯେଯଂ ଦେଵ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ତଦା ମେ ସ୍ଯାଦ୍ଵିନାଶନମ୍ ।। ୭.୩୦.
ଯଦି ଜପ ଓ ହୋମ ପାବକରେ ସମାପ୍ତ ହେଉନାହିଁ, ଏବଂ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିଅି, ତେବେ, ଦେବତା, ଏହି ସମୟରେ ମୋର ନାଶ ହେଉ।
ସର୍ଵୋ ହି ତପସା ଦେଵ ଵୃଣୋତ୍ଯମରତାଂ ପୁମାନ୍ । ଵିକ୍ରମେଣ ମଯା ତ୍ଵେତଦମରତ୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତିତମ୍ ।। ୭.୩୦.
ଦେବତା, ସମସ୍ତେ ତପସ୍ୟାରେ ଅମରତ୍ୱ ପାଇଥାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୋର ଶୌର୍ୟରେ ମୁଁ ଏହି ଅମରତ୍ୱ ସ୍ଥାପିତ କରିଛି।
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଂ ଚାହ ଵାକ୍ଯଂ ଦେଵଃ ପିତାମହଃ । ମୁକ୍ତଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରଜିତା ଶକ୍ରୋ ଗତାଶ୍ଚ ତ୍ରିଦିଵଂ ସୁରାଃ ।। ୭.୩୦.
‘ଏହିପରି ହେଉ’, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାମ ଦୀନୋ ଭ୍ରଷ୍ଟାମ୍ବରଦ୍ଯୁତିଃ । ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚିନ୍ତାପରୀତାତ୍ମା ଧ୍ଯାନତତ୍ପରତାଂ ଗତଃ ।। ୭.୩୦.
ଏହି ସମୟରେ, ରାମ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦୁଃଖି, ତାଙ୍କର ତେଜ ଓ ପୋଷାକ ହରାଇଯାଇଛି, ଚିନ୍ତାରେ ତଳିଗଲେ, ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଗଲେ।
ତଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥାଭୂତଂ ପ୍ରାହ ଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଶତକ୍ରତୋ କିମୁ ପୁରା କରୋତି ସ୍ମ ସୁଦୁଷ୍କୃତମ୍ ।। ୭.୩୦.
ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଦେଖି, ପ୍ରଜାପତି ଦେବତା କହିଲେ: 'ଶତକ୍ରତୁ, ପୂର୍ବରୁ କଣ ଏପରି ଦୁଃଖଦ କାମ କରିଥିଲେ?'
ଅମରେନ୍ଦ୍ର ମଯା ବହ୍ଵ୍ଯଃ ପ୍ରଜାଃ ସୃଷ୍ଟାସ୍ତଥା ପ୍ରଭୋ । ଏକଵର୍ଣାଃ ସମାଭାଷା ଏକରୂପାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ ।। ୭.୩୦.
ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଅନେକ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲି; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକେ ରଙ୍ଗର, ଏକେ ଭାଷାରେ କଥା କହୁଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏକେ ରୂପରେ ଥିଲେ।
ତାସାଂ ନାସ୍ତି ଵିଶେଷୋ ହି ଦର୍ଶନେ ଲକ୍ଷଣେ ଽପି ଵା । ତତୋ ଽହମେକାଗ୍ରମନାସ୍ତାଃ ପ୍ରଜାଃ ପରିଚିନ୍ତଯମ୍ ।। ୭.୩୦.
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିବାକୁ କିମ୍ବା ଲକ୍ଷଣରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ଥିଲାନି; ଏହିପରି ଦେଖି, ମୁଁ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ସେ ପ୍ରଜାମାନେ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲି।
ସୋ ଽହଂ ତାସାଂ ଵିଶେଷାର୍ଥଂ ସ୍ତ୍ରିଯମେକାଂ ଵିନିର୍ମମେ । ଯଦ୍ଯତ୍ପ୍ରଜାନାଂ ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗଂ ଵିଶିଷ୍ଟଂ ତତ୍ତଦୁଦ୍ଧୃତମ୍ ।। ୭.୩୦.
ତାପରେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ଆଣିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଏକ ଜଣେ ଜନନୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଲି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଜାରେ ଯେଉଁ ଅଂଶ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଥିଲା, ସେ ସବୁକୁ ଏକାଠି କରିଲି।
ତତୋ ମଯା ରୂପଗୁଣୈରହଲ୍ଯା ସ୍ତ୍ରୀ ଵିନିର୍ମିତା । ହଲଂ ନାମେହ ଵୈରୂପଂ ହଲ୍ଯଂ ତତ୍ପ୍ରଭଵଂ ଭଵେତ୍ ।। ୭.୩୦.
ଏଭଳି ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ, ମୁଁ ଅହଲ୍ୟା ନାମକ ଜନନୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଲି; 'ହଳ' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ବିକୃତି, ଏବଂ 'ହଳ୍ୟା' ହେଉଛି ତାହାର ଉତ୍ସ।
ଯସ୍ମାନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ ହଲ୍ଯଂ ତେନାହଲ୍ଯେତି ଵିଶ୍ରୁତା । ଅହଲ୍ଯେତି ମଯା ଶକ୍ର ତସ୍ଯା ନାମ ପ୍ରଵର୍ତିତମ୍ ।। ୭.୩୦.
ଯେହেতୁ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ବିକୃତି ନଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ଅହଲ୍ୟା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ମୁଁ, ଓ ଶକ୍ର, ତାଙ୍କୁ ଏହି ନାମ ଦେଇଥିଲି।
ନିର୍ମିତାଯାଂ ଚ ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ତସ୍ଯାଂ ନାର୍ଯାଂ ସୁରର୍ଷଭ । ଭଵିଷ୍ଯତୀତି କସ୍ଯୈଷା ମମ ଚିନ୍ତା ତତୋ ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୩୦.
ଏହି ନାରୀ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପରେ, ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଆସିଲା—'ଏହି ଜନନୀ କାହା ପାଇଁ ହେବେ?'
ତ୍ଵଂ ତୁ ଶକ୍ର ତଦା ନାରୀଂ ଜାନୀଷେ ମନସା ପ୍ରଭୋ । ସ୍ଥାନାଧିକତଯା ପତ୍ନୀ ମମୈଷେତି ପୁରନ୍ଦର ।। ୭.୩୦.
କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ଓ ଶକ୍ର, ତୁମ ମନରେ ଏହି ଜନନୀକୁ ନିଜର ପତ୍ନୀ ଭାବିଥିଲ; ତଥାପି, ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ମୋର ପତ୍ନୀ ହେଲେ, ଓ ପୁରନ୍ଦର।
ସା ମଯା ନ୍ଯାସଭୂତା ତୁ ଗୌତମସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ନ୍ଯସ୍ତା ବହୂନି ଵର୍ଷାଣି ତେନ ନିର୍ଯାତିତା ଚ ହ ।। ୭.୩୦.
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ପାଖରେ ନିଯାମାନା ଭାବେ ଦେଇଥିଲି; ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅନେକ ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ, ଏହା ମୋର ଦ୍ୱାରା ନିଯାମାନା ହେବାରୁ।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ପରିଜ୍ଞାଯ ମହାସ୍ଥୈର୍ଯଂ ମହାମୁନେଃ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତପସି ସିଦ୍ଧିଂ ଚ ପତ୍ନ୍ଯର୍ଥଂ ସ୍ପର୍ଶିତା ତଦା ।। ୭.୩୦.
ତାପରେ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ମହା ଧୈର୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟାର ସିଦ୍ଧି ଜାଣି, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲ।
ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵଂ ହି ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ ଗତ୍ଵା ତସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ମୁନେଃ । ଦୃଷ୍ଟଵାଂଶ୍ଚ ତଦା ତାଂ ସ୍ତ୍ରୀଂ ଦୀପ୍ତାମଗ୍ନିଶିଖାମିଵ ।। ୭.୩୦.
କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ତୁମେ ସେ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲା; ଏବଂ ସେ ଜନନୀକୁ ଦେଖିଲା, ଯେଉଁ ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ସା ତ୍ଵଯା ଧର୍ଷିତା ଶକ୍ର କାମାର୍ତେନ ସମନ୍ଯୁନା । ଦୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ତଦା ତେନ ହ୍ଯାଶ୍ରମେ ପରମର୍ଷିଣା ।। ୭.୩୦.
ତୁମେ, ଓ ଶକ୍ର, ଅଭିଲାଷ ଓ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲ; ଏବଂ ସେ ମୁନି ତୁମକୁ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଦେଖିଥିଲେ।
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ତେନା ଽସି ଶପ୍ତଃ ପରମତେଜସା । ଗତୋ ଽସି ଯେନ ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ଦଶାଭାଗଵିପର୍ଯଯମ୍ ।। ୭.୩୦.
ତାପରେ, ସେ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ମୁନି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଲେ; ଏବଂ ତୁମେ, ଓ ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ଶକ୍ତିର ଦଶମ ଅଂଶ ହରାଇବା ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଛ।
ଯସ୍ମାନ୍ମେ ଧର୍ଷିତା ପତ୍ନୀ ତ୍ଵଯା ଵାସଵ ନିର୍ଭଯମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ସମରେ ରାଜଞ୍ଛତ୍ରୁହସ୍ତଂ ଗମିଷ୍ଯସି ।। ୭.୩୦.
ଯେହেতୁ ତୁମେ, ଓ ବାସବ, ମୋର ପତ୍ନୀକୁ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ଅପମାନ କରିଥିଲ, ତେଣୁ ରଣରେ ତୁମେ ଶତ୍ରୁର ହାତରେ ପଡିବ।
ଅଯଂ ତୁ ଭାଵୋ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ଯସ୍ତ୍ଵଯେହ ପ୍ରଵର୍ତିତଃ । ମାନୁଷେଷ୍ଵପି ଲୋକେଷୁ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୩୦.
ଏହି ଅଚ୍ଚାରଣ, ଓ ଅବିବେକୀ, ଯାହା ତୁମେ ଏଠାରେ କରିଛ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଏହା ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବେ।
ତତ୍ରାର୍ଧଂ ତସ୍ଯ ଯଃ କର୍ତା ତ୍ଵଯ୍ଯର୍ଧଂ ନିପତିଷ୍ଯତି । ନ ଚ ତେ ସ୍ଥାଵରଂ ସ୍ଥାନଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୩୦.
ଯେଉଁ ଅଂଶର କାରଣ ତୁମେ ହେବ, ସେଉଁ ଅଂଶର ଦୁଃଖ ତୁମେ ଭୋଗିବ; ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ କୌଣସି ଦୃଢ଼ ସ୍ଥାନ ରହିବ ନାହିଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
ଯଶ୍ଚ ଯଶ୍ଚ ସୁରେନ୍ଦ୍ରଃ ସ୍ଯାଦ୍ଧ୍ରୁଵଃ ସ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଏଷ ଶାପୋ ମଯା ମୁକ୍ତ ଇତ୍ଯସୌ ତ୍ଵାଂ ତଦା ଽବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୩୦.
ଯେଉଁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ହେଉଛି, ସେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରହିବେ ନାହିଁ; ଏହି ଶାପ ମୁଁ ଦେଇଥିଲି, ଏବଂ ସେ ଏହିପରି ତୁମକୁ କହିଥିଲେ।
ତାଂ ତୁ ଭାର୍ଯାଂ ସ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯ ସୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ସୁମହାତପାଃ । ଦୁର୍ଵିନୀତେ ଵିନିଧ୍ଵଂସ ମମାଶ୍ରମସମୀପତଃ ।। ୭.୩୦.
ତାପରେ, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ତିରସ୍କାର କରି, କହିଲେ: 'ଅସଦ୍ବ୍ୟବହାରୀ, ମୋ ଆଶ୍ରମ ସମୀପରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଯା!'
ରୂପଯୌଵନସମ୍ପନ୍ନା ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମନଵସ୍ଥିତା । ତସ୍ମାଦ୍ରୂପଵତୀ ଲୋକେ ନ ତ୍ଵମେକା ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୩୦.
ଯେହେତୁ ତୁମେ ରୂପ ଓ ଯୁବତ୍ବରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଅସ୍ଥିର ରହିଛ, ତେଣୁ ଲୋକରେ ତୁମେ ଏକା ରୂପବତୀ ନାରୀ ହେବ ନାହିଁ।
ରୂପଂ ଚ ତେ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ । ଯତ୍ତଦେକଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵିଭ୍ରମୋ ଽଯମୁପସ୍ଥିତଃ ।। ୭.୩୦.
ତୁମର ରୂପ ଏଉଁ ଭାବରେ ଦେଖିବାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଏହାକୁ ହରାଇବେ, ଏହାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । କାରଣ, ଏକମାତ୍ର ଏହି ରୂପକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଏହି ଭ୍ରମ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି ।
ତଦାପ୍ରଭୃତି ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ପ୍ରଜା ରୂପସମନ୍ଵିତାଃ । ସା ତଂ ପ୍ରସାଦଯାମାସ ମହର୍ଷିଂ ଗୌତମଂ ତଦା ।। ୭.୩୦.
ସେହି ସମୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ପ୍ରଜା ରୂପରେ ଶୋଭିତ ହେଉଛନ୍ତି । ତାପରେ ସେ ଗୌତମ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।
ଅଜ୍ଞାନାଦ୍ଧର୍ଷିତା ଵିପ୍ର ତ୍ଵଦ୍ରୂପେଣ ଦିଵୌକସା । ନ କାମକାରାଦ୍ଵିପ୍ରର୍ଷେ ପ୍ରସାଦଂ କର୍ତୁମର୍ହସି ।। ୭.୩୦.
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଜ୍ଞାନରେ ମୁଁ ତୁମର ରୂପରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇଥିଲି । ଏହା କାମବାସନାରୁ ନୁହେଁ, ମୁଁ ତୁମେ ଦୟା କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି ।
ଅହଲ୍ଯଯା ତ୍ଵେଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ସ ଗୌତମଃ । ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯତି ମହାତେଜା ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ମହାରଥଃ ।। ୭.୩୦.
ଅହଳ୍ୟା ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଗୌତମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ — ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଶ୍ରେଣୀରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥଯୋଧା ଜନ୍ମ ନେବେ ।