ଵିମୁକ୍ତକଵଚସ୍ତତ୍ର ଵଧ୍ଯମାନୋ ଽପି ରାଵଣିଃ । ତ୍ରିଦଶୈଃ ସୁମହାଵୀର୍ଯୈର୍ନ ଚକାର ଚ କିଞ୍ଚନ ।। ୭.୨୯.
ସେଠି, ଅସ୍ତ୍ର ଚାପି ନଥିବା ରାବଣି, ତିନି ଦେବତାଙ୍କର ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିରେ ଆକ୍ରମଣ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କିଛି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ ନାହିଁ।
ସ ମାତଲିଂ ସମାଯାନ୍ତଂ ତାଡଯିତ୍ଵା ଶରୋତ୍ତମୈଃ । ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ବାଣଵର୍ଷେଣ ଭୂଯ ଏଵାଭ୍ଯଵାକିରତ୍ ।। ୭.୨୯.
ସେ ମାତଳି ଆସୁଥିବାବେଳେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ପୁନି ମହେନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ବାଣ ବର୍ଷା କରି ଢାକିଦେଲେ।
ତତସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରଥଂ ଶକ୍ରୋ ଵିସସର୍ଜ ଚ ସାରଥିମ୍ । ଐରାଵତଂ ସମାରୁହ୍ଯ ମୃଗଯାମାସ ରାଵଣିମ୍ ।। ୭.୨୯.
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ରଥ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ସାରଥିକୁ ଦୂରେ ପଠାଇଦେଲେ । ଏଇରାବତ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ରାବଣୀଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।
ସ ତତ୍ର ମାଯାବଲଵାନଦୃଶ୍ଯୋ ଽଥାନ୍ତରିକ୍ଷଗଃ । ଇନ୍ଦ୍ରଂ ମାଯାପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ କୃତ୍ଵା ସ ପ୍ରାଦ୍ରଵଚ୍ଛରୈଃ ।। ୭.୨୯.
ସେଠି ମାୟାର ଶକ୍ତିରେ ଭରିତ ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟ ହେବାରୁ ବଞ୍ଚି, ଆକାଶରେ ଘୂରିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ରାବଣୀ ମାୟାରେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଘେରି ଦେଲେ ଏବଂ ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ।
ସ ତଂ ଯଦା ପରିଶ୍ରାନ୍ତମିନ୍ଦ୍ରଂ ଜଜ୍ଞେ ଽଥ ରାଵଣିଃ । ତଦୈନଂ ମାଯଯା ବଦ୍ଧ୍ଵା ସ୍ଵସୈନ୍ଯମଭିତୋ ଽନଯତ୍ ।। ୭.୨୯.
ଯେତେବେଳେ ରାବଣୀ ଦେଖିଲେ ଇନ୍ଦ୍ର କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଗଲେ, ସେ ମାୟାରେ ବାନ୍ଧି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ନେଇଗଲେ ।
ତଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଲାତ୍ତେନ ନୀଯମାନଂ ମହାରଣାତ୍ । ମହେନ୍ଦ୍ରମମରାଃ ସର୍ଵେ କିଂ ନୁ ସ୍ଯାଦିତ୍ଯଚିନ୍ତଯନ୍ ।। ୭.୨୯.
ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଚିନ୍ତା କରିଲେ — ଏଠି କଣ ଘଟିବ ?
ଦୃଶ୍ଯତେ ନ ସ ମାଯାଵୀ ଶକ୍ରଜିତ୍ସମିତିଞ୍ଜଯଃ । ଵିଦ୍ଯାଵାନପି ଯେନେନ୍ଦ୍ରୋ ମାଯଯା ନୀଯତେ ବଲାତ୍ ।। ୭.୨୯.
ମାୟାର ଅଧିପତି ଶକ୍ରଜିତ୍ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମାୟାରେ ଶକ୍ତିରେ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ସର୍ଵେ ସୁରଗଣାସ୍ତଦା । ରାଵଣଂ ଵିମୁଖୀକୃତ୍ଯ ଶରଵର୍ଷୈରଵାକିରନ୍ ।। ୭.୨୯.
ଏହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ରାବଣଙ୍କୁ ମୁହଁ ଦେଇ ଅନେକ ବାଣରେ ଭରିଦେଲେ ।
ରାଵଣସ୍ତୁ ସମାସାଦ୍ଯ ଆଦିତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵସୂଂସ୍ତଦା । ନ ଶଶାକ ସ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଶତ୍ରୁଭିରର୍ଦିତଃ ।। ୭.୨୯.
କିନ୍ତୁ ରାବଣ ଆଦିତ୍ୟ ଓ ବସୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାରୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ସ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରିମ୍ଲାନଂ ପ୍ରହାରୈର୍ଜର୍ଜରୀକୃତମ୍ । ରାଵଣିଃ ପିତରଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଦର୍ଶନସ୍ଥୋ ଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍ ।। ୭.୨୯.
ଯୁଦ୍ଧରେ ପିତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ଆଘାତରେ ଅତିକ୍ଳାନ୍ତ ଦେଖି, ରାବଣୀ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଉଡ଼ି ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ଆଗଚ୍ଛ ତାତ ଗଚ୍ଛାମୋ ରଣକର୍ମ ନିଵର୍ତତାମ୍ । ଜିତଂ ନୋ ଵିଦିତଂ ତେ ଽସ୍ତୁ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଭଵ ଗତଜ୍ଵରଃ ।। ୭.୨୯.
ଆସନ୍ତୁ ପିତା, ଚଳନ୍ତୁ; ଯୁଦ୍ଧ ଏଠି ଶେଷ ହେଉ । ବିଜୟ ଆମର; ଏହା ଜାଣିବେ । ଶାନ୍ତ ହେଇ, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ ।
ଅଯଂ ହି ସୁରସୈନ୍ଯସ୍ଯ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯ ଚ ଯଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସ ଗୃହୀତୋ ଦୈଵବଲାଦ୍ଭଗ୍ନଦର୍ପାଃ ସୁରାଃ କୃତାଃ ।। ୭.୨୯.
ଦେବସେନା ଓ ତିନି ଲୋକର ନାଥ ଦେବତା ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଧରାଯାଇଛନ୍ତି; ଦେବମାନେ ନିଜ ଅଭିମାନ ହରାଇ ନମ୍ର ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି ।
ଯଥେଷ୍ଟଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ନିଗୃହ୍ଯାରାତିମୋଜସା । ଵୃଥା କିଂ ତେ ଶ୍ରମେଣେହ ଯୁଦ୍ଧମଦ୍ଯ ତୁ ନିଷ୍ଫଲମ୍ ।। ୭.୨୯.
ତୁମେ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦମନ କରି, ଚାହିଁଥିବା ଭଳି ତିନି ଲୋକ ଉପଭୋଗ କର । ଏଠି ଅନ୍ୟଥା କିଏ ଦୁଃଖ କରିବେ ? ଆଜିର ଯୁଦ୍ଧ ଅପରିଣାମଦାୟୀ ।
ତତସ୍ତେ ଦୈଵତଗଣା ନିଵୃତ୍ତା ରଣକର୍ମଣଃ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଵଣେର୍ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ଵସ୍ଥଚେତାଃ ବଭୂଵ ହ ।। ୭.୨୯.
ତାପରେ ଦେବଗଣ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ରାବଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ ।
ଅଥ ସ ରଣଵିଗତଜ୍ଵରଃ ପ୍ରଭୁର୍ଵିଜଯମଵାପ୍ଯ ନିଶାଚରାଧିପଃ । ସ୍ଵଭଵନମଭିତୋ ଜଗାମ ହୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵସୁତମଵାପ୍ଯ ଚ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୨୯.
ଯୁଦ୍ଧର ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇ, ବିଜୟ ଲାଭ କରି, ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଜନଙ୍କ ନାଥ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଲେ; ପୁଅକୁ ମିଳି, ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ଅତିବଲସଦୃଶୈଃ ପରାକ୍ରମୈସ୍ତୈର୍ମମ କୁଲମାନଵିଵର୍ଧନଂ କୃତମ୍ । ଯଦଯମତୁଲ୍ଯବଲସ୍ତ୍ଵଯାଦ୍ଯ ଵୈ ତ୍ରିଦଶପତିସ୍ତ୍ରିଦଶାଶ୍ଚ ନିର୍ଜିତାଃ ।। ୭.୨୯.
ଏତିବଳଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଇ, ତୁମେ ଆମ କୁଳର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ବଢ଼ାଇଛ; ଆଜି ତୁମ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତିରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ନାଥ ଜିତାଯାଇଛନ୍ତି ।
ନଯ ରଥମଧିରୋପ୍ଯ ଵାସଵଂ ନଗରମିତୋ ଵ୍ରଜ ସେନଯା ଵୃତସ୍ତ୍ଵମ୍ । ଅହମପି ତଵ ଗଚ୍ଛତୋ ଦ୍ରୁତଂ ସହ ସଚିଵୈରନୁଯାମି ପୃଷ୍ଠତଃ ।। ୭.୨୯.
ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ରଥରେ ବସାଇ, ତୁମ ସେନା ସହିତ ଏଠାରୁ ତାଙ୍କ ସହରକୁ ଯାଅ । ମୁଁ ମୋ ସଚିବମାନେ ସହ ତୁମ ପଛରେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିବି ।
ଅଥ ସ ବଲଵୃତଃ ସଵାହନସ୍ତ୍ରିଦଶପତିଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ରାଵଣିଃ । ସ୍ଵଭଵନମଭିଗମ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍କୃତସମରାନ୍ଵିସସର୍ଜ ରାକ୍ଷସାନ୍ ।। ୭.୨୯.
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣୀ, ନିଜ ସେନା ଓ ଯାନ ସହିତ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥକୁ ଧରି ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ସମାପ୍ତ କରି, ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଦୂରେ ପଠାଇଦେଲେ ।
ଜିତେ ମହେନ୍ଦ୍ରେ ଽତିବଲେ ରାଵଣସ୍ଯ ସୁତେନ ଵୈ । ପ୍ରଜାପତିଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଯଯୁର୍ଲଙ୍କାଂ ସୁରାସ୍ତଦା ।। ୭.୩୦.
ଏତିବଳ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ମହାଇନ୍ଦ୍ର ଜିତାଯିବା ପରେ, ଦେବମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ଲଙ୍କାକୁ ଗଲେ ।
ତତ୍ର ରାଵଣମାସାଦ୍ଯ ପୁତ୍ରଭ୍ରାତୃଭିରାଵୃତମ୍ । ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଗଗନେ ତିଷ୍ଠନ୍ସାମପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୭.୩୦.
ସେଠି ରାବଣଙ୍କୁ ପୁଅ ଓ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଦେଖି, ପ୍ରଜାପତି ଆକାଶରେ ଦଉଡ଼ି ନରମ କଥାରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଵତ୍ସ ରାଵଣ ତୁଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତଵ ସଂଯୁଗେ । ଅହୋ ଽସ୍ଯ ଵିକ୍ରମୌଦାର୍ଯଂ ତଵ ତୁଲ୍ଯୋ ଽଧିକୋ ଽପି ଵା ।। ୭.୩୦.
ବତ୍ସ ରାବଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ପୁଅ ପାଇଁ ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି; ତାଙ୍କର ଶୌର୍ୟ ଓ ଉଦାରତା ଦେଖି ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲି — ସେ ତୁମ ପରି, କିମ୍ବା ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ମହାନ।
ଜିତଂ ହି ଭଵତା ସର୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସ୍ଵେନ ତେଜସା । କୃତା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସଫଲା ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମି ସ୍ଵସୁତେନ ଵୈ ।। ୭.୩୦.
ତୁମ ନିଜ ତେଜରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତିଛ; ତୁମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସଫଳ ହୋଇଛି, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ ପାଇଁ ଖୁସି ହେଲି।
ଅଯଂ ଚ ପୁତ୍ରୋ ଽତିବଲସ୍ତଵ ରାଵଣ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଜଗତୀନ୍ଦ୍ରଜିଦିତ୍ଯେଵ ପରିଖ୍ଯାତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୭.୩୦.
ରାବଣ, ତୁମର ଏହି ପୁଅ ଅତିବଳ ଏବଂ ଶୌର୍ୟଶାଳୀ; ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଜିତିଥିବା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।
ବଲଵାନ୍ଦୁର୍ଜଯଶ୍ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯେଵ ରାକ୍ଷସଃ । ଯଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତେ ରାଜନ୍ସ୍ଥାପିତାସ୍ତ୍ରିଦଶା ଵଶେ ।। ୭.୩୦.
ଏହି ରାକ୍ଷସ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅଜୟ ହେବ; ତାଙ୍କୁ ଭରସା କରି, ରାଜା, ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତୁମ ଅଧିନରେ ରଖିଛ।
ତନ୍ମୁଚ୍ଯତାଂ ମହାବାହୋ ମହେନ୍ଦ୍ରଃ ପାକଶାସନଃ । କିଞ୍ଚାସ୍ଯ ମୋକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତୁ ଦିଵୌକସଃ ।। ୭.୩୦.
ଏହିପରି, ମହାବାହୁ, ମହେନ୍ଦ୍ର — ଯିଏ ବଜ୍ରଧାରୀ — କୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅ; ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କିଛି ଦେଉ।
ଅଥାବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ସମିତିଞ୍ଜଯଃ । ଅମରତ୍ଵମହଂ ଦେଵ ଵୃଣେ ଯଦ୍ଯେଷ ମୁଚ୍ଯତେ ।। ୭.୩୦.
ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ଏବଂ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ କହିଲେ: 'ଦେବତାମାନେ, ଯଦି ସେ ମୁକ୍ତ ହେବେ, ମୁଁ ଅମରତ୍ୱ ଚାହେଁ।'
ଚତୁଷ୍ପଦାଂ ଖେଚରାଣାମନ୍ଯେଷାଂ ଵା ମହୌଜସାମ୍ । ଵୃକ୍ଷଗୁଲ୍ମକ୍ଷୁପଲତାତୃଣୋପଲମହୀଭୃତାମ୍ ।। ୭.୩୦.
ଚତୁଷ୍ପଦ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବାମାନେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ — ଗଛ, ଝାଡ଼, ଲତା, ଘାସ, ପଥର ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ —
ସର୍ଵେ ଽପି ଜନ୍ତଵୋ ଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଭେତଵ୍ଯେ ସତି ବିଭ୍ଯତି । ଅତୋ ଽତ୍ର ଲୋକେ ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵସ୍ମାଚ୍ଚ ଭଵେଦ୍ଭଯମ୍ ।। ୭.୩୦.
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଯେତେବେଳେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟ ପାଖରୁ ଭୟ ଥାଏ, ସେମାନେ ଭୟଭିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି ଏହି ଜଗତରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପାଖରୁ ଭୟ ହୁଏ।
ତତୋ ଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜା ମେଘନାଦଂ ପ୍ରଜାପତିଃ । ନାସ୍ତି ସର୍ଵାମରତ୍ଵଂ ହି କସ୍ଯଚିତ୍ପ୍ରାଣିନୋ ଭୁଵି । ଚତୁଷ୍ପଦଃ ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚ ଭୂତାନାଂ ଵା ମହୌଜସାମ୍ ।। ୭.୩୦.
ତାପରେ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ପ୍ରଜାପତି ମେଘନାଦକୁ କହିଲେ: 'ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ — ଚତୁଷ୍ପଦ, ପକ୍ଷୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀ — ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅମରତ୍ୱ ନାହିଁ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପିତାମହେନୋକ୍ତମିନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ପ୍ରଭୁଣାଵ୍ଯଯମ୍ ।। ୭.୩୦.
ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ —