ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଶତାନନ୍ଦଂ ଚ ଧାର୍ମିକମ୍। ପ୍ରପାମଧ୍ଯେ ତୁ ଵିଧିଵଦ୍ ଵେଦିଂ କୃତ୍ଵା ମହାତପାଃ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଧର୍ମିକ ଶତାନନ୍ଦଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ମହାତପସ୍ବୀ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପଣ୍ଡାଲ ମଧ୍ୟରେ ବେଦି ତିଆରି କଲେ।
ଅଲଂଚକାର ତାଂ ଵେଦିଂ ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପୈଃ ସମନ୍ତତଃ। ସୁଵର୍ଣପାଲିକାଭିଶ୍ଚ ଚିତ୍ରକୁମ୍ଭୈଶ୍ଚ ସାଙ୍କୁରୈଃ
ସେ ବେଦିକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ, ସୁନାର ବାଟି ଓ ଅଙ୍କୁର ସହିତ ଶୋଭିତ ମଟକା ଦ୍ୱାରା ସଜାଇଲେ।
ଅଙ୍କୁରାଢ୍ଯୈଃ ଶରାଵୈଶ୍ଚ ଧୂପପାତ୍ରୈଃ ସଧୂପକୈଃ। ଶଙ୍ଖପାତ୍ରୈଃ ସ୍ରୁଵୈଃ ସ୍ରଗ୍ଭିଃ ପାତ୍ରୈରର୍ଘ୍ଯାଦିପୂଜିତୈଃ
ଅଂକୁର ଭରିଥିବା କୋଷ, ଧୂପ ଭରିଥିବା ପାତ୍ର, ଶଂଖର ପାତ୍ର, ହୋମ କରିବା ଚମଚ, ମାଳା ଏବଂ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନ ପାଇଁ ପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ଆଦର ସହିତ ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା।
ଲାଜପୂର୍ଣୈଶ୍ଚ ପାତ୍ରୀଭିରକ୍ଷତୈରପି ସଂସ୍କୃତୈଃ। ଦର୍ଭୈଃ ସମୈଃ ସମାସ୍ତୀର୍ଯ ଵିଧିଵନ୍ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଵକମ୍
ଲାଜା ଓ ପକା ଚାଉଳ ଭରିଥିବା ପାତ୍ର, ସମାନ ଦରଭା ଘାସ ଛାଡ଼ି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ ସହିତ ପୂଜା ସଜାଯାଇଥିଲା।
ଅଗ୍ନିମାଧାଯ ତଂ ଵେଦ୍ଯାଂ ଵିଧିମନ୍ତ୍ରପୁରସ୍କୃତମ୍। ଜୁହାଵାଗ୍ନୌ ମହାତେଜା ଵସିଷ୍ଠୋ ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ଏହିପରି ଭାବେ ବେଦି ଉପରେ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି, ନିୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ପୂର୍ବକ ମହାତେଜସ୍ବୀ ମୁନି ବଶିଷ୍ଠ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କଲେ।
ତତଃ ସୀତାଂ ସମାନୀଯ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତାମ୍। ସମକ୍ଷମଗ୍ନେଃ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ରାଘଵାଭିମୁଖେ ତଦା
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତା ସୀତାଙ୍କୁ ଆଣି, ଅଗ୍ନି ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ସେଠାରେ ରାଘବଙ୍କୁ ମୁହାଁ କରାଯାଇଥିଲା।
ଅବ୍ରଵୀଜ୍ଜନକୋ ରାଜା କୌସଲ୍ଯାନନ୍ଦଵର୍ଧନମ୍। ଇଯଂ ସୀତା ମମ ସୁତା ସହଧର୍ମଚରୀ ତଵ
ରାମଙ୍କୁ, କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବୃଦ୍ଧିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ, ରାଜା ଜନକ କହିଲେ: 'ଏହି ମୋ ଝିଅ ସୀତା, ଧର୍ମରେ ତୁମ ସାଥୀ।'
ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ଚୈନାଂ ଭଦ୍ରଂ ତେ ପାଣିଂ ଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ପାଣିନା। ପତିଵ୍ରତା ମହାଭାଗା ଛାଯେଵାନୁଗତା ସଦା
‘ସ୍ୱୀକାର କର, ଭଲ ଭାଗ୍ୟ ହେଉ; ତୁମ ହାତରେ ତାଙ୍କର ହାତ ନିଅ। ସେ ପତିପ୍ରତି, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ସଦା ତୁମକୁ ଛାୟାର ପରି ଅନୁସରଣ କରିବେ।’
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାକ୍ଷିପଦ୍ ରାଜା ମନ୍ତ୍ରପୂତଂ ଜଲଂ ତଦା। ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଦେଵାନାମୃଷୀଣାଂ ଵଦତାଂ ତଦା
ଏହିପରି କହି, ରାଜା ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିବା ଜଳ ଢାଲିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ‘ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ!’ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ।
ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷୋ ମହାନଭୂତ୍। ଏଵଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସୁତାଂ ସୀତାଂ ମନ୍ତ୍ରୋଦକପୁରସ୍କୃତାମ୍
ଏହାପରେ ଦିବ୍ୟ ଡ଼ାକ ଓ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା; ଏପରି ଭାବରେ ରାଜା ମନ୍ତ୍ରଜଳରେ ପବିତ୍ର କରି ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଇଲେ...
ଅବ୍ରଵୀଜ୍ଜନକୋ ରାଜା ହର୍ଷେଣାଭିପରିପ୍ଲୁତଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଊର୍ମିଲାମୁଦ୍ଯତାଂ ମଯା
ରାଜା ଜନକ ଅତିଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆସ, ତୋତେ ଶୁଭ ହେଉ। ମୁଁ ଯାହାକୁ ତୋ ପାଇଁ ଚୟନ କରିଛି, ସେ ଉର୍ମିଳା ତୋର।'
ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ପାଣିଂ ଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ମା ଭୂତ୍ କାଲସ୍ଯ ପର୍ଯଯଃ। ତମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଜନକୋ ଭରତଂ ଚାଭ୍ଯଭାଷତ
'ତାଙ୍କର ହାତ ଧର, ଗ୍ରହଣ କର, ସମୟ ବ୍ୟର୍ଥ ଯାଉନାହିଁ।' ଏଭଳି କହି ଜନକ ଏବେ ଭାରତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ।
ଗୃହାଣ ପାଣିଂ ମାଣ୍ଡଵ୍ଯାଃ ପାଣିନା ରଘୁନନ୍ଦନ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଚାପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଅବ୍ରଵୀନ୍ମିଥିଲେଶ୍ଵରଃ
'ରଘୁବଂଶର ଗର୍ବ, ତୁମେ ମାଣ୍ଡବୀଙ୍କର ହାତ ତୁମ ହାତରେ ଧର।' ଏହିପରି ମିଥିଲାର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିଲେ।
ଶ୍ରୁତକୀର୍ତେର୍ମହାବାହୋ ପାଣିଂ ଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ପାଣିନା। ସର୍ଵେ ଭଵନ୍ତଃ ସୌମ୍ଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ସୁଚରିତଵ୍ରତାଃ
'ଶୃତକୀର୍ତ୍ତିଙ୍କର ହାତ ତୁମ ହାତରେ ଧର, ବଳଶାଳୀ।' ତୁମମାନେ ସମସ୍ତେ ମୃଦୁଭାବୀ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ଅଟୁଟ।
ପତ୍ନୀଭିଃ ସନ୍ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥା ମା ଭୂତ୍ କାଲସ୍ଯ ପର୍ଯଯଃ। ଜନକସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାଣୀନ୍ ପାଣିଭିରସ୍ପୃଶନ୍
ଜନକଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କାକୁତ୍ସ୍ଥମାନେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହିତ ରହିବେ; ସମୟ ଅତିକ୍ରମ ହେବା ନ ଦିଅନ୍ତୁ। ସେମାନେ ହାତକୁ ହାତରେ ଦେଇ ଏକତ୍ର ହେଲେ।
ଚତ୍ଵାରସ୍ତେ ଚତସୄଣାଂ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମତେ ସ୍ଥିତାଃ। ଅଗ୍ନିଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ଵେଦିଂ ରାଜାନମେଵ ଚ
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଚାରିଜଣ ଚାରିଜଣଙ୍କ ସହିତ ଦଢ଼ି ହେଲେ। ସେମାନେ ଅଗ୍ନି, ବେଦି ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ।
ଋଷୀଂଶ୍ଚାପି ମହାତ୍ମାନଃ ସହଭାର୍ଯା ରଘୂଦ୍ଵହାଃ। ଯଥୋକ୍ତେନ ତତଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ଵିଵାହଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ରଘୁବଂଶୀ ମହାତ୍ମାମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଦ୍ଧତି ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିର୍ମହତ୍ଯାସୀଦନ୍ତରିକ୍ଷାତ୍ ସୁଭାସ୍ଵରା। ଦିଵ୍ଯଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷୈର୍ଗୀତଵାଦିତ୍ରନିଃସ୍ଵନୈଃ
ଆକାଶରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଫୁଲର ବଡ଼ ବୃଷ୍ଟି ହେଲା; ଦିବ୍ୟ ଡୁଣ୍ଡୁଭି, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ଶବ୍ଦରେ ମହୋତ୍ସବ ହେଲା।
ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରଃସଙ୍ଘା ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚ ଜଗୁଃ କଲମ୍। ଵିଵାହେ ରଘୁମୁଖ୍ଯାନାଂ ତଦଦ୍ଭୁତମଦୃଶ୍ଯତ
ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ; ରଘୁବଂଶର ସ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଙ୍କ ବିବାହରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଗଲା।
ଈଦୃଶେ ଵର୍ତମାନେ ତୁ ତୂର୍ଯୋଦ୍ଘୁଷ୍ଟନିନାଦିତେ। ତ୍ରିରଗ୍ନିଂ ତେ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ଊହୁର୍ଭାର୍ଯା ମହୌଜସଃ
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ବାଜା ଓ ଗୀତର ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜିଉଥିଲା; ସେଇ ପ୍ରବଳ ନାୟକମାନେ ତିନିଥର ଅଗ୍ନିକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ନିଜ ଜୀବନସଂଗୀନୀ ମାନେ ଙ୍କୁ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥୋପକାର୍ଯଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ତେ ସଭାର୍ଯା ରଘୁନନ୍ଦନାଃ। ରାଜାପ୍ଯନୁଯଯୌ ପଶ୍ଯନ୍ ସର୍ଷିସଙ୍ଘଃ ସବାନ୍ଧଵଃ
ତାପରେ ରଘୁବଂଶର ନନ୍ଦନମାନେ ନିଜ ଜୀବନସଂଗୀନୀ ମାନେ ସହିତ ଉପକାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ; ରାଜା, ଋଷିମାନେ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଦେଖୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଛୁଅଲେ।
thumb|ଚତୁଃସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଚତୁଃସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏବେ ସତ୍ତରି ଚାରି ନମ୍ବର ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ସତ୍ତରି ଚାରି ନମ୍ବର ସର୍ଗ।
ଅଥ ରାତ୍ର୍ଯାଂ ଵ୍ଯତୀତାଯାଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମୁନିଃ। ଆପୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୌ ଚ ରାଜାନୌ ଜଗାମୋତ୍ତରପର୍ଵତମ୍
ରାତି ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦୁଇ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ଉତ୍ତର ପାହାଡ଼କୁ ଯାଇଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେ ଗତେ ରାଜା ଵୈଦେହଂ ମିଥିଲାଧିପମ୍। ଆପୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଜଗାମାଶୁ ରାଜା ଦଶରଥଃ ପୁରୀମ୍
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଯାଇଥିବା ପରେ, ଦଶରଥ ରାଜା ବିଦେହ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ତୁରନ୍ତ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଅଥ ରାଜା ଵିଦେହାନାଂ ଦଦୌ କନ୍ଯାଧନଂ ବହୁ। ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରାଣି ବହୂନି ମିଥିଲେଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ, ବିଦେହ ରାଜା ବହୁ ବାହା ଉପହାର ଦେଲେ; ମିଥିଲା ନାଥ ଶତ ହଜାର ଗଂ ଦେଲେ।
କମ୍ବଲାନାଂ ଚ ମୁଖ୍ଯାନାଂ କ୍ଷୌମାନ୍ କୋଟ୍ଯମ୍ବରାଣି ଚ। ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥପାଦାତଂ ଦିଵ୍ଯରୂପଂ ସ୍ଵଲଂକୃତମ୍
ସେ ଉତ୍ତମ କମ୍ବଳ, ମୂଲ୍ୟବାନ କାତି ଓ କୋଟି କୋଟି ପୋଶାକ ଦେଲେ; ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାଟୀ ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଶୋଭାରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।
ଦଦୌ କନ୍ଯାଶତଂ ତାସାଂ ଦାସୀଦାସମନୁତ୍ତମମ୍। ହିରଣ୍ଯସ୍ଯ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ମୁକ୍ତାନାଂ ଵିଦ୍ରୁମସ୍ଯ ଚ
ସେ ଏକଶଏ ଝିଅ ଦେଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ସହିତ ଉତ୍ତମ ଦାସ ଓ ଦାସୀ, ସହିତେ ସୁନା, ଖାଦି ସୁନା, ମୁକ୍ତା ଓ ପଗଡ଼ି ମଣି ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
ଦଦୌ ରାଜା ସୁସଂହୃଷ୍ଟଃ କନ୍ଯାଧନମନୁତ୍ତମମ୍। ଦତ୍ତ୍ଵା ବହୁଵିଧଂ ରାଜା ସମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ପାର୍ଥିଵମ୍
ରାଜା ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ, ଅପୂର୍ବ କନ୍ୟାଦାନ ଉପହାର ଦେଲେ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉପହାର ଦେଇ, ରାଜା ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ପ୍ରଵିଵେଶ ସ୍ଵନିଲଯଂ ମିଥିଲାଂ ମିଥିଲେଶ୍ଵରଃ। ରାଜାପ୍ଯଯୋଧ୍ଯାଧିପତିଃ ସହ ପୁତ୍ରୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ
ମିଥିଲାର ରାଜା ନିଜ ନଗର ମିଥିଲାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଆଉ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା, ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ପୁଅମାନେ ସହିତ,
ଋଷୀନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଜଗାମ ସବଲାନୁଗଃ। ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ତୁ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ସର୍ଷିସଙ୍ଘଂ ସରାଘଵମ୍
ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଥମେ ରଖି, ସେ ସେନା ସହିତ ଆଗେ ବଢିଲେ; ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ରାମ ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଯାଉଥିଲେ,