ସ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଲଂ ସର୍ଵଂ ରାଵଣୋ ନିହତଂ କ୍ଷଣାତ୍ । କ୍ରୋଧମଭ୍ଯଗମତ୍ତୀଵ୍ରଂ ମହାନାଦଂ ଚ ମୁକ୍ତଵାନ୍ ।। ୭.୨୯.
କିନ୍ତୁ ରାବଣ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସେନା କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯିବା ଦେଖି, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ।
କ୍ରୋଧାତ୍ସୂତଂ ଚ ଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ସ୍ଯନ୍ଦନସ୍ଥମୁଵାଚ ହ । ପରସୈନ୍ଯସ୍ଯ ମଧ୍ଯେନ ଯାଵଦନ୍ତୋ ନଯସ୍ଵ ମାମ୍ ।। ୭.୨୯.
କ୍ରୋଧରେ ଅଦମ୍ୟ ରାବଣ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଦଢ଼ିଆ ଥିବା ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଶତ୍ରୁ ସେନାର ମୁହଁମୁହିଁ ନେଇଯା।'
ଅଦ୍ଯୈତାନ୍ ତ୍ରିଦଶାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵିକ୍ରମୈଃ ସମରେ ସ୍ଵଯମ୍ । ନାନାଶସ୍ତ୍ରୈର୍ମହାଘୋରୈର୍ନଯାମି ଯମସାଦନମ୍ ।। ୭.୨୯.
'ଆଜି ମୁଁ ମୋର ବୀରତାରେ, ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯମଙ୍କ ଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି।'
ଅହମିନ୍ଦ୍ରଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ଧନଦଂ ଵରୁଣଂ ଯମମ୍ । ତ୍ରିଦଶାନ୍ଵିନିହତ୍ଯାଥ ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଥାସ୍ଯାମ୍ଯଥୋପରି । ଵିଷାଦୋ ନ ଚ କର୍ତଵ୍ଯଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଵାହଯ ମେ ରଥମ୍ ।। ୭.୨୯.
'ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, କୁବେର, ବରୁଣ ଓ ଯମଙ୍କୁ ମାରିଦେବି; ଦେବତାମାନେ ମରିଗଲାପରେ ମୁଁ ସବୁଠାରୁ ଉପରେ ଦଢ଼ି ରହିବି। ଭୟ କରିନାହଁ—ମୋ ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ଚଲା।'
ଦ୍ଵିଃ ଖଲୁ ତ୍ଵାଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯଦ୍ଯ ଯାଵଦନ୍ତୋ ନଯସ୍ଵ ମାମ୍ ।। ୭.୨୯.
ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁନି କହୁଛି, ଏବେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧର ଆଗରେ ନେଇଯାଅ।
ଅଯଂ ସ ନନ୍ଦନୋଦ୍ଦେଶୋ ଯତ୍ର ଵର୍ତାମହେ ଵଯମ୍ । ନଯ ମାମଦ୍ଯ ତତ୍ର ତ୍ଵମୁଦଯୋ ଯତ୍ର ପର୍ଵତଃ ।। ୭.୨୯.
ଏଠା ନନ୍ଦନ ଅଞ୍ଚଳ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଅଛୁ। ଏବେ ମୋତେ ଉଦୟ ପର୍ବତ ଉଠିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ନେଇଯାଅ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁରଗାନ୍ସ ମନୋଜଵାନ୍ । ଆଦିଦେଶାଥ ଶତ୍ରଣାଂ ମଧ୍ଯେନୈଵ ଚ ସାରଥିଃ ।। ୭.୨୯.
ସେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସାରଥି ତୁରନ୍ତ ତୀବ୍ର ଗତିର ଘୋଡାମାନେକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ରଥ ଚଳାଇଲେ।
ତସ୍ଯ ତଂ ନିଶ୍ଚଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶକ୍ରୋ ଦେଵେଶ୍ଵରସ୍ତଦା । ରଥସ୍ଥଃ ସମରସ୍ଥସ୍ତାନ୍ଦେଵାନ୍ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୨୯.
ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ:
ସୁରାଃ ଶୃଣୁତ ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଯତ୍ତାଵନ୍ମମ ରୋଚତେ । ଜୀଵନ୍ନେଵ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ସାଧୁ ରକ୍ଷୋ ନିଗୃହ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୨୯.
ଦେବମାନେ, ମୋ ଭଲ ଲାଗୁଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣ, ଦଶମୁଖ ରାବଣ ଜୀବନ୍ତ ଅଛି, ଏହି ଦେମନକୁ ଦମନ କରାଯିଉ।
ଏଷ ହ୍ଯତିବଲଃ ସୈନ୍ଯୈ ରଥେନ ପଵନୌଜସା । ଗମିଷ୍ଯତି ପ୍ରଵୃଦ୍ଧୋର୍ମିଃ ସମୁଦ୍ର ଇଵ ପର୍ଵଣି ।। ୭.୨୯.
ସେ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କର ସେନା ଓ ପବନ ଗତିର ରଥ ସହିତ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଦିନରେ ତରଙ୍ଗିତ ସମୁଦ୍ର ପରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିବ।
ନହ୍ଯେଷ ହନ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯୋ ଽଦ୍ଯ ଵରଦାନାତ୍ସୁନିର୍ଭଯଃ । ତଦ୍ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମହେ ରକ୍ଷୋ ଯତ୍ତା ଭଵତ ସଂଯୁଗେ ।। ୭.୨୯.
ଆଜି ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ଦେଇଥିବା ଦାନରେ ସେ ଭୟହୀନ। ଏହି ଦେମନକୁ ଆମେ ଧରିବା ଉଚିତ, ତୁମେ ଯେତେ ଯୋଗ୍ୟ ଅଛ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତାହା କର।
ଯଥା ବଲୌ ନିରୁଦ୍ଧେ ଚ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଭୁଜ୍ଯତେ ମଯା । ଏଵମେତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ନିରୋଧୋ ମମ ରୋଚତେ ।। ୭.୨୯.
ଯେପରି ବଳ ଓ ଭିରୋଚନ ଦମିତ ହେଲାପରେ ମୁଁ ତିନି ଲୋକ ଶାସନ କରିଥିଲି, ସେହିପରି ଏହି ପାପୀର ଦମନ ମୋ ଇଚ୍ଛା।
ତତୋ ଽନ୍ଯଂ ଦେଶମାସ୍ଥାଯ ଶକ୍ରଃ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ରାଵଣମ୍ । ଅଯୁଧ୍ଯତ ମହାରାଜ ରାକ୍ଷସାଂସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ରଣେ ।। ୭.୨୯.
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ରାବଣକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଭୀତ କରିଲେ, ମହାରାଜ।
ଉତ୍ତରେଣ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରଵିଵେଶାନିଵର୍ତକଃ । ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ ପାର୍ଶ୍ଵେନ ପ୍ରଵିଵେଶ ଶତକ୍ରତୁଃ ।। ୭.୨୯.
ରାବଣ ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ପଛକୁ ଫେରିଲେ ନାହିଁ; ଶତକ୍ରତୁ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତଃ ସ ଯୋଜନଶତଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ । ଦେଵତାନାଂ ବଲଂ ସର୍ଵଂ ଶରଵର୍ଷୈରଵାକିରତ୍ ।। ୭.୨୯.
ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ନାୟକ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଆଗକୁ ବଢ଼ି, ସମସ୍ତ ଦେବସେନା ଉପରେ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ।
ତତଃ ଶକ୍ରୋ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯାଥ ପ୍ରନଷ୍ଟଂ ତୁ ସ୍ଵକଂ ବଲମ୍ । ନ୍ଯଵର୍ତଯଦସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଃ ସମାଵୃତ୍ଯ ଦଶାନନମ୍ ।। ୭.୨୯.
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେଖିଲେ ନିଜ ସେନା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ରାବଣକୁ ଘେରି ଫେରିଗଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ନାଦୋ ମୁକ୍ତୋ ଦାନଵରାକ୍ଷସୈଃ । ହା ହତାଃ ସ୍ମ ଇତି ଗ୍ରସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶକ୍ରେଣ ରାଵଣମ୍ ।। ୭.୨୯.
ଏହି ସମୟରେ ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ 'ହା, ଆମେ ମରିଗଲୁ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ରାବଣକୁ ଧରିଥିବା ଦେଖି।
ତତୋ ରଥଂ ସମାସ୍ଥାଯ ରାଵଣିଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ । ତତ୍ସୈନ୍ଯମତିସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ସୁଦାରୁଣମ୍ ।। ୭.୨୯.
ତାପରେ ରାବଣି, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ରଥରେ ଚଢ଼ି, ବହୁତ ରୋଷିତ ହୋଇ ସେ ଭୟଙ୍କର ସେନାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମହାମାଯାଂ ପ୍ରାପ୍ତାଂ ଗୋପତିନା ପୁରା । ପ୍ରଵିଵେଶ ସୁସଂରବ୍ଧସ୍ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ସମଭିଦ୍ରଵତ୍ ।। ୭.୨୯.
ସେ ଗୋପତି ପୂର୍ବରୁ ଅଧିଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ମହାମାୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ବହୁତ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସ ସର୍ଵା ଦେଵତାସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶକ୍ରମେଵାଭ୍ଯଧାଵତ । ମହେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ମହାତେଜା ନାପଶ୍ଯଚ୍ଚ ସୁତଂ ରିପୋଃ ।। ୭.୨୯.
ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ଏକାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହେନ୍ଦ୍ର ଶତ୍ରୁର ପୁଅକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଵିମୁକ୍ତକଵଚସ୍ତତ୍ର ଵଧ୍ଯମାନୋ ଽପି ରାଵଣିଃ । ତ୍ରିଦଶୈଃ ସୁମହାଵୀର୍ଯୈର୍ନ ଚକାର ଚ କିଞ୍ଚନ ।। ୭.୨୯.
ସେଠି, ଅସ୍ତ୍ର ଚାପି ନଥିବା ରାବଣି, ତିନି ଦେବତାଙ୍କର ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିରେ ଆକ୍ରମଣ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କିଛି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ ନାହିଁ।
ସ ମାତଲିଂ ସମାଯାନ୍ତଂ ତାଡଯିତ୍ଵା ଶରୋତ୍ତମୈଃ । ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ବାଣଵର୍ଷେଣ ଭୂଯ ଏଵାଭ୍ଯଵାକିରତ୍ ।। ୭.୨୯.
ସେ ମାତଳି ଆସୁଥିବାବେଳେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ପୁନି ମହେନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ବାଣ ବର୍ଷା କରି ଢାକିଦେଲେ।
ତତସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରଥଂ ଶକ୍ରୋ ଵିସସର୍ଜ ଚ ସାରଥିମ୍ । ଐରାଵତଂ ସମାରୁହ୍ଯ ମୃଗଯାମାସ ରାଵଣିମ୍ ।। ୭.୨୯.
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ରଥ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ସାରଥିକୁ ଦୂରେ ପଠାଇଦେଲେ । ଏଇରାବତ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ରାବଣୀଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।
ସ ତତ୍ର ମାଯାବଲଵାନଦୃଶ୍ଯୋ ଽଥାନ୍ତରିକ୍ଷଗଃ । ଇନ୍ଦ୍ରଂ ମାଯାପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ କୃତ୍ଵା ସ ପ୍ରାଦ୍ରଵଚ୍ଛରୈଃ ।। ୭.୨୯.
ସେଠି ମାୟାର ଶକ୍ତିରେ ଭରିତ ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟ ହେବାରୁ ବଞ୍ଚି, ଆକାଶରେ ଘୂରିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ରାବଣୀ ମାୟାରେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଘେରି ଦେଲେ ଏବଂ ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ।
ସ ତଂ ଯଦା ପରିଶ୍ରାନ୍ତମିନ୍ଦ୍ରଂ ଜଜ୍ଞେ ଽଥ ରାଵଣିଃ । ତଦୈନଂ ମାଯଯା ବଦ୍ଧ୍ଵା ସ୍ଵସୈନ୍ଯମଭିତୋ ଽନଯତ୍ ।। ୭.୨୯.
ଯେତେବେଳେ ରାବଣୀ ଦେଖିଲେ ଇନ୍ଦ୍ର କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଗଲେ, ସେ ମାୟାରେ ବାନ୍ଧି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ନେଇଗଲେ ।
ତଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଲାତ୍ତେନ ନୀଯମାନଂ ମହାରଣାତ୍ । ମହେନ୍ଦ୍ରମମରାଃ ସର୍ଵେ କିଂ ନୁ ସ୍ଯାଦିତ୍ଯଚିନ୍ତଯନ୍ ।। ୭.୨୯.
ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଚିନ୍ତା କରିଲେ — ଏଠି କଣ ଘଟିବ ?
ଦୃଶ୍ଯତେ ନ ସ ମାଯାଵୀ ଶକ୍ରଜିତ୍ସମିତିଞ୍ଜଯଃ । ଵିଦ୍ଯାଵାନପି ଯେନେନ୍ଦ୍ରୋ ମାଯଯା ନୀଯତେ ବଲାତ୍ ।। ୭.୨୯.
ମାୟାର ଅଧିପତି ଶକ୍ରଜିତ୍ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମାୟାରେ ଶକ୍ତିରେ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ସର୍ଵେ ସୁରଗଣାସ୍ତଦା । ରାଵଣଂ ଵିମୁଖୀକୃତ୍ଯ ଶରଵର୍ଷୈରଵାକିରନ୍ ।। ୭.୨୯.
ଏହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ରାବଣଙ୍କୁ ମୁହଁ ଦେଇ ଅନେକ ବାଣରେ ଭରିଦେଲେ ।
ରାଵଣସ୍ତୁ ସମାସାଦ୍ଯ ଆଦିତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵସୂଂସ୍ତଦା । ନ ଶଶାକ ସ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଶତ୍ରୁଭିରର୍ଦିତଃ ।। ୭.୨୯.
କିନ୍ତୁ ରାବଣ ଆଦିତ୍ୟ ଓ ବସୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାରୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ସ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରିମ୍ଲାନଂ ପ୍ରହାରୈର୍ଜର୍ଜରୀକୃତମ୍ । ରାଵଣିଃ ପିତରଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଦର୍ଶନସ୍ଥୋ ଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍ ।। ୭.୨୯.
ଯୁଦ୍ଧରେ ପିତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ଆଘାତରେ ଅତିକ୍ଳାନ୍ତ ଦେଖି, ରାବଣୀ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଉଡ଼ି ଏହି କଥା କହିଲେ ।