କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ନାନାପ୍ରହରଣୋଦ୍ଯତଃ । ନାଜ୍ଞାଯତ ତଦା ଯୁଦ୍ଧେ ସହ କେନାପ୍ଯଯୁଧ୍ଯତ ।। ୭.୨୮.
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା, ସେ ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚିହ୍ନଟ ହେଉନଥିଲେ, କିଏ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ତାହା ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ନ ଥିଲା।
ଦନ୍ତୈଃ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ପଦ୍ମାଂ ଚ ଶକ୍ତିତୋମରସାଯକୈଃ । ଯେନ କେନୈଵ ସଂରବ୍ଧସ୍ତାଡଯାମାସ ଵୈ ସୁରାନ୍ ।। ୭.୨୮.
ସେ କ୍ରୋଧରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା ପାଇଥିଲେ—ଦାନ୍ତ, ବାହୁ, ପଦ୍ମ, ଶକ୍ତି, ତୋମର, ବାଣ—ସେସବୁ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।
ତତୋ ରୁଦ୍ରୈର୍ମହାଘୋରୈଃ ସଙ୍ଗମ୍ଯାଥ ନିଶାଚରଃ । ପ୍ରଯୁଦ୍ଧସ୍ତୈଶ୍ଚ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ କ୍ଷତଃ ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ନିରନ୍ତରମ୍ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ରୁଦ୍ରମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସବୁବେଳେ ଆହତ ହେଉଥିଲେ।
ବଭୌ ଶସ୍ତ୍ରାଚିତତନୁଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ କ୍ଷରନ୍ନସୃକ୍ । ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସ୍ତନିତନିର୍ଘୋଷୋ ଧାରଵାନିଵ ତୋଯଦଃ ।। ୭.୨୮.
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଦେହ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଢ଼ାଙ୍କାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ରକ୍ତ ଝରୁଥିଲା, ସେ ମେଘ ଭିତରେ ବିଜୁଳି ଏବଂ ଗର୍ଜନ ସହିତ ଭାରି ଜଳ ଭରିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତସ୍ତଦ୍ରାକ୍ଷସଂ ସୈନ୍ଯଂ ପ୍ରଯୁଦ୍ଧଂ ସମରୁଦ୍ଗଣୈଃ । ରଣେ ଵିଦ୍ରାଵିତଂ ସର୍ଵଂ ନାନାପ୍ରହରଣୈଃ ଶିତୈଃ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ସେନା, ମରୁତମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପଛୁଆଇଗଲେ।
କେଚିଦ୍ଵିନିହତାଃ କୃତ୍ତାଶ୍ଚେଷ୍ଟନ୍ତି ସ୍ମ ମହୀତଲେ । ଵାହନେଷ୍ଵଵସକ୍ତାଶ୍ଚ ସ୍ଥିତା ଏଵାପରେ ରଣେ ।। ୭.୨୮.
କିଛି ମନ୍ଦିରା ହତ ଏବଂ କଟାଯାଇ ଭୂମିରେ ହେଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ବାହନରେ ଧରି ରହିଥିଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।
ରଥାନ୍ନାଗାନ୍ଖରାନୁଷ୍ଟ୍ରାନ୍ପନ୍ନଗାଂସ୍ତୁରଗାନ୍ ରଣେ । ଶିଂଶୁମାରାନ୍ଵରାହାଂଶ୍ଚ ପିଶାଚଵଦନାନ୍ତଥା ।। ୭.୨୮.
ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥ, ହାତୀ, ଗଧା, ଉଷ୍ଟ୍ର, ସାପ, ଘୋଡ଼ା, ଶିଶୁମାର, ବନ୍ଦର, ଓ ପିଶାଚମୁଖ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତାନ୍ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଟବ୍ଧାଃ କେଚିଦୁଚ୍ଛ୍ରୁତାଃ । ଦେଵୈସ୍ତୁ ଶସ୍ତ୍ରସମ୍ଭିନ୍ନା ମମ୍ରିରେ ଚ ନିଶାଚରାଃ ।। ୭.୨୮.
କେହି କେହି ଏକାଉଠି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଉଁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଲାଗି ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦାନବମାନେ ମରିଯାଉଥିଲେ।
ଚିତ୍ରକର୍ମ ଇଵାଭାତି ସ ତେଷାଂ ରଣସମ୍ପ୍ଲଵଃ । ନିହତାନାଂ ପ୍ରମତ୍ତାନାଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ମହୀତଲେ ।। ୭.୨୮.
ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ଓ ମତିହାରା ହୋଇଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ତାଳତା ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ, ମାନେ କି ଏକ ଚିତ୍ରକଳା।
ଶୋଣିତୋଦକନିଷ୍ପନ୍ଦକଙ୍କଗୃଧ୍ରସମାକୁଲା । ପ୍ରଵୃତ୍ତା ସଂଯୁଗମୁଖେ ଶସ୍ତ୍ରଗ୍ରାହଵତୀ ନଦୀ ।। ୭.୨୮.
ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ ରକ୍ତ ଜଳ ଭରିଥିବା, କଉଁଓ ଗୃଧ୍ରରେ ଭରିଥିବା, ଅସ୍ତ୍ରକୁ କାଶ ଭାବେ ନେଇଥିବା ଏକ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ତଦ୍ବଲଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଦୈଵତୈର୍ଵିନିପାତିତମ୍ ।। ୭.୨୮.
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଦଶମୁଖୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଖିଲେ।
ସ ତଂ ପ୍ରତି ଵିଗାହ୍ଯାଶୁ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଂ ସୈନ୍ଯସାଗରମ୍ । ତ୍ରିଦଶାନ୍ସମରେ ନିଘ୍ନଞ୍ଛକ୍ରମେଵାଭ୍ଯଵର୍ତତ ।। ୭.୨୮.
ସେ ତୁରନ୍ତ ସେହି ବିଶାଳ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଏକ ପରେ ଏକ ମାରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଆଗାଚ୍ଛକ୍ରୋ ମହଚ୍ଚାପଂ ଵିସ୍ଫାର୍ଯ ସୁମହାସ୍ଵନମ୍ । ଯସ୍ଯ ଵିସ୍ଫାରଘୋଷେଣ ସ୍ତନନ୍ତି ସ୍ମ ଦିଶୋ ଦଶ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁଷ ଟାଣି, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରି ଆସିଲେ, ଯାହାର ଧ୍ୱନି ଦଶ ଦିଗକୁ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା।
ତଦ୍ଵିକୃଷ୍ଯ ମହଚ୍ଚାପମିନ୍ଦ୍ରୋ ରାଵଣମୂର୍ଧନି । ନିପାତଯାମାସ ଶରାନ୍ପାଵକାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସଃ ।। ୭.୨୮.
ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁଷ ଟାଣି, ରାବଣଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ।
ତଥୈଵ ଚ ମହାବାହୁର୍ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ଶକ୍ରଂ କାର୍ମୁକଵିଭ୍ରଷ୍ଟୈଃ ଶରଵର୍ଷୈରଵାକିରତ୍ ।। ୭.୨୮.
ସେହିପରି ଦଶମୁଖୀ ବଳଶାଳୀ ରାବଣ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବାଣର ବର୍ଷା କରି ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଛିଣ୍ଡିଦେଲେ।
ପ୍ରଯୁଧ୍ଯତୋରଥ ତଯୋର୍ବାଣଵର୍ଷୈଃ ସମନ୍ତତଃ । ନ ଜ୍ଞାଯତେ ତଦା କିଞ୍ଚିତ୍ସର୍ଵଂ ହି ତମସା ଵୃତମ୍ ।। ୭.୨୮.
ଏହି ଦୁଇ ଜଣ ଚାରିପଟେ ବାଣ ବର୍ଷା କରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ସବୁଠି ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯିବାରୁ କିଛି ଦେଖିବାଠାରୁ ଅସମ୍ଭବ ହେଇଗଲା।
ତତସ୍ତମସି ସଞ୍ଜାତେ ସର୍ଵେ ତେ ଦେଵରାକ୍ଷସାଃ । ଅଯୁଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତ ବଲୋନ୍ମତ୍ତାଃ ସୂଦଯନ୍ତଃ ପରସ୍ପରମ୍ ।। ୭.୨୯.
ତାପରେ ଅନ୍ଧାର ଛାଇଯିବା ପରେ, ସେଇ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମତିହାରା ହୋଇ, ଆଉ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ନାହିଁ, ବରଂ ଅସ୍ପଷ୍ଟତାରେ ପରସ୍ପରକୁ ହାନିଦେଲେ।
ତତସ୍ତୁ ଦେଵସୈନ୍ଯେନ ରାକ୍ଷସାନାଂ ବୃହଦ୍ବଲମ୍ । ଦଶାଂଶଂ ସ୍ଥାପିତଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଶେଷଂ ନୀତଂ ଯମକ୍ଷଯମ୍ ।। ୭.୨୯.
ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବଡ଼ ବଳକୁ ଦଶମାଂଶ କରିଦେଲା, ବାକି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯମଙ୍କ ଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲା।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ତାମସେ ଯୁଦ୍ଧେ ସର୍ଵେ ତେ ଦେଵରାକ୍ଷସାଃ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ନାଭ୍ଯଜାନନ୍ତ ଯୁଧ୍ଯମାନାଃ ପରସ୍ପରମ୍ ।। ୭.୨୯.
ସେଇ ଅନ୍ଧାର ଯୁଦ୍ଧରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପରସ୍ପର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏକାଉଠି ଅନ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ରାଵଣଶ୍ଚୈଵ ରାଵଣିଶ୍ଚ ମହାବଲଃ । ତସ୍ମିଂସ୍ତମୋଜାଲଵୃତେ ମୋହମୀଯୁର୍ନ ତେ ତ୍ରଯଃ ।। ୭.୨୯.
ଇନ୍ଦ୍ର, ରାବଣ ଓ ରାବଣଙ୍କର ବଳଶାଳୀ ପୁଅ, ସେଇ ଅନ୍ଧକାର ମାଝିରେ ମହାଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଲଂ ସର୍ଵଂ ରାଵଣୋ ନିହତଂ କ୍ଷଣାତ୍ । କ୍ରୋଧମଭ୍ଯଗମତ୍ତୀଵ୍ରଂ ମହାନାଦଂ ଚ ମୁକ୍ତଵାନ୍ ।। ୭.୨୯.
କିନ୍ତୁ ରାବଣ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସେନା କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯିବା ଦେଖି, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ।
କ୍ରୋଧାତ୍ସୂତଂ ଚ ଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ସ୍ଯନ୍ଦନସ୍ଥମୁଵାଚ ହ । ପରସୈନ୍ଯସ୍ଯ ମଧ୍ଯେନ ଯାଵଦନ୍ତୋ ନଯସ୍ଵ ମାମ୍ ।। ୭.୨୯.
କ୍ରୋଧରେ ଅଦମ୍ୟ ରାବଣ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଦଢ଼ିଆ ଥିବା ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଶତ୍ରୁ ସେନାର ମୁହଁମୁହିଁ ନେଇଯା।'
ଅଦ୍ଯୈତାନ୍ ତ୍ରିଦଶାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵିକ୍ରମୈଃ ସମରେ ସ୍ଵଯମ୍ । ନାନାଶସ୍ତ୍ରୈର୍ମହାଘୋରୈର୍ନଯାମି ଯମସାଦନମ୍ ।। ୭.୨୯.
'ଆଜି ମୁଁ ମୋର ବୀରତାରେ, ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯମଙ୍କ ଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି।'
ଅହମିନ୍ଦ୍ରଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ଧନଦଂ ଵରୁଣଂ ଯମମ୍ । ତ୍ରିଦଶାନ୍ଵିନିହତ୍ଯାଥ ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଥାସ୍ଯାମ୍ଯଥୋପରି । ଵିଷାଦୋ ନ ଚ କର୍ତଵ୍ଯଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଵାହଯ ମେ ରଥମ୍ ।। ୭.୨୯.
'ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, କୁବେର, ବରୁଣ ଓ ଯମଙ୍କୁ ମାରିଦେବି; ଦେବତାମାନେ ମରିଗଲାପରେ ମୁଁ ସବୁଠାରୁ ଉପରେ ଦଢ଼ି ରହିବି। ଭୟ କରିନାହଁ—ମୋ ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ଚଲା।'
ଦ୍ଵିଃ ଖଲୁ ତ୍ଵାଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯଦ୍ଯ ଯାଵଦନ୍ତୋ ନଯସ୍ଵ ମାମ୍ ।। ୭.୨୯.
ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁନି କହୁଛି, ଏବେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧର ଆଗରେ ନେଇଯାଅ।
ଅଯଂ ସ ନନ୍ଦନୋଦ୍ଦେଶୋ ଯତ୍ର ଵର୍ତାମହେ ଵଯମ୍ । ନଯ ମାମଦ୍ଯ ତତ୍ର ତ୍ଵମୁଦଯୋ ଯତ୍ର ପର୍ଵତଃ ।। ୭.୨୯.
ଏଠା ନନ୍ଦନ ଅଞ୍ଚଳ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଅଛୁ। ଏବେ ମୋତେ ଉଦୟ ପର୍ବତ ଉଠିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ନେଇଯାଅ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁରଗାନ୍ସ ମନୋଜଵାନ୍ । ଆଦିଦେଶାଥ ଶତ୍ରଣାଂ ମଧ୍ଯେନୈଵ ଚ ସାରଥିଃ ।। ୭.୨୯.
ସେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସାରଥି ତୁରନ୍ତ ତୀବ୍ର ଗତିର ଘୋଡାମାନେକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ରଥ ଚଳାଇଲେ।
ତସ୍ଯ ତଂ ନିଶ୍ଚଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶକ୍ରୋ ଦେଵେଶ୍ଵରସ୍ତଦା । ରଥସ୍ଥଃ ସମରସ୍ଥସ୍ତାନ୍ଦେଵାନ୍ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୨୯.
ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ:
ସୁରାଃ ଶୃଣୁତ ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଯତ୍ତାଵନ୍ମମ ରୋଚତେ । ଜୀଵନ୍ନେଵ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ସାଧୁ ରକ୍ଷୋ ନିଗୃହ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୨୯.
ଦେବମାନେ, ମୋ ଭଲ ଲାଗୁଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣ, ଦଶମୁଖ ରାବଣ ଜୀବନ୍ତ ଅଛି, ଏହି ଦେମନକୁ ଦମନ କରାଯିଉ।
ଏଷ ହ୍ଯତିବଲଃ ସୈନ୍ଯୈ ରଥେନ ପଵନୌଜସା । ଗମିଷ୍ଯତି ପ୍ରଵୃଦ୍ଧୋର୍ମିଃ ସମୁଦ୍ର ଇଵ ପର୍ଵଣି ।। ୭.୨୯.
ସେ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କର ସେନା ଓ ପବନ ଗତିର ରଥ ସହିତ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଦିନରେ ତରଙ୍ଗିତ ସମୁଦ୍ର ପରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିବ।