ସ ତୁ ଦିଵ୍ଯୋ ମହାଭୀମଃ ସଜ୍ଜ ଏଵ ମହାରଥଃ । ଉପସ୍ଥିତୋ ମାତଲିନା ଵାହ୍ଯମାନୋ ମହାଜଵଃ ।। ୭.୨୮.
ସେ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ରଥ, ସଦା ସଜାଗ ଥିବା, ମାତଳି ଦ୍ୱାରା ବେଗରେ ଚଳାଯାଉଥିଲା, ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ତତୋ ମେଘା ରଥେ ତସ୍ମିଂସ୍ତଡିତ୍ତ୍ଵନ୍ତୋ ମହାବଲାଃ । ଅଗ୍ରତୋ ଵାଯୁଚପଲା ନେଦୁଃ ପରମନିଃସ୍ଵନାଃ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ମେଘମାନେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବିଜୁଳିରେ ଚମକୁଥିବା, ବାୟୁରେ ଚଳି ରଥର ସାମ୍ନାରେ ଯାଉଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।
ନାନାଵାଦ୍ଯାନି ଵାଦ୍ଯନ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚ ସମାହିତାଃ । ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରଃସଙ୍ଘା ନିର୍ଯାତେ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରେ ।। ୭.୨୮.
ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ବାଜୁଥିଲା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ।
ରୁଦ୍ରୈର୍ଵସୁଭିରାଦିତ୍ଯୈସ୍ସାଧ୍ଯୈଶ୍ଚ ସମରୁଦ୍ଗଣୈଃ । ଵୃତୋ ନାନାପ୍ରହରଣୈର୍ନିର୍ଯଯୌ ତ୍ରିଦଶାଧିପଃ ।। ୭.୨୮.
ରୁଦ୍ର, ବସୁ, ଆଦିତ୍ୟ, ସାଧ୍ୟ ଏବଂ ମରୁତମାନେ, ସମସ୍ତେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଦେବତାମାନେଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ସେ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ନିର୍ଗଚ୍ଛତସ୍ତୁ ଶକ୍ରସ୍ଯ ପରୁଷଂ ପଵନୋ ଵଵୌ । ଭାସ୍କରୋ ନିଷ୍ପ୍ରଭଶ୍ଚାସୀନ୍ମହୋଲ୍କାଶ୍ଚ ପ୍ରପେଦିରେ ।। ୭.୨୮.
ଶକ୍ର ଯାତ୍ରା କରିବାବେଳେ, ଏକ କଠୋର ପବନ ବହିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇଗଲା, ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡ ପଡ଼ିଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଶୂରୋ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଆରୁରୋହ ରଥଂ ଦିଵ୍ଯଂ ନିର୍ମିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ।। ୭.୨୮.
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଦଶମୁଖୀ ବୀର ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାବଣ, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ତିଆରି କରା ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ।
ପନ୍ନଗୈଃ ସୁମହାକାର୍ଯୈର୍ଵେଷ୍ଟିତଂ ରୋମହର୍ଷଣୈଃ । ତେଷାଂ ନିଃଶ୍ଵାସଵାତେନ ପ୍ରଦୀପ୍ତମିଵ ସଂଯୁଗେ ।। ୭.୨୮.
ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ନାଗମାନେ ଏହି ରଥକୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ୱାସର ବାତାସରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହା ଅଗ୍ନିରେ ଜଳୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଦୈତ୍ଯୈର୍ନିଶାଚରୈଶ୍ଚୈଵ ସ ରଥଃ ପରିଵାରିତଃ । ସମରାଭିମୁଖୋ ଦୈତ୍ଯୋ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ସୋ ଽଭ୍ଯଵର୍ତତ ।। ୭.୨୮.
ଦାନବ ଏବଂ ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ଦେମନମାନେ ଏହି ରଥକୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଉତ୍ସୁକ ଦାନବ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲା।
ପୁତ୍ରଂ ତଂ ଵାରଯିତ୍ଵା ତୁ ସ୍ଵଯମେଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ସୋ ଽପି ଯୁଦ୍ଧାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ରାଵଣିଃ ସମୁପାଵିଶତ୍ ।। ୭.୨୮.
ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ରୋକି ଦେଲେ, ଏବଂ ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ରାବଣୀ ଯୁଦ୍ଧରୁ ବାହାରି ରାବଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ବସିଲେ।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ତୁ ସୁରାଣାଂ ରାକ୍ଷସୈଃ ସହ । ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଵର୍ଷତାଂ ଘୋରଂ ମେଘାନାମିଵ ସଂଯୁଗେ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ମେଘମାନେ ବର୍ଷା କରିଥିବା ପରି।
କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ନାନାପ୍ରହରଣୋଦ୍ଯତଃ । ନାଜ୍ଞାଯତ ତଦା ଯୁଦ୍ଧେ ସହ କେନାପ୍ଯଯୁଧ୍ଯତ ।। ୭.୨୮.
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା, ସେ ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚିହ୍ନଟ ହେଉନଥିଲେ, କିଏ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ତାହା ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ନ ଥିଲା।
ଦନ୍ତୈଃ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ପଦ୍ମାଂ ଚ ଶକ୍ତିତୋମରସାଯକୈଃ । ଯେନ କେନୈଵ ସଂରବ୍ଧସ୍ତାଡଯାମାସ ଵୈ ସୁରାନ୍ ।। ୭.୨୮.
ସେ କ୍ରୋଧରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା ପାଇଥିଲେ—ଦାନ୍ତ, ବାହୁ, ପଦ୍ମ, ଶକ୍ତି, ତୋମର, ବାଣ—ସେସବୁ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।
ତତୋ ରୁଦ୍ରୈର୍ମହାଘୋରୈଃ ସଙ୍ଗମ୍ଯାଥ ନିଶାଚରଃ । ପ୍ରଯୁଦ୍ଧସ୍ତୈଶ୍ଚ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ କ୍ଷତଃ ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ନିରନ୍ତରମ୍ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ରୁଦ୍ରମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସବୁବେଳେ ଆହତ ହେଉଥିଲେ।
ବଭୌ ଶସ୍ତ୍ରାଚିତତନୁଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ କ୍ଷରନ୍ନସୃକ୍ । ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସ୍ତନିତନିର୍ଘୋଷୋ ଧାରଵାନିଵ ତୋଯଦଃ ।। ୭.୨୮.
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଦେହ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଢ଼ାଙ୍କାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ରକ୍ତ ଝରୁଥିଲା, ସେ ମେଘ ଭିତରେ ବିଜୁଳି ଏବଂ ଗର୍ଜନ ସହିତ ଭାରି ଜଳ ଭରିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତସ୍ତଦ୍ରାକ୍ଷସଂ ସୈନ୍ଯଂ ପ୍ରଯୁଦ୍ଧଂ ସମରୁଦ୍ଗଣୈଃ । ରଣେ ଵିଦ୍ରାଵିତଂ ସର୍ଵଂ ନାନାପ୍ରହରଣୈଃ ଶିତୈଃ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ସେନା, ମରୁତମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପଛୁଆଇଗଲେ।
କେଚିଦ୍ଵିନିହତାଃ କୃତ୍ତାଶ୍ଚେଷ୍ଟନ୍ତି ସ୍ମ ମହୀତଲେ । ଵାହନେଷ୍ଵଵସକ୍ତାଶ୍ଚ ସ୍ଥିତା ଏଵାପରେ ରଣେ ।। ୭.୨୮.
କିଛି ମନ୍ଦିରା ହତ ଏବଂ କଟାଯାଇ ଭୂମିରେ ହେଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ବାହନରେ ଧରି ରହିଥିଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।
ରଥାନ୍ନାଗାନ୍ଖରାନୁଷ୍ଟ୍ରାନ୍ପନ୍ନଗାଂସ୍ତୁରଗାନ୍ ରଣେ । ଶିଂଶୁମାରାନ୍ଵରାହାଂଶ୍ଚ ପିଶାଚଵଦନାନ୍ତଥା ।। ୭.୨୮.
ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥ, ହାତୀ, ଗଧା, ଉଷ୍ଟ୍ର, ସାପ, ଘୋଡ଼ା, ଶିଶୁମାର, ବନ୍ଦର, ଓ ପିଶାଚମୁଖ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତାନ୍ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଟବ୍ଧାଃ କେଚିଦୁଚ୍ଛ୍ରୁତାଃ । ଦେଵୈସ୍ତୁ ଶସ୍ତ୍ରସମ୍ଭିନ୍ନା ମମ୍ରିରେ ଚ ନିଶାଚରାଃ ।। ୭.୨୮.
କେହି କେହି ଏକାଉଠି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଉଁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଲାଗି ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦାନବମାନେ ମରିଯାଉଥିଲେ।
ଚିତ୍ରକର୍ମ ଇଵାଭାତି ସ ତେଷାଂ ରଣସମ୍ପ୍ଲଵଃ । ନିହତାନାଂ ପ୍ରମତ୍ତାନାଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ମହୀତଲେ ।। ୭.୨୮.
ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ଓ ମତିହାରା ହୋଇଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ତାଳତା ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ, ମାନେ କି ଏକ ଚିତ୍ରକଳା।
ଶୋଣିତୋଦକନିଷ୍ପନ୍ଦକଙ୍କଗୃଧ୍ରସମାକୁଲା । ପ୍ରଵୃତ୍ତା ସଂଯୁଗମୁଖେ ଶସ୍ତ୍ରଗ୍ରାହଵତୀ ନଦୀ ।। ୭.୨୮.
ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ ରକ୍ତ ଜଳ ଭରିଥିବା, କଉଁଓ ଗୃଧ୍ରରେ ଭରିଥିବା, ଅସ୍ତ୍ରକୁ କାଶ ଭାବେ ନେଇଥିବା ଏକ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ତଦ୍ବଲଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଦୈଵତୈର୍ଵିନିପାତିତମ୍ ।। ୭.୨୮.
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଦଶମୁଖୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଖିଲେ।
ସ ତଂ ପ୍ରତି ଵିଗାହ୍ଯାଶୁ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଂ ସୈନ୍ଯସାଗରମ୍ । ତ୍ରିଦଶାନ୍ସମରେ ନିଘ୍ନଞ୍ଛକ୍ରମେଵାଭ୍ଯଵର୍ତତ ।। ୭.୨୮.
ସେ ତୁରନ୍ତ ସେହି ବିଶାଳ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଏକ ପରେ ଏକ ମାରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଆଗାଚ୍ଛକ୍ରୋ ମହଚ୍ଚାପଂ ଵିସ୍ଫାର୍ଯ ସୁମହାସ୍ଵନମ୍ । ଯସ୍ଯ ଵିସ୍ଫାରଘୋଷେଣ ସ୍ତନନ୍ତି ସ୍ମ ଦିଶୋ ଦଶ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁଷ ଟାଣି, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରି ଆସିଲେ, ଯାହାର ଧ୍ୱନି ଦଶ ଦିଗକୁ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା।
ତଦ୍ଵିକୃଷ୍ଯ ମହଚ୍ଚାପମିନ୍ଦ୍ରୋ ରାଵଣମୂର୍ଧନି । ନିପାତଯାମାସ ଶରାନ୍ପାଵକାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସଃ ।। ୭.୨୮.
ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁଷ ଟାଣି, ରାବଣଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ।
ତଥୈଵ ଚ ମହାବାହୁର୍ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ଶକ୍ରଂ କାର୍ମୁକଵିଭ୍ରଷ୍ଟୈଃ ଶରଵର୍ଷୈରଵାକିରତ୍ ।। ୭.୨୮.
ସେହିପରି ଦଶମୁଖୀ ବଳଶାଳୀ ରାବଣ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବାଣର ବର୍ଷା କରି ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଛିଣ୍ଡିଦେଲେ।
ପ୍ରଯୁଧ୍ଯତୋରଥ ତଯୋର୍ବାଣଵର୍ଷୈଃ ସମନ୍ତତଃ । ନ ଜ୍ଞାଯତେ ତଦା କିଞ୍ଚିତ୍ସର୍ଵଂ ହି ତମସା ଵୃତମ୍ ।। ୭.୨୮.
ଏହି ଦୁଇ ଜଣ ଚାରିପଟେ ବାଣ ବର୍ଷା କରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ସବୁଠି ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯିବାରୁ କିଛି ଦେଖିବାଠାରୁ ଅସମ୍ଭବ ହେଇଗଲା।
ତତସ୍ତମସି ସଞ୍ଜାତେ ସର୍ଵେ ତେ ଦେଵରାକ୍ଷସାଃ । ଅଯୁଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତ ବଲୋନ୍ମତ୍ତାଃ ସୂଦଯନ୍ତଃ ପରସ୍ପରମ୍ ।। ୭.୨୯.
ତାପରେ ଅନ୍ଧାର ଛାଇଯିବା ପରେ, ସେଇ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମତିହାରା ହୋଇ, ଆଉ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ନାହିଁ, ବରଂ ଅସ୍ପଷ୍ଟତାରେ ପରସ୍ପରକୁ ହାନିଦେଲେ।
ତତସ୍ତୁ ଦେଵସୈନ୍ଯେନ ରାକ୍ଷସାନାଂ ବୃହଦ୍ବଲମ୍ । ଦଶାଂଶଂ ସ୍ଥାପିତଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଶେଷଂ ନୀତଂ ଯମକ୍ଷଯମ୍ ।। ୭.୨୯.
ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବଡ଼ ବଳକୁ ଦଶମାଂଶ କରିଦେଲା, ବାକି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯମଙ୍କ ଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲା।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ତାମସେ ଯୁଦ୍ଧେ ସର୍ଵେ ତେ ଦେଵରାକ୍ଷସାଃ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ନାଭ୍ଯଜାନନ୍ତ ଯୁଧ୍ଯମାନାଃ ପରସ୍ପରମ୍ ।। ୭.୨୯.
ସେଇ ଅନ୍ଧାର ଯୁଦ୍ଧରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପରସ୍ପର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏକାଉଠି ଅନ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ରାଵଣଶ୍ଚୈଵ ରାଵଣିଶ୍ଚ ମହାବଲଃ । ତସ୍ମିଂସ୍ତମୋଜାଲଵୃତେ ମୋହମୀଯୁର୍ନ ତେ ତ୍ରଯଃ ।। ୭.୨୯.
ଇନ୍ଦ୍ର, ରାବଣ ଓ ରାବଣଙ୍କର ବଳଶାଳୀ ପୁଅ, ସେଇ ଅନ୍ଧକାର ମାଝିରେ ମହାଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଗଲେ।