ଶତଘ୍ନୀମୁସଲପ୍ରାସଗଦାଖଡ୍ଗପରଶ୍ଵଧାନ୍ । ମହାନ୍ତି ଗିରିଶୃଙ୍ଗାଣି ପାତଯାମାସ ରାଵଣିଃ ।। ୭.୨୮.
ସେ ଶତଘ୍ନୀ, ମୁସଳ, ଭାଲ, ଗଦା, ତଳୱାର, କୁଟାର ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତା ଲୋକାଃ ସଞ୍ଜଜ୍ଞେ ଚ ତମୋ ଽଭଵତ୍ । ତସ୍ଯ ରାଵଣପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶତ୍ରୁସୈନ୍ଯାନି ନିଘ୍ନତଃ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭୟରେ କପିଗଲା, ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଶତ୍ରୁ ସେନାମାନୋଁକୁ ମାରିବା ସମୟରେ ଅନ୍ଧାର ଛାଇଗଲା।
ତତସ୍ତଦ୍ଦୈଵତବଲଂ ସମନ୍ତାତ୍ତଂ ଶଚୀସୁତମ୍ । ବହୁପ୍ରକାରମସ୍ଵସ୍ଥମଭଵଚ୍ଛରପୀଡିତମ୍ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ସେ ଦେବସେନା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶଚୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଲେ, ବହୁ ପ୍ରକାର ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ, ଏବଂ ଶରର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ସେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ନାଭ୍ଯଜାନନ୍ତ ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ରକ୍ଷୋ ଵା ଦେଵତା ଽଥଵା । ତତ୍ର ତତ୍ର ଵିପର୍ଯସ୍ତଂ ସମନ୍ତାତ୍ପରିଧାଵତି ।। ୭.୨୮.
ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେବତାମାନୋଁକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନୋଁକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନଥିଲେ; ସମସ୍ତଠାରେ ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଅସମଞ୍ଜସ ହେଇଗଲା, ସମସ୍ତେ ଏଠୁ ଓଠୁ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଦେଵା ଦେଵାନ୍ନିଜଘ୍ନୁସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାନ୍ରାକ୍ଷସାସ୍ତଥା । ସମ୍ମୂଢାସ୍ତମସାଚ୍ଛନ୍ନା ଵ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ନପରେ ତଥା ।। ୭.୨୮.
ଦେବତାମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଲଢ଼ିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ଅନ୍ଧାର ଓ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି ଏଠୁ ଓଠୁ ଭଗିଗଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଵୀରଃ ପୁଲୋମା ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରସ୍ତେନ ସଙ୍ଗୃହ୍ଯ ଶଚୀପୁତ୍ରୋ ଽପଵାହିତଃ ।। ୭.୨୮.
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ପୁଲୋମା ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାଇତ୍ୟ ରାଜା, ଶଚୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଧରି ନେଇ ଚାଲିଗଲେ।
ସଙ୍ଗୃହ୍ଯ ତଂ ତୁ ଦୌହିତ୍ରଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ସାଗରଂ ତଦା । ଆର୍ଯକଃ ସ ହି ତସ୍ଯାସୀତ୍ପୁଲୋମା ଯେନ ସା ଶଚୀ ।। ୭.୨୮.
ସେ ତାଙ୍କ ନାତିକୁ ଧରି ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କାରଣ ସେ ଶଚୀଙ୍କ ମାମା ଥିଲେ, ଯାହାଠାରୁ ଶଚୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରଣାଶଂ ତୁ ତଦା ଜଯନ୍ତସ୍ଯାଥ ଦେଵତାଃ । ଅପ୍ରହୃଷ୍ଟାସ୍ତତଃ ସର୍ଵା ଵ୍ଯଥିତାଃ ସମ୍ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ।। ୭.୨୮.
ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ଜୟନ୍ତଙ୍କ ବିନାଶ ଘଟିଛି ବୁଝିଲେ, ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଭଗିଗଲେ।
ରାଵଣିସ୍ତ୍ଵଥ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ବଲୈଃ ପରିଵୃତଃ ସ୍ଵକୈଃ । ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଦେଵାଂସ୍ତାନ୍ମୁମୋଚ ଚ ମହାସ୍ଵନମ୍ ।। ୭.୨୮.
ତେବେ ରାବଣୀ, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ନିଜ ସେନା ସହିତ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଣାଶଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଦୈଵତେଷୁ ଚ ଵିଦ୍ରୁତମ୍ । ମାତଲିଂ ଚାହ ଦେଵେଶୋ ରଥଃ ସମୁପନୀଯତାମ୍ ।। ୭.୨୮.
ପୁଅର ନାଶ ଦେଖି ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ମାତଳିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁରନ୍ତ ରଥ ଆଣ।'
ସ ତୁ ଦିଵ୍ଯୋ ମହାଭୀମଃ ସଜ୍ଜ ଏଵ ମହାରଥଃ । ଉପସ୍ଥିତୋ ମାତଲିନା ଵାହ୍ଯମାନୋ ମହାଜଵଃ ।। ୭.୨୮.
ସେ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ରଥ, ସଦା ସଜାଗ ଥିବା, ମାତଳି ଦ୍ୱାରା ବେଗରେ ଚଳାଯାଉଥିଲା, ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ତତୋ ମେଘା ରଥେ ତସ୍ମିଂସ୍ତଡିତ୍ତ୍ଵନ୍ତୋ ମହାବଲାଃ । ଅଗ୍ରତୋ ଵାଯୁଚପଲା ନେଦୁଃ ପରମନିଃସ୍ଵନାଃ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ମେଘମାନେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବିଜୁଳିରେ ଚମକୁଥିବା, ବାୟୁରେ ଚଳି ରଥର ସାମ୍ନାରେ ଯାଉଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।
ନାନାଵାଦ୍ଯାନି ଵାଦ୍ଯନ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚ ସମାହିତାଃ । ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରଃସଙ୍ଘା ନିର୍ଯାତେ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରେ ।। ୭.୨୮.
ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ବାଜୁଥିଲା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ।
ରୁଦ୍ରୈର୍ଵସୁଭିରାଦିତ୍ଯୈସ୍ସାଧ୍ଯୈଶ୍ଚ ସମରୁଦ୍ଗଣୈଃ । ଵୃତୋ ନାନାପ୍ରହରଣୈର୍ନିର୍ଯଯୌ ତ୍ରିଦଶାଧିପଃ ।। ୭.୨୮.
ରୁଦ୍ର, ବସୁ, ଆଦିତ୍ୟ, ସାଧ୍ୟ ଏବଂ ମରୁତମାନେ, ସମସ୍ତେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଦେବତାମାନେଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ସେ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ନିର୍ଗଚ୍ଛତସ୍ତୁ ଶକ୍ରସ୍ଯ ପରୁଷଂ ପଵନୋ ଵଵୌ । ଭାସ୍କରୋ ନିଷ୍ପ୍ରଭଶ୍ଚାସୀନ୍ମହୋଲ୍କାଶ୍ଚ ପ୍ରପେଦିରେ ।। ୭.୨୮.
ଶକ୍ର ଯାତ୍ରା କରିବାବେଳେ, ଏକ କଠୋର ପବନ ବହିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇଗଲା, ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡ ପଡ଼ିଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଶୂରୋ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଆରୁରୋହ ରଥଂ ଦିଵ୍ଯଂ ନିର୍ମିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ।। ୭.୨୮.
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଦଶମୁଖୀ ବୀର ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାବଣ, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ତିଆରି କରା ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ।
ପନ୍ନଗୈଃ ସୁମହାକାର୍ଯୈର୍ଵେଷ୍ଟିତଂ ରୋମହର୍ଷଣୈଃ । ତେଷାଂ ନିଃଶ୍ଵାସଵାତେନ ପ୍ରଦୀପ୍ତମିଵ ସଂଯୁଗେ ।। ୭.୨୮.
ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ନାଗମାନେ ଏହି ରଥକୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ୱାସର ବାତାସରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହା ଅଗ୍ନିରେ ଜଳୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଦୈତ୍ଯୈର୍ନିଶାଚରୈଶ୍ଚୈଵ ସ ରଥଃ ପରିଵାରିତଃ । ସମରାଭିମୁଖୋ ଦୈତ୍ଯୋ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ସୋ ଽଭ୍ଯଵର୍ତତ ।। ୭.୨୮.
ଦାନବ ଏବଂ ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ଦେମନମାନେ ଏହି ରଥକୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଉତ୍ସୁକ ଦାନବ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲା।
ପୁତ୍ରଂ ତଂ ଵାରଯିତ୍ଵା ତୁ ସ୍ଵଯମେଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ସୋ ଽପି ଯୁଦ୍ଧାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ରାଵଣିଃ ସମୁପାଵିଶତ୍ ।। ୭.୨୮.
ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ରୋକି ଦେଲେ, ଏବଂ ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ରାବଣୀ ଯୁଦ୍ଧରୁ ବାହାରି ରାବଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ବସିଲେ।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ତୁ ସୁରାଣାଂ ରାକ୍ଷସୈଃ ସହ । ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଵର୍ଷତାଂ ଘୋରଂ ମେଘାନାମିଵ ସଂଯୁଗେ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ମେଘମାନେ ବର୍ଷା କରିଥିବା ପରି।
କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ନାନାପ୍ରହରଣୋଦ୍ଯତଃ । ନାଜ୍ଞାଯତ ତଦା ଯୁଦ୍ଧେ ସହ କେନାପ୍ଯଯୁଧ୍ଯତ ।। ୭.୨୮.
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା, ସେ ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚିହ୍ନଟ ହେଉନଥିଲେ, କିଏ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ତାହା ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ନ ଥିଲା।
ଦନ୍ତୈଃ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ପଦ୍ମାଂ ଚ ଶକ୍ତିତୋମରସାଯକୈଃ । ଯେନ କେନୈଵ ସଂରବ୍ଧସ୍ତାଡଯାମାସ ଵୈ ସୁରାନ୍ ।। ୭.୨୮.
ସେ କ୍ରୋଧରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା ପାଇଥିଲେ—ଦାନ୍ତ, ବାହୁ, ପଦ୍ମ, ଶକ୍ତି, ତୋମର, ବାଣ—ସେସବୁ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।
ତତୋ ରୁଦ୍ରୈର୍ମହାଘୋରୈଃ ସଙ୍ଗମ୍ଯାଥ ନିଶାଚରଃ । ପ୍ରଯୁଦ୍ଧସ୍ତୈଶ୍ଚ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ କ୍ଷତଃ ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ନିରନ୍ତରମ୍ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ରୁଦ୍ରମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସବୁବେଳେ ଆହତ ହେଉଥିଲେ।
ବଭୌ ଶସ୍ତ୍ରାଚିତତନୁଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ କ୍ଷରନ୍ନସୃକ୍ । ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସ୍ତନିତନିର୍ଘୋଷୋ ଧାରଵାନିଵ ତୋଯଦଃ ।। ୭.୨୮.
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଦେହ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଢ଼ାଙ୍କାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ରକ୍ତ ଝରୁଥିଲା, ସେ ମେଘ ଭିତରେ ବିଜୁଳି ଏବଂ ଗର୍ଜନ ସହିତ ଭାରି ଜଳ ଭରିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତସ୍ତଦ୍ରାକ୍ଷସଂ ସୈନ୍ଯଂ ପ୍ରଯୁଦ୍ଧଂ ସମରୁଦ୍ଗଣୈଃ । ରଣେ ଵିଦ୍ରାଵିତଂ ସର୍ଵଂ ନାନାପ୍ରହରଣୈଃ ଶିତୈଃ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ସେନା, ମରୁତମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପଛୁଆଇଗଲେ।
କେଚିଦ୍ଵିନିହତାଃ କୃତ୍ତାଶ୍ଚେଷ୍ଟନ୍ତି ସ୍ମ ମହୀତଲେ । ଵାହନେଷ୍ଵଵସକ୍ତାଶ୍ଚ ସ୍ଥିତା ଏଵାପରେ ରଣେ ।। ୭.୨୮.
କିଛି ମନ୍ଦିରା ହତ ଏବଂ କଟାଯାଇ ଭୂମିରେ ହେଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ବାହନରେ ଧରି ରହିଥିଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।
ରଥାନ୍ନାଗାନ୍ଖରାନୁଷ୍ଟ୍ରାନ୍ପନ୍ନଗାଂସ୍ତୁରଗାନ୍ ରଣେ । ଶିଂଶୁମାରାନ୍ଵରାହାଂଶ୍ଚ ପିଶାଚଵଦନାନ୍ତଥା ।। ୭.୨୮.
ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥ, ହାତୀ, ଗଧା, ଉଷ୍ଟ୍ର, ସାପ, ଘୋଡ଼ା, ଶିଶୁମାର, ବନ୍ଦର, ଓ ପିଶାଚମୁଖ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତାନ୍ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଟବ୍ଧାଃ କେଚିଦୁଚ୍ଛ୍ରୁତାଃ । ଦେଵୈସ୍ତୁ ଶସ୍ତ୍ରସମ୍ଭିନ୍ନା ମମ୍ରିରେ ଚ ନିଶାଚରାଃ ।। ୭.୨୮.
କେହି କେହି ଏକାଉଠି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଉଁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଲାଗି ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦାନବମାନେ ମରିଯାଉଥିଲେ।
ଚିତ୍ରକର୍ମ ଇଵାଭାତି ସ ତେଷାଂ ରଣସମ୍ପ୍ଲଵଃ । ନିହତାନାଂ ପ୍ରମତ୍ତାନାଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ମହୀତଲେ ।। ୭.୨୮.
ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ଓ ମତିହାରା ହୋଇଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ତାଳତା ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ, ମାନେ କି ଏକ ଚିତ୍ରକଳା।
ଶୋଣିତୋଦକନିଷ୍ପନ୍ଦକଙ୍କଗୃଧ୍ରସମାକୁଲା । ପ୍ରଵୃତ୍ତା ସଂଯୁଗମୁଖେ ଶସ୍ତ୍ରଗ୍ରାହଵତୀ ନଦୀ ।। ୭.୨୮.
ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ ରକ୍ତ ଜଳ ଭରିଥିବା, କଉଁଓ ଗୃଧ୍ରରେ ଭରିଥିବା, ଅସ୍ତ୍ରକୁ କାଶ ଭାବେ ନେଇଥିବା ଏକ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା।