ତତସ୍ତଯୋର୍ମହାଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ରୋମହର୍ଷଣମ୍ ।। ୭.୨୭.
ତାପରେ, ସେ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ସୁମାଲିନୋ ଵସୋଶ୍ଚୈଵ ସମରେଷ୍ଵନିଵର୍ତିନୋଃ । ତତସ୍ତସ୍ଯ ମହାବାଣୈର୍ଵସୁନା ସୁମହାତ୍ମନା । ନିହତଃ ପନ୍ନଗରଥଃ କ୍ଷଣେନ ଵିନିପାତିତଃ ।। ୭.୨୭.
ସୁମାଳୀ ଓ ବସୁ, ଦୁହେଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦମ୍ୟ ଥିଲେ। ସେଠାରେ, ମହାତ୍ମା ବସୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସର୍ପ-ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ହତ୍ଵା ତୁ ସଂଯୁଗେ ତସ୍ଯ ରଥଂ ବାଣଶତୈଶ୍ଚିତମ୍ । ଗଦାଂ ତସ୍ଯ ଵଧାର୍ଥାଯ ଵସୁର୍ଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା ।। ୭.୨୭.
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତଶଃ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସୁମାଳୀଙ୍କ ରଥକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି, ବସୁ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ନିଜ ହାତରେ ଗଦା ଧରିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଦୀପ୍ତାଗ୍ରାଂ କାଲଦଣ୍ଡୋପମାଂ ଗଦାମ୍ । ତାଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ପାତଯାମାସ ସାଵିତ୍ରୋ ଵୈ ସୁମାଲିନଃ ।। ୭.୨୭.
ତାପରେ, ତେଜ ଆଗ୍ର ଥିବା, କାଳଦଣ୍ଡ ସମାନ ଗଦା ଧରି, ସାବିତ୍ର ବସୁ ସେଇ ଗଦାଟିକୁ ସୁମାଳୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପକାଇ ମାରିଲେ।
ସା ତସ୍ଯୋପରି ଚୋଲ୍କାଭା ପତନ୍ତୀଵ ବଭୌ ଗଦା । ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମୁକ୍ତା ଗର୍ଜନ୍ତୀ ଗିରାଵିଵ ମହାଶନିଃ ।। ୭.୨୭.
ସେଇ ଗଦାଟି, ସୁମାଳୀଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ଉଲ୍କା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ମହାବିଜୁଳି ପରି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା।
ତସ୍ଯ ନୈଵାସ୍ଥି ନ ଶିରୋ ନ ମାଂସଂ ଦଦୃଶେ ତଦା । ଗଦଯା ଭସ୍ମତାଂ ନୀତଂ ନିହତସ୍ଯ ରଣାଜିରେ ।। ୭.୨୭.
ସେଇ ସମୟରେ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୃତ ଦେହର କେହି ଅସ୍ଥି, ମୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ମାଂସ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଗଦା ଦ୍ୱାରା ସବୁ କିଛି ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିହତଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ରାକ୍ଷସାସ୍ତେ ସମନ୍ତତଃ । ଵ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ସହିତାଃ ସର୍ଵେ କ୍ରୋଶମାନାଃ ପରସ୍ପରମ୍ । ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯମାଣା ଵସୁନା ରାକ୍ଷସା ନାଵତସ୍ଥିରେ ।। ୭.୨୭.
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସୁମାଳୀଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଡାକି ଡାକି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ବସୁଙ୍କ ଭୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଟିକି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସୁମାଲିନଂ ହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵସୁନା ଭସ୍ମସାତ୍କୃତମ୍ । ସ୍ଵସୈନ୍ଯଂ ଵିଦ୍ରୁତଂ ଚାପି ଲକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଽର୍ଦିତଂ ସୁରୈଃ ।। ୭.୨୮.
ବସୁ ଦ୍ୱାରା ସୁମାଳୀଙ୍କୁ ମାରି ଭସ୍ମ କରାଯିବା ଦେଖି, ଏବଂ ନିଜ ସେନାକୁ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ହରାଇ ଭାଗିଯିବା ଦେଖି,
ତତଃ ସ ବଲଵାନ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଵଣସ୍ଯ ସୁତସ୍ତଦା । ନିଵର୍ତ୍ଯ ରାକ୍ଷସାନ୍ସର୍ଵାନ୍ମେଘନାଦୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କ୍ରୋଧିତ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ମେଘନାଦ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ରୋକି ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ସୁରଥେନାଗ୍ନିଵର୍ଣେନ କାମଗେନ ମହାରଥଃ । ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ସେନାଂ ତାଂ ଵନାନ୍ଯଗ୍ନିରିଵ ଜ୍ଵଲନ୍ ।। ୭.୨୮.
ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚୟନ କରାଯାଇଥିବା ସୁରଥ ନାମକ ବଡ଼ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସେ ମେଘନାଦ ସେହି ସେନା ଉପରେ ଅଗ୍ନି ଜଳୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ପରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵିଶତସ୍ତସ୍ଯ ଵିଵିଧାଯୁଧଧାରିଣଃ । ଵିଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ଦିଶଃ ସର୍ଵା ଦର୍ଶନାଦେଵ ଦେଵତାଃ ।। ୭.୨୮.
ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ଯେତେବେଳେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଦେବତାମାନେ କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭଗିଗଲେ।
ନ ବଭୂଵ ତଦା କଶ୍ଚିଦ୍ଯୁଯୁତ୍ସୋରସ୍ଯ ସମ୍ମୁଖେ । ସର୍ଵାନାଵିଦ୍ଧ୍ଯ ଵିତ୍ରସ୍ତାଂସ୍ତତଃ ଶକ୍ରୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ସୁରାନ୍ ।। ୭.୨୮.
ସେତେବେଳେ ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ ଦେଖି, ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତାମାନୋଁକୁ କହିଲେ।
ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ନିଵର୍ତଧ୍ଵଂ ରଣେ ସୁରାଃ । ଏଷ ଗଚ୍ଛତି ପୁତ୍ରୋ ମେ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥମପରାଜିତଃ ।। ୭.୨୮.
ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ପଳାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ି ରୁହ, ହେ ଦେବମାନେ। ମୋ ପୁଅ, ଅପରାଜିତ, ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯାଉଛି।
ତତଃ ଶକ୍ରସୁତୋ ଦେଵୋ ଜଯନ୍ତ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ । ରଥେନାଦ୍ଭୁତକଲ୍ପେନ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ସୋ ଽଭ୍ଯଵର୍ତତ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ଶଚୀଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ଜୟନ୍ତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅଦ୍ଭୁତ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତତସ୍ତେ ତ୍ରିଦଶାଃ ସର୍ଵେ ପରିଵାର୍ଯ ଶଚୀସୁତମ୍ । ରାଵଣସ୍ଯ ସୁତଂ ଯୁଦ୍ଧେ ସମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରଜଘ୍ନିରେ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶଚୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଲେ, ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁହାଁମୁହିଁ ହୋଇ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତେଷାଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵତ୍ସଦୃଶଂ ଦେଵରକ୍ଷସାମ୍ । ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସୁତସ୍ଯ ଚ ।। ୭.୨୮.
ସେଠାରେ ଦେବତା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଓ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ସମାନ ଶକ୍ତିରେ ଲଢ଼ୁଥିଲେ।
ତତୋ ମାତଲିପୁତ୍ରେ ତୁ ଗୋମୁଖେ ରାକ୍ଷସାତ୍ମଜଃ । ସାରଥୌ ପାତଯାମାସ ଶରାନ୍କନକଭୂଷଣାନ୍ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ମାତଳିଙ୍କ ପୁଅ ଗୋମୁଖଙ୍କ ଉପରେ, ରାକ୍ଷସର ଝିଅ ଶର ଝଡ଼େଇଲେ, ସେ ଶରଗୁଡ଼ିକ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ଶଚୀସୁତଶ୍ଚାପି ତଥା ଜଯନ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ସାରଥିମ୍ । ତଂ ଚାପି ରାଵଣିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସମନ୍ତାତ୍ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ ।। ୭.୨୮.
ଏଭଳି ଶଚୀଙ୍କ ପୁଅ ଜୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସାରଥିକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସ ହି କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟୋ ବଲୀ ଵିସ୍ଫାରିତେକ୍ଷଣଃ । ରାଵଣିଃ ଶକ୍ରତନଯଂ ଶରଵର୍ଷୈରଵାକିରତ୍ ।। ୭.୨୮.
କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ରାଗରେ ଚଉଡ଼ା ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଉପରେ ଶରର ବର୍ଷା କରିଲେ।
ତତୋ ନାନାପ୍ରହରଣାଞ୍ଛିତଧାରାନ୍ସହସ୍ରଶଃ । ପାତଯାମାସ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସୁରସୈନ୍ଯେଷୁ ରାଵଣିଃ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଭୟଙ୍କର ରେଜରେ ଦେବସେନା ଉପରେ ହଜାର ହଜାର ଧାର ଧାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।
ଶତଘ୍ନୀମୁସଲପ୍ରାସଗଦାଖଡ୍ଗପରଶ୍ଵଧାନ୍ । ମହାନ୍ତି ଗିରିଶୃଙ୍ଗାଣି ପାତଯାମାସ ରାଵଣିଃ ।। ୭.୨୮.
ସେ ଶତଘ୍ନୀ, ମୁସଳ, ଭାଲ, ଗଦା, ତଳୱାର, କୁଟାର ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତା ଲୋକାଃ ସଞ୍ଜଜ୍ଞେ ଚ ତମୋ ଽଭଵତ୍ । ତସ୍ଯ ରାଵଣପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶତ୍ରୁସୈନ୍ଯାନି ନିଘ୍ନତଃ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭୟରେ କପିଗଲା, ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଶତ୍ରୁ ସେନାମାନୋଁକୁ ମାରିବା ସମୟରେ ଅନ୍ଧାର ଛାଇଗଲା।
ତତସ୍ତଦ୍ଦୈଵତବଲଂ ସମନ୍ତାତ୍ତଂ ଶଚୀସୁତମ୍ । ବହୁପ୍ରକାରମସ୍ଵସ୍ଥମଭଵଚ୍ଛରପୀଡିତମ୍ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ସେ ଦେବସେନା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶଚୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଲେ, ବହୁ ପ୍ରକାର ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ, ଏବଂ ଶରର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ସେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ନାଭ୍ଯଜାନନ୍ତ ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ରକ୍ଷୋ ଵା ଦେଵତା ଽଥଵା । ତତ୍ର ତତ୍ର ଵିପର୍ଯସ୍ତଂ ସମନ୍ତାତ୍ପରିଧାଵତି ।। ୭.୨୮.
ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେବତାମାନୋଁକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନୋଁକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନଥିଲେ; ସମସ୍ତଠାରେ ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଅସମଞ୍ଜସ ହେଇଗଲା, ସମସ୍ତେ ଏଠୁ ଓଠୁ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଦେଵା ଦେଵାନ୍ନିଜଘ୍ନୁସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାନ୍ରାକ୍ଷସାସ୍ତଥା । ସମ୍ମୂଢାସ୍ତମସାଚ୍ଛନ୍ନା ଵ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ନପରେ ତଥା ।। ୭.୨୮.
ଦେବତାମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଲଢ଼ିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ଅନ୍ଧାର ଓ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି ଏଠୁ ଓଠୁ ଭଗିଗଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଵୀରଃ ପୁଲୋମା ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରସ୍ତେନ ସଙ୍ଗୃହ୍ଯ ଶଚୀପୁତ୍ରୋ ଽପଵାହିତଃ ।। ୭.୨୮.
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ପୁଲୋମା ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାଇତ୍ୟ ରାଜା, ଶଚୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଧରି ନେଇ ଚାଲିଗଲେ।
ସଙ୍ଗୃହ୍ଯ ତଂ ତୁ ଦୌହିତ୍ରଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ସାଗରଂ ତଦା । ଆର୍ଯକଃ ସ ହି ତସ୍ଯାସୀତ୍ପୁଲୋମା ଯେନ ସା ଶଚୀ ।। ୭.୨୮.
ସେ ତାଙ୍କ ନାତିକୁ ଧରି ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କାରଣ ସେ ଶଚୀଙ୍କ ମାମା ଥିଲେ, ଯାହାଠାରୁ ଶଚୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରଣାଶଂ ତୁ ତଦା ଜଯନ୍ତସ୍ଯାଥ ଦେଵତାଃ । ଅପ୍ରହୃଷ୍ଟାସ୍ତତଃ ସର୍ଵା ଵ୍ଯଥିତାଃ ସମ୍ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ।। ୭.୨୮.
ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ଜୟନ୍ତଙ୍କ ବିନାଶ ଘଟିଛି ବୁଝିଲେ, ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଭଗିଗଲେ।
ରାଵଣିସ୍ତ୍ଵଥ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ବଲୈଃ ପରିଵୃତଃ ସ୍ଵକୈଃ । ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଦେଵାଂସ୍ତାନ୍ମୁମୋଚ ଚ ମହାସ୍ଵନମ୍ ।। ୭.୨୮.
ତେବେ ରାବଣୀ, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ନିଜ ସେନା ସହିତ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଣାଶଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଦୈଵତେଷୁ ଚ ଵିଦ୍ରୁତମ୍ । ମାତଲିଂ ଚାହ ଦେଵେଶୋ ରଥଃ ସମୁପନୀଯତାମ୍ ।। ୭.୨୮.
ପୁଅର ନାଶ ଦେଖି ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ମାତଳିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁରନ୍ତ ରଥ ଆଣ।'