ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଶୂରୋ ଵସୂନାମଷ୍ଟମୋ ଵସୁଃ । ସାଵିତ୍ର ଇତି ଵିଖ୍ଯାତଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ରଣାଜିରମ୍ ।। ୭.୨୭.
ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ, ବସୁମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଷ୍ଟମ ବସୁ, ସାବିତ୍ର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯୁଦ୍ଧ ମାଇଦାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଥା ଽ ଽଦିତ୍ଯୌ ମହାଵୀର୍ଯୌ ତ୍ଵଷ୍ଟା ପୂଷା ଚ ଦଂଶିତୌ । ନିଂର୍ଭଯୌ ସହ ସୈନ୍ଯେନ ତଦା ପ୍ରାଵିଶତାଂ ରଣେ ।। ୭.୨୭.
ତେଣୁ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଦିତ୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ପୂଷା, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ସେନାସହିତ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵତ୍ସୁରାଣାଂ ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ । କ୍ରୁଦ୍ଧାନାଂ ରକ୍ଷସାଂ କୀର୍ତିଂ ସମରେଷ୍ଵନିଵର୍ତିନାମ୍ ।। ୭.୨୭.
ତାପରେ ଦେବମାନେ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ପଛୁଆନଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସବୁଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା।
ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ ଵିବୁଧାନ୍ସମରେ ସ୍ଥିତାନ୍ । ନାନାପ୍ରହରଣୈର୍ଘୋରୈର୍ଜଘ୍ନୁଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ ।। ୭.୨୭.
ସେହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଶତ-ଶହ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ିଥିବା ଦେବମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ଦେଵାଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସାନ୍ଘୋରାନ୍ମହାବଲପରାକ୍ରମାନ୍ । ସମରେ ଵିମଲୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୈରୁପନିନ୍ଯୁର୍ଯମକ୍ଷଯମ୍ ।। ୭.୨୭.
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ, ଶୁଧ୍ଧ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ସେମାନେ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାମ ସୁମାଲୀ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ । ନାନାପ୍ରହରଣୈଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ସୋ ଽଭ୍ଯଵର୍ତତ ।। ୭.୨୭.
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହେ ରାମ, ସୁମାଳୀ ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସ, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ସେହି ସେନା ଉପରେ ଆଗେଇ ଆସିଲା।
ସ ଦୈଵତବଲଂ ସର୍ଵଂ ନାନାପ୍ରହଣୈଃ ଶିତୈଃ । ଵ୍ଯଧ୍ଵଂସଯତ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାଯୁର୍ଜଲଧରଂ ଯଥା ।। ୭.୨୭.
ସେ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲା, ଯେପରି ଝଡ଼ ବାଦଳକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦିଏ।
ତେ ମହାବାଣଵର୍ଷୈଶ୍ଚ ଶୂଲପ୍ରାସୈଃ ସୁଦାରୁଣୈଃ । ହନ୍ଯମାନାଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ନ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠନ୍ତ ସଂହତାଃ ।। ୭.୨୭.
ଭୟଙ୍କର ବାଣ ବର୍ଷା ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳ-ଫଳା ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହେବାରୁ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଟିକି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯମାଣେଷୁ ଦୈଵତେଷୁ ସୁମାଲିନା । ଵସୂନାମଷ୍ଟମଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସାଵିତ୍ରୋ ଵୈ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ।। ୭.୨୭.
ତାପରେ, ସୁମାଳୀ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଅଷ୍ଟମ ବସୁ ସାବିତ୍ର, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ସଂଵୃତଃ ସ୍ଵୈରଥାନୀକୈଃ ପ୍ରହରନ୍ତଂ ନିଶାଚରମ୍ । ଵିକ୍ରମେଣ ମହାତେଜା ଵାରଯାମାସ ସଂଯୁଗେ ।। ୭.୨୭.
ସେ, ନିଜ ରଥ ବାହିନୀ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଥିବା, ତାପରି ତେଜସ୍ବୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସାହସ ଦେଖାଇ, ରାତିର ଚର ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସୁମାଳୀଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାରଣ କଲେ।
ତତସ୍ତଯୋର୍ମହାଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ରୋମହର୍ଷଣମ୍ ।। ୭.୨୭.
ତାପରେ, ସେ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ସୁମାଲିନୋ ଵସୋଶ୍ଚୈଵ ସମରେଷ୍ଵନିଵର୍ତିନୋଃ । ତତସ୍ତସ୍ଯ ମହାବାଣୈର୍ଵସୁନା ସୁମହାତ୍ମନା । ନିହତଃ ପନ୍ନଗରଥଃ କ୍ଷଣେନ ଵିନିପାତିତଃ ।। ୭.୨୭.
ସୁମାଳୀ ଓ ବସୁ, ଦୁହେଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦମ୍ୟ ଥିଲେ। ସେଠାରେ, ମହାତ୍ମା ବସୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସର୍ପ-ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ହତ୍ଵା ତୁ ସଂଯୁଗେ ତସ୍ଯ ରଥଂ ବାଣଶତୈଶ୍ଚିତମ୍ । ଗଦାଂ ତସ୍ଯ ଵଧାର୍ଥାଯ ଵସୁର୍ଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା ।। ୭.୨୭.
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତଶଃ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସୁମାଳୀଙ୍କ ରଥକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି, ବସୁ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ନିଜ ହାତରେ ଗଦା ଧରିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଦୀପ୍ତାଗ୍ରାଂ କାଲଦଣ୍ଡୋପମାଂ ଗଦାମ୍ । ତାଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ପାତଯାମାସ ସାଵିତ୍ରୋ ଵୈ ସୁମାଲିନଃ ।। ୭.୨୭.
ତାପରେ, ତେଜ ଆଗ୍ର ଥିବା, କାଳଦଣ୍ଡ ସମାନ ଗଦା ଧରି, ସାବିତ୍ର ବସୁ ସେଇ ଗଦାଟିକୁ ସୁମାଳୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପକାଇ ମାରିଲେ।
ସା ତସ୍ଯୋପରି ଚୋଲ୍କାଭା ପତନ୍ତୀଵ ବଭୌ ଗଦା । ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମୁକ୍ତା ଗର୍ଜନ୍ତୀ ଗିରାଵିଵ ମହାଶନିଃ ।। ୭.୨୭.
ସେଇ ଗଦାଟି, ସୁମାଳୀଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ଉଲ୍କା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ମହାବିଜୁଳି ପରି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା।
ତସ୍ଯ ନୈଵାସ୍ଥି ନ ଶିରୋ ନ ମାଂସଂ ଦଦୃଶେ ତଦା । ଗଦଯା ଭସ୍ମତାଂ ନୀତଂ ନିହତସ୍ଯ ରଣାଜିରେ ।। ୭.୨୭.
ସେଇ ସମୟରେ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୃତ ଦେହର କେହି ଅସ୍ଥି, ମୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ମାଂସ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଗଦା ଦ୍ୱାରା ସବୁ କିଛି ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିହତଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ରାକ୍ଷସାସ୍ତେ ସମନ୍ତତଃ । ଵ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ସହିତାଃ ସର୍ଵେ କ୍ରୋଶମାନାଃ ପରସ୍ପରମ୍ । ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯମାଣା ଵସୁନା ରାକ୍ଷସା ନାଵତସ୍ଥିରେ ।। ୭.୨୭.
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସୁମାଳୀଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଡାକି ଡାକି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ବସୁଙ୍କ ଭୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଟିକି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସୁମାଲିନଂ ହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵସୁନା ଭସ୍ମସାତ୍କୃତମ୍ । ସ୍ଵସୈନ୍ଯଂ ଵିଦ୍ରୁତଂ ଚାପି ଲକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଽର୍ଦିତଂ ସୁରୈଃ ।। ୭.୨୮.
ବସୁ ଦ୍ୱାରା ସୁମାଳୀଙ୍କୁ ମାରି ଭସ୍ମ କରାଯିବା ଦେଖି, ଏବଂ ନିଜ ସେନାକୁ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ହରାଇ ଭାଗିଯିବା ଦେଖି,
ତତଃ ସ ବଲଵାନ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଵଣସ୍ଯ ସୁତସ୍ତଦା । ନିଵର୍ତ୍ଯ ରାକ୍ଷସାନ୍ସର୍ଵାନ୍ମେଘନାଦୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କ୍ରୋଧିତ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ମେଘନାଦ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ରୋକି ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ସୁରଥେନାଗ୍ନିଵର୍ଣେନ କାମଗେନ ମହାରଥଃ । ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ସେନାଂ ତାଂ ଵନାନ୍ଯଗ୍ନିରିଵ ଜ୍ଵଲନ୍ ।। ୭.୨୮.
ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚୟନ କରାଯାଇଥିବା ସୁରଥ ନାମକ ବଡ଼ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସେ ମେଘନାଦ ସେହି ସେନା ଉପରେ ଅଗ୍ନି ଜଳୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ପରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵିଶତସ୍ତସ୍ଯ ଵିଵିଧାଯୁଧଧାରିଣଃ । ଵିଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ଦିଶଃ ସର୍ଵା ଦର୍ଶନାଦେଵ ଦେଵତାଃ ।। ୭.୨୮.
ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ଯେତେବେଳେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଦେବତାମାନେ କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭଗିଗଲେ।
ନ ବଭୂଵ ତଦା କଶ୍ଚିଦ୍ଯୁଯୁତ୍ସୋରସ୍ଯ ସମ୍ମୁଖେ । ସର୍ଵାନାଵିଦ୍ଧ୍ଯ ଵିତ୍ରସ୍ତାଂସ୍ତତଃ ଶକ୍ରୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ସୁରାନ୍ ।। ୭.୨୮.
ସେତେବେଳେ ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ ଦେଖି, ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତାମାନୋଁକୁ କହିଲେ।
ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ନିଵର୍ତଧ୍ଵଂ ରଣେ ସୁରାଃ । ଏଷ ଗଚ୍ଛତି ପୁତ୍ରୋ ମେ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥମପରାଜିତଃ ।। ୭.୨୮.
ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ପଳାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ି ରୁହ, ହେ ଦେବମାନେ। ମୋ ପୁଅ, ଅପରାଜିତ, ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯାଉଛି।
ତତଃ ଶକ୍ରସୁତୋ ଦେଵୋ ଜଯନ୍ତ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ । ରଥେନାଦ୍ଭୁତକଲ୍ପେନ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ସୋ ଽଭ୍ଯଵର୍ତତ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ଶଚୀଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ଜୟନ୍ତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅଦ୍ଭୁତ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତତସ୍ତେ ତ୍ରିଦଶାଃ ସର୍ଵେ ପରିଵାର୍ଯ ଶଚୀସୁତମ୍ । ରାଵଣସ୍ଯ ସୁତଂ ଯୁଦ୍ଧେ ସମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରଜଘ୍ନିରେ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶଚୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଲେ, ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁହାଁମୁହିଁ ହୋଇ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତେଷାଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵତ୍ସଦୃଶଂ ଦେଵରକ୍ଷସାମ୍ । ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସୁତସ୍ଯ ଚ ।। ୭.୨୮.
ସେଠାରେ ଦେବତା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଓ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ସମାନ ଶକ୍ତିରେ ଲଢ଼ୁଥିଲେ।
ତତୋ ମାତଲିପୁତ୍ରେ ତୁ ଗୋମୁଖେ ରାକ୍ଷସାତ୍ମଜଃ । ସାରଥୌ ପାତଯାମାସ ଶରାନ୍କନକଭୂଷଣାନ୍ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ମାତଳିଙ୍କ ପୁଅ ଗୋମୁଖଙ୍କ ଉପରେ, ରାକ୍ଷସର ଝିଅ ଶର ଝଡ଼େଇଲେ, ସେ ଶରଗୁଡ଼ିକ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ଶଚୀସୁତଶ୍ଚାପି ତଥା ଜଯନ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ସାରଥିମ୍ । ତଂ ଚାପି ରାଵଣିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସମନ୍ତାତ୍ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ ।। ୭.୨୮.
ଏଭଳି ଶଚୀଙ୍କ ପୁଅ ଜୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସାରଥିକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସ ହି କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟୋ ବଲୀ ଵିସ୍ଫାରିତେକ୍ଷଣଃ । ରାଵଣିଃ ଶକ୍ରତନଯଂ ଶରଵର୍ଷୈରଵାକିରତ୍ ।। ୭.୨୮.
କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ରାଗରେ ଚଉଡ଼ା ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଉପରେ ଶରର ବର୍ଷା କରିଲେ।
ତତୋ ନାନାପ୍ରହରଣାଞ୍ଛିତଧାରାନ୍ସହସ୍ରଶଃ । ପାତଯାମାସ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସୁରସୈନ୍ଯେଷୁ ରାଵଣିଃ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଭୟଙ୍କର ରେଜରେ ଦେବସେନା ଉପରେ ହଜାର ହଜାର ଧାର ଧାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।