ତେ ପ୍ରଯୁଦ୍ଧା ମହାଵୀର୍ଯା ହ୍ଯନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୈ । ସଙ୍ଗ୍ରାମମେଵାଭିମୁଖା ହ୍ଯଭଵର୍ତନ୍ତ ହୃଷ୍ଟଵତ୍ ।। ୭.୨୭.
ସେଇ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ତତୋ ଦୈଵତସୈନ୍ଯନାଂ ସଙ୍କ୍ଷୋଭଃ ସମଜାଯତ । ତଦକ୍ଷଯଂ ମହାସୈନ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମରମୂର୍ଧନି ।। ୭.୨୭.
ତାପରେ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ସେନାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅସ୍ଥିରତା ଆସିଗଲା, କାରଣ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ମୁହାଁମୁହିଁ ଅସୀମ ଓ ଅକ୍ଷୟ ସେନାକୁ ଦେଖିଲେ।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵେଦ୍ଦେଵଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍ । ଘୋରଂ ତୁମୁଲନିର୍ହ୍ରାଦଂ ନାନାପ୍ରହରଣୋଦ୍ଯତମ୍ ।। ୭.୨୭.
ତାପରେ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର, ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗଞ୍ଜନ ହୋଇଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଶୂରା ରାକ୍ଷସା ଘୋରଦର୍ଶନାଃ । ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥଂ ସମଵର୍ତନ୍ତ ସଚିଵା ରାଵଣସ୍ଯ ତେ ।। ୭.୨୭.
ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ, ରାବଣଙ୍କ ସଚିବମାନେ, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେଇ ସୂର ରାକ୍ଷସମାନେ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକଠା ହେଲେ।
ମାରୀଚଶ୍ଚ ପ୍ରହସ୍ତଶ୍ଚ ମହାପାର୍ଶ୍ଵମହୋଦରୌ । ଅକମ୍ପନୋ ନିକୁମ୍ଭଶ୍ଚ ଶୁକଃ ସାରଣ ଏଵ ଚ ।। ୭.୨୭.
ମାରୀଚ, ପ୍ରହସ୍ତ, ମହାପାର୍ଶ୍ୱ, ମହୋଦର, ଅକମ୍ପନ, ନିକୁମ୍ଭ, ଶୁକ ଓ ସାରଣ—ଏମାନେ ସେଠି ଥିଲେ।
ସଂହ୍ଲାଦୋ ଧୂମକେତୁଶ୍ଚ ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ଘଟୋଦରଃ । ଜମ୍ବୁମାଲୀ ମହାହ୍ରାଦୋ ଵିରୂପାକ୍ଷଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସଃ ।। ୭.୨୭.
ସଂହ୍ଲାଦ, ଧୂମକେତୁ, ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଘଟୋଦର, ଜମ୍ବୁମାଳୀ, ମହାହ୍ରାଦ ଓ ବିରୂପାକ୍ଷ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ରାକ୍ଷସ ଥିଲେ।
ସୁପ୍ତଘ୍ନୋ ଯଜ୍ଞକୋପଶ୍ଚ ଦୁର୍ମୁଖୋ ଦୂଷଣଃ ଖରଃ । ତ୍ରିଶିରାଃ କରଵୀରାକ୍ଷଃ ସୂର୍ଯଶତ୍ରୁଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସଃ ।। ୭.୨୭.
ସୁପ୍ତଘ୍ନ, ଯଜ୍ଞକୋପ, ଦୁର୍ମୁଖ, ଦୂଷଣ, ଖର, ତ୍ରିଶିରା, କରବୀରାକ୍ଷ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ଥିଲେ।
ମହାକାଯୋ ଽତିକାଯଶ୍ଚ ଦେଵାନ୍ତକନରାନ୍ତକୌ । ଏତୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପରିଵୃତୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାବଲଃ ।। ୭.୨୭.
ମହାକାୟ, ଅତିକାୟ, ଦେବାନ୍ତକ ଓ ନରାନ୍ତକ—ଏମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ।
ରାଵଣସ୍ଯାର୍ଯକଃ ସୈନ୍ଯଂ ସୁମାଲୀ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ । ସ ଦୈଵତଗଣାନ୍ସର୍ଵାନ୍ନାନାପ୍ରହରଣୈଃ ଶିତୈଃ । ଵ୍ଯଧ୍ଵଂସଯତ୍ସୁସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାଯୁର୍ଜଲଧରାନିଵ ।। ୭.୨୭.
ରାବଣଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ସୁମାଳୀ ସେନାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେ ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ, ବିଭିନ୍ନ ଧାରାଳ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଦଳକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ, ଯେପରି ଝଡ଼ ବଦଳିକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦିଏ।
ତଦ୍ଦୈଵତବଲଂ ରାମ ହନ୍ଯମାନଂ ନିଶାଚରୈଃ । ପ୍ରଣୁନ୍ନଂ ସର୍ଵତୋ ଦିଗ୍ଭ୍ଯଃ ସିଂହନୁନ୍ନା ମୃଗା ଇଵ ।। ୭.୨୭.
ହେ ରାମ, ସେଇ ଦେବତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପଛକୁ ହଟିଗଲା, ଯେପରି ସିଂହ ଆସିଲେ ମୃଗମାନେ ଚାରିଦିଗକୁ ଭାଗିଯାନ୍ତି।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଶୂରୋ ଵସୂନାମଷ୍ଟମୋ ଵସୁଃ । ସାଵିତ୍ର ଇତି ଵିଖ୍ଯାତଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ରଣାଜିରମ୍ ।। ୭.୨୭.
ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ, ବସୁମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଷ୍ଟମ ବସୁ, ସାବିତ୍ର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯୁଦ୍ଧ ମାଇଦାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଥା ଽ ଽଦିତ୍ଯୌ ମହାଵୀର୍ଯୌ ତ୍ଵଷ୍ଟା ପୂଷା ଚ ଦଂଶିତୌ । ନିଂର୍ଭଯୌ ସହ ସୈନ୍ଯେନ ତଦା ପ୍ରାଵିଶତାଂ ରଣେ ।। ୭.୨୭.
ତେଣୁ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଦିତ୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ପୂଷା, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ସେନାସହିତ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵତ୍ସୁରାଣାଂ ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ । କ୍ରୁଦ୍ଧାନାଂ ରକ୍ଷସାଂ କୀର୍ତିଂ ସମରେଷ୍ଵନିଵର୍ତିନାମ୍ ।। ୭.୨୭.
ତାପରେ ଦେବମାନେ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ପଛୁଆନଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସବୁଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା।
ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ ଵିବୁଧାନ୍ସମରେ ସ୍ଥିତାନ୍ । ନାନାପ୍ରହରଣୈର୍ଘୋରୈର୍ଜଘ୍ନୁଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ ।। ୭.୨୭.
ସେହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଶତ-ଶହ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ିଥିବା ଦେବମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ଦେଵାଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସାନ୍ଘୋରାନ୍ମହାବଲପରାକ୍ରମାନ୍ । ସମରେ ଵିମଲୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୈରୁପନିନ୍ଯୁର୍ଯମକ୍ଷଯମ୍ ।। ୭.୨୭.
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ, ଶୁଧ୍ଧ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ସେମାନେ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାମ ସୁମାଲୀ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ । ନାନାପ୍ରହରଣୈଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ସୋ ଽଭ୍ଯଵର୍ତତ ।। ୭.୨୭.
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହେ ରାମ, ସୁମାଳୀ ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସ, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ସେହି ସେନା ଉପରେ ଆଗେଇ ଆସିଲା।
ସ ଦୈଵତବଲଂ ସର୍ଵଂ ନାନାପ୍ରହଣୈଃ ଶିତୈଃ । ଵ୍ଯଧ୍ଵଂସଯତ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାଯୁର୍ଜଲଧରଂ ଯଥା ।। ୭.୨୭.
ସେ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲା, ଯେପରି ଝଡ଼ ବାଦଳକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦିଏ।
ତେ ମହାବାଣଵର୍ଷୈଶ୍ଚ ଶୂଲପ୍ରାସୈଃ ସୁଦାରୁଣୈଃ । ହନ୍ଯମାନାଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ନ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠନ୍ତ ସଂହତାଃ ।। ୭.୨୭.
ଭୟଙ୍କର ବାଣ ବର୍ଷା ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳ-ଫଳା ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହେବାରୁ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଟିକି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯମାଣେଷୁ ଦୈଵତେଷୁ ସୁମାଲିନା । ଵସୂନାମଷ୍ଟମଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସାଵିତ୍ରୋ ଵୈ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ।। ୭.୨୭.
ତାପରେ, ସୁମାଳୀ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଅଷ୍ଟମ ବସୁ ସାବିତ୍ର, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ସଂଵୃତଃ ସ୍ଵୈରଥାନୀକୈଃ ପ୍ରହରନ୍ତଂ ନିଶାଚରମ୍ । ଵିକ୍ରମେଣ ମହାତେଜା ଵାରଯାମାସ ସଂଯୁଗେ ।। ୭.୨୭.
ସେ, ନିଜ ରଥ ବାହିନୀ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଥିବା, ତାପରି ତେଜସ୍ବୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସାହସ ଦେଖାଇ, ରାତିର ଚର ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସୁମାଳୀଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାରଣ କଲେ।
ତତସ୍ତଯୋର୍ମହାଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ରୋମହର୍ଷଣମ୍ ।। ୭.୨୭.
ତାପରେ, ସେ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ସୁମାଲିନୋ ଵସୋଶ୍ଚୈଵ ସମରେଷ୍ଵନିଵର୍ତିନୋଃ । ତତସ୍ତସ୍ଯ ମହାବାଣୈର୍ଵସୁନା ସୁମହାତ୍ମନା । ନିହତଃ ପନ୍ନଗରଥଃ କ୍ଷଣେନ ଵିନିପାତିତଃ ।। ୭.୨୭.
ସୁମାଳୀ ଓ ବସୁ, ଦୁହେଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦମ୍ୟ ଥିଲେ। ସେଠାରେ, ମହାତ୍ମା ବସୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସର୍ପ-ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ହତ୍ଵା ତୁ ସଂଯୁଗେ ତସ୍ଯ ରଥଂ ବାଣଶତୈଶ୍ଚିତମ୍ । ଗଦାଂ ତସ୍ଯ ଵଧାର୍ଥାଯ ଵସୁର୍ଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା ।। ୭.୨୭.
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତଶଃ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସୁମାଳୀଙ୍କ ରଥକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି, ବସୁ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ନିଜ ହାତରେ ଗଦା ଧରିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଦୀପ୍ତାଗ୍ରାଂ କାଲଦଣ୍ଡୋପମାଂ ଗଦାମ୍ । ତାଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ପାତଯାମାସ ସାଵିତ୍ରୋ ଵୈ ସୁମାଲିନଃ ।। ୭.୨୭.
ତାପରେ, ତେଜ ଆଗ୍ର ଥିବା, କାଳଦଣ୍ଡ ସମାନ ଗଦା ଧରି, ସାବିତ୍ର ବସୁ ସେଇ ଗଦାଟିକୁ ସୁମାଳୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପକାଇ ମାରିଲେ।
ସା ତସ୍ଯୋପରି ଚୋଲ୍କାଭା ପତନ୍ତୀଵ ବଭୌ ଗଦା । ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମୁକ୍ତା ଗର୍ଜନ୍ତୀ ଗିରାଵିଵ ମହାଶନିଃ ।। ୭.୨୭.
ସେଇ ଗଦାଟି, ସୁମାଳୀଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ଉଲ୍କା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ମହାବିଜୁଳି ପରି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା।
ତସ୍ଯ ନୈଵାସ୍ଥି ନ ଶିରୋ ନ ମାଂସଂ ଦଦୃଶେ ତଦା । ଗଦଯା ଭସ୍ମତାଂ ନୀତଂ ନିହତସ୍ଯ ରଣାଜିରେ ।। ୭.୨୭.
ସେଇ ସମୟରେ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୃତ ଦେହର କେହି ଅସ୍ଥି, ମୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ମାଂସ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଗଦା ଦ୍ୱାରା ସବୁ କିଛି ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିହତଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ରାକ୍ଷସାସ୍ତେ ସମନ୍ତତଃ । ଵ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ସହିତାଃ ସର୍ଵେ କ୍ରୋଶମାନାଃ ପରସ୍ପରମ୍ । ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯମାଣା ଵସୁନା ରାକ୍ଷସା ନାଵତସ୍ଥିରେ ।। ୭.୨୭.
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସୁମାଳୀଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଡାକି ଡାକି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ବସୁଙ୍କ ଭୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଟିକି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସୁମାଲିନଂ ହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵସୁନା ଭସ୍ମସାତ୍କୃତମ୍ । ସ୍ଵସୈନ୍ଯଂ ଵିଦ୍ରୁତଂ ଚାପି ଲକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଽର୍ଦିତଂ ସୁରୈଃ ।। ୭.୨୮.
ବସୁ ଦ୍ୱାରା ସୁମାଳୀଙ୍କୁ ମାରି ଭସ୍ମ କରାଯିବା ଦେଖି, ଏବଂ ନିଜ ସେନାକୁ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ହରାଇ ଭାଗିଯିବା ଦେଖି,
ତତଃ ସ ବଲଵାନ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଵଣସ୍ଯ ସୁତସ୍ତଦା । ନିଵର୍ତ୍ଯ ରାକ୍ଷସାନ୍ସର୍ଵାନ୍ମେଘନାଦୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ।। ୭.୨୮.
ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କ୍ରୋଧିତ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ମେଘନାଦ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ରୋକି ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ସୁରଥେନାଗ୍ନିଵର୍ଣେନ କାମଗେନ ମହାରଥଃ । ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ସେନାଂ ତାଂ ଵନାନ୍ଯଗ୍ନିରିଵ ଜ୍ଵଲନ୍ ।। ୭.୨୮.
ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚୟନ କରାଯାଇଥିବା ସୁରଥ ନାମକ ବଡ଼ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସେ ମେଘନାଦ ସେହି ସେନା ଉପରେ ଅଗ୍ନି ଜଳୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ପରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ।