ଏଵମୁକ୍ତୋ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଵିନୀତଵତ୍ । ସ୍ନୁଷା ଽସ୍ମି ଯଦଵୋଚସ୍ତ୍ଵମେକପତ୍ନୀଷ୍ଵଯଂ କ୍ରମଃ । ଦେଵଲୋକସ୍ଥିତିରିଯଂ ସୁରାଣାଂ ଶାଶ୍ଵତୀ ମତା ।। ୭.୨୬.
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଦଶମୁଖୀ ନମ୍ରତା ସହ କହିଲେ—'ଜା, ତୁମେ ଯେଉଁଥିରେ ଏକପତ୍ନୀତ୍ୱ କଥା କହିଲ, ଏହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନୀତି।'
ପତିରପ୍ସରସାଂ ନାସ୍ତି ନ ଚୈକସ୍ତ୍ରୀପରିଗ୍ରହଃ ।। ୭.୨୬.
ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ନିୟମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ସ୍ମି ଯଦଵୋଚସ୍ତ୍ଵମେକପତ୍ନୀଷ୍ଵଯଂ କ୍ରମଃ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ତାଂ ରକ୍ଷୋ ନିଵେଶ୍ଯ ଚ ଶିଲାତଲେ । କାମଭୋଗାଭିସଂସକ୍ତୋ ମୈଥୁନାଯୋପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୨୬.
ତୁମେ ଯେଉଁଥିରେ ଏକପତ୍ନୀତ୍ୱ କଥା କହିଲ, ଏଭଳି କହି ସେ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ପଥର ଉପରେ ବସାଇଲେ, ଏବଂ କାମବାସନାରେ ଆବେଶିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ସା ଵିମୁକ୍ତା ତତୋ ରମ୍ଭା ଭ୍ରଷ୍ଟମାଲ୍ଯଵିଭୂଷଣା । ଗଜେନ୍ଦ୍ରାକ୍ରୀଡମଥିତା ନଦୀଵାକୁଲତାଂ ଗତା ।। ୭.୨୬.
ତାପରେ ରମ୍ଭା ମୁକ୍ତ ହେଇ, ତାଙ୍କର ମାଳା ଓ ଭୂଷଣ ଖସିଯିବା ପରେ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀର ଖେଳରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିବା ନଦୀ ପରି ଅସ୍ଥିର ଦେଖାଗଲେ।
ଲୁଲିତାକୁଲକେଶାନ୍ତା କରଵେପିତପଲ୍ଲଵା । ପଵନେନାଵଧୂତେଵ ଲତା କୁସୁମଶାଲିନୀ ।। ୭.୨୬.
ତାଙ୍କର କେଶ ଖୋଲିଯିଥିଲା, ଶିରା ଅସ୍ଥିର ଓ ହାତ ଗଜିଯାଇଥିଲା; ସେ ଏକ ନବବଧୂ ପରି ଫୁଲ ଲତାକୁ ବାତାସ ହେଲେ ଯେପରି ହଲେ, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସା ଵେପମାନା ଲଜ୍ଜନ୍ତୀ ଭୀତା କରକୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ନଲକୂବରମାସାଦ୍ଯ ପାଦଯୋର୍ନିପପାତ ହ ।। ୭.୨୬.
ସେ ଭୟଭୀତ ଓ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ନଳକୁବେରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପାଦ ତଳେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତଦଵସ୍ଥାଂ ଚ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାତ୍ମା ନଲକୂବରଃ । ଅବ୍ରଵୀତ୍କିମିଦଂ ଭଦ୍ରେ ପାଦଯୋଃ ପତିତା ଽସି ମେ ।। ୭.୨୬.
ସେଉଁଠାରେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହାତ୍ମା ନଳକୁବେର କହିଲେ, "ଏହା କଣ ଭଲମଣି, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋର ପାଦ ତଳେ ପଡ଼ିଛ?"
ସା ଵୈ ନିଃଶ୍ଵସମାନା ତୁ ଵେପମାନା କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ତସ୍ମୈ ସର୍ଵଂ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମାଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୨୬.
ସେ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, କମ୍ପିଥିବା ଓ ହାତ ଜୋଡିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ସମସ୍ତ କଥା ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଏଷ ଦେଵ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଗନ୍ତୁଂ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ । ତେନ ସୈନ୍ଯସହାଯେନ ନିଶେଯଂ ପରିଣାମିତା ।। ୭.୨୬.
"ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଦଶମୁଖ ଏଠାକୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ମୋତେ ବଳପୂର୍ବକ ନେଇଯାଇଥିଲେ।"
ଆଯନ୍ତୀ ତେନ ଦୃଷ୍ଟା ଽସ୍ମି ତ୍ଵତ୍ସକାଶମରିନ୍ଦମ । ଗୃହୀତା ତେନ ପୃଷ୍ଟା ଽସ୍ମି କସ୍ଯ ତ୍ଵମିତି ରକ୍ଷସା ।। ୭.୨୬.
"ମୁଁ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ସେ ମୋତେ ଦେଖିଲେ, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏବଂ ମୋତେ ଧରିଲେ; ସେ ରାକ୍ଷସ ମୋତେ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କାହାର?'"
ମଯା ତୁ ସର୍ଵଂ ଯତ୍ସତ୍ଯଂ ତସ୍ମୈ ସର୍ଵଂ ନିଵେଦିତମ୍ । କାମମୋହାଭିଭୂତାତ୍ମା ନାଶ୍ରୌଷୀତ୍ତଦ୍ଵଚୋ ମମ ।। ୭.୨୬.
"ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା ସମସ୍ତ କହିଦେଲି, କିନ୍ତୁ କାମ ଓ ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ମୋର କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ।"
ଯାଚ୍ଯମାନୋ ମଯା ଦେଵ ସ୍ନୁଷା ତେ ଽହମିତି ପ୍ରଭୋ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ବଲାତ୍ତେନାସ୍ମି ଧର୍ଷିତା ।। ୭.୨୬.
"ମୁଁ ବାରମ୍ବାର କହିଲି, 'ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ ଝିଅ', ହେ ପ୍ରଭୁ; କିନ୍ତୁ ସେ ସେଥିରେ କିଛି ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ ନାହିଁ ଓ ବଳପୂର୍ବକ ମୋତେ ଅପମାନ କଲେ।"
ଏଵଂ ତ୍ଵମପରାଧଂ ମେ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ସୁଵ୍ରତ । ନ ହି ତୁଲ୍ଯଂ ବଲଂ ସୌମ୍ଯ ସ୍ତ୍ରିଯାଶ୍ଚ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ ।। ୭.୨୬.
"ଏପରି, ମୋର ଏହି ଅପରାଧକୁ ମାନ୍ୟ କର, ହେ ଧୃଢ଼ବ୍ରତ; କାରଣ, ହେ ସୁମଧୁର, ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷର ଶକ୍ତି ସମାନ ନୁହେଁ।"
ଏତଛୁତ୍ଵା ତୁ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତଦା ଵୈଶ୍ରଵଣାତ୍ମଜଃ । ଧର୍ଷଣାଂ ତାଂ ପରାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧ୍ଯାନଂ ସମ୍ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ।। ୭.୨୬.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ପୁଅ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅପମାନ ଶୁଣି, ସେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ।
ତସ୍ଯ ତତ୍କର୍ମ ଵିଜ୍ଞାଯ ତଦା ଵୈଶ୍ରଵଣାତ୍ମଜଃ । ମୁହୂର୍ତାତ୍କ୍ରୋଧତାମ୍ରାକ୍ଷସ୍ତୋଯଂ ଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା ।। ୭.୨୬.
ସେ ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ବୁଝି, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ପୁଅ ତୁରନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି କରି, ହାତରେ ପାଣି ଧରିଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ସଲିଲଂ ସର୍ଵମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ଯଥାଵିଧି । ଉତ୍ସସର୍ଜ ଯଥା ଶାପଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାଯ ଦାରୁଣମ୍ ।। ୭.୨୬.
ସମସ୍ତ ପାଣି ନେଇ, ଯଥାବିଧି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ।
ଅକାମା ତେନ ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ବଲାଦ୍ଭଦ୍ରେ ପ୍ରଧର୍ଷିତା । ତସ୍ମାତ୍ସ ଯୁଵତୀମନ୍ଯାଂ ନାକାମାମୁପଯାସ୍ଯତି ।। ୭.୨୬.
"ଭଲମଣି, ତୁମେ ଇଚ୍ଛା ବିପରୀତରେ ବଳପୂର୍ବକ ଅପମାନିତ ହେଲ; ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଆଉ କେହି ଅନ୍ୟ ଅଇଚ୍ଛିକ ଯୁବତୀଙ୍କୁ ଛୁଇଁପାରିବେ ନାହିଁ।"
ଯଦା ହ୍ଯକାମାଂ କାମାର୍ତୋ ଧର୍ଷଯିଷ୍ଯତି ଯୋଷିତମ୍ । ମୂର୍ଧା ତୁ ସପ୍ତଧା ତସ୍ଯ ଶକଲୀଭଵିତା ତଦା ।। ୭.୨୬.
"ଯେତେବେଳେ ସେ କାମବଶତଃ କୌଣସି ଅଇଚ୍ଛିକ ନାରୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ସାତ ଟୁକୁଡ଼ା ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିଯିବ।"
ତସ୍ମିନ୍ନୁଦାହୃତେ ଶାପେ ଜ୍ଵଲିତାଗ୍ନିସମପ୍ରଭେ । ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ନେଦୁଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ଖାଚ୍ଚ୍ଯୁତା । ପିତାମହମୁଖାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ପ୍ରହର୍ଷିତାଃ ।। ୭.୨୬.
ଏହି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଶାପ ଦିଆଯିବା ସମୟରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଡ଼଼ଙ୍ଗ ଉପରେ ରବ ହେଲା ଓ ଆକାଶରୁ ଫୁଲ ବର୍ଷିଲା; ପିତାମହଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଲୋକଗତିଂ ସର୍ଵାଂ ତସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଂ ଚ ରକ୍ଷସଃ । ଋଷଯଃ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରୀତିମାପୁରନୁତ୍ତମାମ୍ ।। ୭.୨୬.
ସମସ୍ତ ଲୋକର ଗତି ଓ ସେଇ ରାକ୍ଷସର ମୃତ୍ୟୁ ଜାଣି, ଋଷିମାନେ ଓ ପୂର୍ବଜମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ସ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତଂ ଶାପଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ । ନାରୀଷୁ ମୈଥୁନେ ଭାଵଂ ନାକାମାସ୍ଵଭ୍ଯରୋଚଯତ୍ ।। ୭.୨୬.
କିନ୍ତୁ ଦଶମୁଖ ରାବଣ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଶୁଣି, ଅଇଚ୍ଛିକ ନାରୀଙ୍କ ସହିତ ସଂଯୋଗରେ ଆରମ୍ଭରୁ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ।
ତେନ ନୀତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପ୍ରୀତିମାପୁଃ ସର୍ଵାଃ ପତିଵ୍ରତାଃ । ନଲକୂବରନିର୍ମୁକ୍ତଂ ଶାପଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନଃପ୍ରିଯମ୍ ।। ୭.୨୬.
ଏହି କାରଣରୁ, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପତିବ୍ରତା ଜଣାନୀମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ନିତା ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କାରଣ ନଳକୁବରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଶାପ ଶୁଣି ସେମାନେ ମନରେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନତା ଅନୁଭବ କଲେ।
କୈଲାସଂ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵାଥ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ସ ରାଵଣଃ । ଆସସାଦ ମହାତେଜା ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକଂ ନିଶାଚରଃ ।। ୭.୨୭.
ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କୈଳାସ ପାହାଡ଼କୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘି, ଅତି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏହି ରାତିର ଚରଣାଳୁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ।
ତସ୍ଯ ରାକ୍ଷସସୈନ୍ଯସ୍ଯ ସମନ୍ତାଦୁପଯାସ୍ଯତଃ । ଦେଵଲୋକଂ ଯଯୌ ଶବ୍ଦୋ ମଥ୍ଯମାନାର୍ଣଵୋପମଃ ।। ୭.୨୭.
ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସ ସେନା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଦେବଲୋକ ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିବା ସମୟରେ, ସମୁଦ୍ର ମଥନ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଯେପରି ଶବ୍ଦ ହୁଏ, ସେପରି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ରାଵଣଂ ପ୍ରାପ୍ତମିନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚଲିତ ଆସନାତ୍ । ଅବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ର ତାନ୍ ଦେଵାନ୍ ସର୍ଵାନେଵ ସମାଗତାନ୍ ।। ୭.୨୭.
ରାବଣ ଆସିପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଆସନରୁ ଉଠିଯାଇ, ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆଦିତ୍ଯାନ୍ସଵସୂନ୍ରୁଦ୍ରାନ୍ଵିଶ୍ଵାନ୍ସାଧ୍ଯାନ୍ମରୁଦ୍ଗଣାନ୍ । ସଜ୍ଜୀଭଵତ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ ।। ୭.୨୭.
"ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ବିଶ୍ୱଦେବ, ସାଧ୍ୟ ଓ ମରୁତ ଗଣମାନେ—ସମସ୍ତେ ରାବଣ ନାମକ ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ଥିବା ଶତ୍ରୁ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ।"
ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ଶକ୍ରେଣ ଦେଵାଃ ଶକ୍ରସମା ଯୁଧି । ସନ୍ନହ୍ଯ ସୁମହାସତ୍ତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତାଃ ।। ୭.୨୭.
ଏପରି ଶକ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ନେଇ, ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଲେ।
ସ ତୁ ଦୀନଃ ପରିତ୍ରସ୍ତୋ ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ରାଵଣଂ ପ୍ରତି । ଵିଷ୍ଣୋଃ ସମୀପମାଗତ୍ଯ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୨୭.
କିନ୍ତୁ ମହେନ୍ଦ୍ର ରାବଣଙ୍କୁ ନେଇ ଭୟଭୀତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୋ କଥଂ କରିଷ୍ଯାମି ମହାଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମଃ । ଅସୌ ହି ବଲଵଦ୍ରକ୍ଷୋ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥମଭିଵର୍ତତେ ।। ୭.୨୭.
"ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ କଣ କରିବି? ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଆସୁଛି।"
ଵରପ୍ରଦାନାଦ୍ବଲଵାନ୍ନ ଖଲ୍ଵନ୍ଯେନ ହେତୁନା । ତତ୍ତୁ ସତ୍ଯଵଚଃ କାର୍ଯଂ ଯଦୁକ୍ତଂ ପଦ୍ମଯୋନିନା ।। ୭.୨୭.
"ସେ ବରଦାନ ପାଇଥିବାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣରୁ ନୁହେଁ। ପଦ୍ମଯୋନି ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସତ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।"