ମଦ୍ଵିଶିଷ୍ଟଃ ପୁମାନ୍କୋ ଽଦ୍ଯ ଶକ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁରଥାଶ୍ଵିନୌ । ମାମତୀତ୍ଯ ହି ଯଂ ଚ ତ୍ଵଂ ଯାସି ଭୀରୁ ନ ଶୋଭନମ୍ ।। ୭.୨୬.
ମୋଠାରୁ ଉତ୍ତମ କିଏ ଅଛି? ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ? ଭୟଭୀତେ, ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହା ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵିଶ୍ରମ ତ୍ଵଂ ପୃଥୁଶ୍ରୋଣି ଶିଲାତଲମିଦଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୭.୨୬.
ବଡ଼ ନିତମ୍ବବତୀ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ପଥର ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କର।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଯଃ ପ୍ରଭୁଶ୍ଚୈଵ ମଦନ୍ଯୋ ନୈଵ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୭.୨୬.
ତିନି ଜଗତରେ ମୋ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରଭୁ ନାହିଁ।
ତଦେଵଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରହ୍ଵୋ ଯାଚତେ ତ୍ଵାଂ ଦଶାନନଃ । ଭର୍ତୁର୍ଭର୍ତା ଵିଧାତା ଚ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯ ଭଜସ୍ଵ ମାମ୍ ।। ୭.୨୬.
ଏଭଳି ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ରତା ସହ ଦଶମୁଖୀ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ତିନି ଜଗତର ଭର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଭର୍ତ୍ତା, ମୋତେ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର।
ଏଵମୁକ୍ତା ଽବ୍ରଵୀଦ୍ରମ୍ଭା ଵେପମାନା କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ପ୍ରସୀଦ ନାର୍ହସେ ଵକ୍ତୁମୀଦୃଶଂ ତ୍ଵଂ ହି ମେ ଗୁରୁଃ ।। ୭.୨୬.
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରମ୍ଭା କମ୍ପିଥିବା ଦେହରେ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—ଦୟା କର, ଏପରି କଥା କହିବା ତୁମର ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ଗୁରୁ।
ଅନ୍ଯେଭ୍ଯୋ ହି ତ୍ଵଯା ରକ୍ଷ୍ଯା ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଂ ଧର୍ଷଣଂ ଯଦି । ତଦ୍ଧର୍ମତଃ ସ୍ନୁଷା ତେ ଽହଂ ତତ୍ତ୍ଵମେଵ ବ୍ରଵୀମି ତେ ।। ୭.୨୬.
ମୁଁ ଯଦି କାହାରୋ ଅପମାନ ଭୋଗିଥାଏ, ତେବେ ତୁମେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍। ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମୁଁ ତୁମର ପୁଅର ଜଣେ ଜା। ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ଅଥାବ୍ରଵୀଦ୍ଦଶଗ୍ରୀଵଶ୍ଚରଣାଧୋମୁଖୀଂ ସ୍ଥିତାମ୍ । ରୋମହର୍ଷମନୁପ୍ରାପ୍ତାଂ ଦୃଷ୍ଟମାତ୍ରେଣ ତାଂ ତଦା ।। ୭.୨୬.
ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ସେ ଚରଣ ତଳକୁ ମୁହଁ କରି ଦଢ଼ିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ତାଙ୍କ ଦେହ କଣ୍ଟକିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ସୁତସ୍ଯ ଯଦି ମେ ଭାର୍ଯା ତତସ୍ତ୍ଵଂ ହି ସ୍ନୁଷା ଭଵେଃ । ବାଢମିତ୍ଯେଵ ସା ରମ୍ଭା ପ୍ରାହ ରାଵଣମୁତ୍ତରମ୍ ।। ୭.୨୬.
ମୁଁ ଯଦି ତୁମର ପୁଅର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ତୁମର ଜା। ଏହିକଥାକୁ ରମ୍ଭା ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଏହିପରି ଅଛି'।
ଧର୍ମତସ୍ତେ ସୁତସ୍ଯାହଂ ଭାର୍ଯା ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵ । ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରିଯତରଃ ପ୍ରାଣୈର୍ଭ୍ରାତୁର୍ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ଯ ତେ । ଵିଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ନଲକୂବର ଇତ୍ଯଯମ୍ ।। ୭.୨୬.
ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମର ପୁଅଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ। ତୁମର ଭାଇ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କର ପୁଅ, ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ପ୍ରିୟ, ତିନି ଲୋକରେ ନଳକୁବେର ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଧର୍ମତୋ ଯୋ ଭଵେଦ୍ଵିପ୍ରଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଵୀର୍ଯତୋ ଭଵେତ୍ । କ୍ରୋଧାଦ୍ଯଶ୍ଚ ଭଵେଦଗ୍ନିଃ କ୍ଷାନ୍ତ୍ଯା ଚ ଵସୁଧାସମଃ ।। ୭.୨୬.
ଧର୍ମରେ ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପ୍ରାକ୍ରମରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନି, ଓ ଛମାରେ ପୃଥିବୀ ସମାନ।
ତସ୍ଯାସ୍ମି କୃତସଙ୍କେତା ଲୋକପାଲସୁତସ୍ଯ ଵୈ । ତମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ତୁ ମେ ସର୍ଵଂ ଵିଭୂଷଣମିଦଂ କୃତମ୍ ।। ୭.୨୬.
ମୁଁ ଲୋକପାଳଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ନିଜେ ଦେଇଛି; ମୋ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ହିଁ ପିନ୍ଧିଛି।
ତଥା ତସ୍ଯ ହି ନାନ୍ଯସ୍ଯ ଭାଵୋ ମାଂ ପ୍ରତି ତିଷ୍ଠତି ।। ୭.୨୬.
ଏଭଳି, ତାଙ୍କ ଭଳି ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କାହାର ମନଭାବ ନାହିଁ।
ତେନ ସତ୍ଯେନ ମାଂ ରାଜନ୍ମୋକ୍ତୁମର୍ହସ୍ଯରିନ୍ଦମ ।। ୭.୨୬.
ଏହି ସତ୍ୟର ଶପଥ ଦେଇ, ରାଜା, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ୍।
ସ ହି ତିଷ୍ଠତି ଧର୍ମାତ୍ମା ମାଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯ ସମୁତ୍ସୁକଃ । ତତ୍ର ଵିଘ୍ନଂ ସୁତସ୍ଯେହ କର୍ତୁଂ ନାର୍ହସି ମୁଞ୍ଚ ମାମ୍ ।। ୭.୨୬.
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମନେ, ମୋତେ ଅପେକ୍ଷା କରି ଅତି ଉତ୍କଣ୍ଠିତ। ତୁମେ ତୁମର ପୁଅଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ସଦ୍ଭିରାଚରିତଂ ମାର୍ଗଂ ଗଚ୍ଛ ରାକ୍ଷସୁପୁଙ୍ଗଵ । ମାନନୀଯୋ ମମ ତ୍ଵଂ ହି ପାଲନୀଯା ତଥା ଽସ୍ମି ତେ ।। ୭.୨୬.
ସଦ୍ବ୍ୟବହାରୀମାନେ ଯେପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେଇପରି ଚାଲ, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ। ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ତୁମେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଵିନୀତଵତ୍ । ସ୍ନୁଷା ଽସ୍ମି ଯଦଵୋଚସ୍ତ୍ଵମେକପତ୍ନୀଷ୍ଵଯଂ କ୍ରମଃ । ଦେଵଲୋକସ୍ଥିତିରିଯଂ ସୁରାଣାଂ ଶାଶ୍ଵତୀ ମତା ।। ୭.୨୬.
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଦଶମୁଖୀ ନମ୍ରତା ସହ କହିଲେ—'ଜା, ତୁମେ ଯେଉଁଥିରେ ଏକପତ୍ନୀତ୍ୱ କଥା କହିଲ, ଏହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନୀତି।'
ପତିରପ୍ସରସାଂ ନାସ୍ତି ନ ଚୈକସ୍ତ୍ରୀପରିଗ୍ରହଃ ।। ୭.୨୬.
ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ନିୟମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ସ୍ମି ଯଦଵୋଚସ୍ତ୍ଵମେକପତ୍ନୀଷ୍ଵଯଂ କ୍ରମଃ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ତାଂ ରକ୍ଷୋ ନିଵେଶ୍ଯ ଚ ଶିଲାତଲେ । କାମଭୋଗାଭିସଂସକ୍ତୋ ମୈଥୁନାଯୋପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୨୬.
ତୁମେ ଯେଉଁଥିରେ ଏକପତ୍ନୀତ୍ୱ କଥା କହିଲ, ଏଭଳି କହି ସେ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ପଥର ଉପରେ ବସାଇଲେ, ଏବଂ କାମବାସନାରେ ଆବେଶିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ସା ଵିମୁକ୍ତା ତତୋ ରମ୍ଭା ଭ୍ରଷ୍ଟମାଲ୍ଯଵିଭୂଷଣା । ଗଜେନ୍ଦ୍ରାକ୍ରୀଡମଥିତା ନଦୀଵାକୁଲତାଂ ଗତା ।। ୭.୨୬.
ତାପରେ ରମ୍ଭା ମୁକ୍ତ ହେଇ, ତାଙ୍କର ମାଳା ଓ ଭୂଷଣ ଖସିଯିବା ପରେ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀର ଖେଳରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିବା ନଦୀ ପରି ଅସ୍ଥିର ଦେଖାଗଲେ।
ଲୁଲିତାକୁଲକେଶାନ୍ତା କରଵେପିତପଲ୍ଲଵା । ପଵନେନାଵଧୂତେଵ ଲତା କୁସୁମଶାଲିନୀ ।। ୭.୨୬.
ତାଙ୍କର କେଶ ଖୋଲିଯିଥିଲା, ଶିରା ଅସ୍ଥିର ଓ ହାତ ଗଜିଯାଇଥିଲା; ସେ ଏକ ନବବଧୂ ପରି ଫୁଲ ଲତାକୁ ବାତାସ ହେଲେ ଯେପରି ହଲେ, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସା ଵେପମାନା ଲଜ୍ଜନ୍ତୀ ଭୀତା କରକୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ନଲକୂବରମାସାଦ୍ଯ ପାଦଯୋର୍ନିପପାତ ହ ।। ୭.୨୬.
ସେ ଭୟଭୀତ ଓ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ନଳକୁବେରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପାଦ ତଳେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତଦଵସ୍ଥାଂ ଚ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାତ୍ମା ନଲକୂବରଃ । ଅବ୍ରଵୀତ୍କିମିଦଂ ଭଦ୍ରେ ପାଦଯୋଃ ପତିତା ଽସି ମେ ।। ୭.୨୬.
ସେଉଁଠାରେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହାତ୍ମା ନଳକୁବେର କହିଲେ, "ଏହା କଣ ଭଲମଣି, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋର ପାଦ ତଳେ ପଡ଼ିଛ?"
ସା ଵୈ ନିଃଶ୍ଵସମାନା ତୁ ଵେପମାନା କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ତସ୍ମୈ ସର୍ଵଂ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମାଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୨୬.
ସେ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, କମ୍ପିଥିବା ଓ ହାତ ଜୋଡିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ସମସ୍ତ କଥା ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଏଷ ଦେଵ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଗନ୍ତୁଂ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ । ତେନ ସୈନ୍ଯସହାଯେନ ନିଶେଯଂ ପରିଣାମିତା ।। ୭.୨୬.
"ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଦଶମୁଖ ଏଠାକୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ମୋତେ ବଳପୂର୍ବକ ନେଇଯାଇଥିଲେ।"
ଆଯନ୍ତୀ ତେନ ଦୃଷ୍ଟା ଽସ୍ମି ତ୍ଵତ୍ସକାଶମରିନ୍ଦମ । ଗୃହୀତା ତେନ ପୃଷ୍ଟା ଽସ୍ମି କସ୍ଯ ତ୍ଵମିତି ରକ୍ଷସା ।। ୭.୨୬.
"ମୁଁ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ସେ ମୋତେ ଦେଖିଲେ, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏବଂ ମୋତେ ଧରିଲେ; ସେ ରାକ୍ଷସ ମୋତେ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କାହାର?'"
ମଯା ତୁ ସର୍ଵଂ ଯତ୍ସତ୍ଯଂ ତସ୍ମୈ ସର୍ଵଂ ନିଵେଦିତମ୍ । କାମମୋହାଭିଭୂତାତ୍ମା ନାଶ୍ରୌଷୀତ୍ତଦ୍ଵଚୋ ମମ ।। ୭.୨୬.
"ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା ସମସ୍ତ କହିଦେଲି, କିନ୍ତୁ କାମ ଓ ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ମୋର କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ।"
ଯାଚ୍ଯମାନୋ ମଯା ଦେଵ ସ୍ନୁଷା ତେ ଽହମିତି ପ୍ରଭୋ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ବଲାତ୍ତେନାସ୍ମି ଧର୍ଷିତା ।। ୭.୨୬.
"ମୁଁ ବାରମ୍ବାର କହିଲି, 'ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ ଝିଅ', ହେ ପ୍ରଭୁ; କିନ୍ତୁ ସେ ସେଥିରେ କିଛି ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ ନାହିଁ ଓ ବଳପୂର୍ବକ ମୋତେ ଅପମାନ କଲେ।"
ଏଵଂ ତ୍ଵମପରାଧଂ ମେ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ସୁଵ୍ରତ । ନ ହି ତୁଲ୍ଯଂ ବଲଂ ସୌମ୍ଯ ସ୍ତ୍ରିଯାଶ୍ଚ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ ।। ୭.୨୬.
"ଏପରି, ମୋର ଏହି ଅପରାଧକୁ ମାନ୍ୟ କର, ହେ ଧୃଢ଼ବ୍ରତ; କାରଣ, ହେ ସୁମଧୁର, ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷର ଶକ୍ତି ସମାନ ନୁହେଁ।"
ଏତଛୁତ୍ଵା ତୁ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତଦା ଵୈଶ୍ରଵଣାତ୍ମଜଃ । ଧର୍ଷଣାଂ ତାଂ ପରାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧ୍ଯାନଂ ସମ୍ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ।। ୭.୨୬.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ପୁଅ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅପମାନ ଶୁଣି, ସେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ।
ତସ୍ଯ ତତ୍କର୍ମ ଵିଜ୍ଞାଯ ତଦା ଵୈଶ୍ରଵଣାତ୍ମଜଃ । ମୁହୂର୍ତାତ୍କ୍ରୋଧତାମ୍ରାକ୍ଷସ୍ତୋଯଂ ଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା ।। ୭.୨୬.
ସେ ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ବୁଝି, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ପୁଅ ତୁରନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି କରି, ହାତରେ ପାଣି ଧରିଲେ।