ଚମ୍ପକାଶୋକପୁନ୍ନାଗମନ୍ଦାରତରୁଭିସ୍ତଥା । ଚୂତପାଟଲଲୋଧ୍ରୈଶ୍ଚ ପ୍ରିଯଙ୍ଗ୍ଵର୍ଜୁନକେତକୈଃ । ତଗରୈର୍ନାରିକୈଲୈଶ୍ଚ ପ୍ରିଯାଲପନସୈସ୍ତଥା ।। ୭.୨୬.
ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ପୁନ୍ନାଗ, ମନ୍ଦାର ଗଛ, ଏହାସହିତ ଆମ୍ବ, ପାଟଳ, ଲୋଧ୍ର, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ଅର୍ଜୁନ, କେତକୀ, ତଗର, ନଡିଆ, ପ୍ରିୟାଳ ଓ ପନସ ଗଛ ରହିଛି,
ଆରଗ୍ଵଧୈସ୍ତମାଲୈଶ୍ଚ ପ୍ରିଯାଲଵକୁଲୈରପି । ଏତୈରନ୍ଯୈଶ୍ଚ ତରୁଭିରୁଦ୍ଭାସିତଵନାନ୍ତରେ । କିନ୍ନରା ମଦନେନାର୍ତା ରକ୍ତା ମଧୁରକଣ୍ଠିନଃ ।। ୭.୨୬.
ଆରଗ୍ବଧ, ତମାଳ, ପ୍ରିୟାଳ, ବକୁଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଅଟାରେ, ଯେଉଁଠି କିନ୍ନରମାନେ ପ୍ରେମ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ,
ସମଂ ସମ୍ପ୍ରଜଗୁର୍ଯତ୍ର ମନସ୍ତୁଷ୍ଟିଵିଵର୍ଧନମ୍ ।। ୭.୨୬.
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥିରେ ଗାଇଲେ, ଯାହାରେ ମନର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ିଗଲା।
ଭିରୁଦ୍ଭାସିତଵନାନ୍ତରେ । ଵିଦ୍ଯାଧରା ମଦକ୍ଷୀବା ମଦରକ୍ତାନ୍ତଲୋଚନାଃ । ଯୋଷିଦ୍ଭିଃ ସହ ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତାଶ୍ଚିକ୍ରୀଡୁର୍ଜହୃଷୁଶ୍ଚ ଵୈ ।। ୭.୨୬.
ବନଟି ଗଛରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲା, ସେଠାରେ ମଦରେ ମତ ଓ ଲାଲ ଆଖି ଥିବା ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଜଣେ ଜଣେ ଜଣାନୀଙ୍କ ସହିତ ଖେଳିଲେ ଓ ଖୁସି ହେଲେ।
ଘଣ୍ଟାନାମିଵ ସନ୍ନାଦଃ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ମଧୁରସ୍ଵରଃ । ଅପ୍ସରୋଗଣସଙ୍ଘାନାଂ ଗାଯତାଂ ଧନଦାଲଯେ ।। ୭.୨୬.
ଧନର ମାଳିକଙ୍କ ମହଳରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ଗାଉଥିବା ବେଳେ ଘଣ୍ଟିର ଧ୍ୱନି ପରି ମଧୁର ସ୍ୱର ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
ପୁଷ୍ପଵର୍ଷାଣି ମୁଞ୍ଚନ୍ତୋ ନଗାଃ ପଵନତାଡିତାଃ । ଶୈଲଂ ତଂ ଵାସଯନ୍ତୀଵ ମଧୁମାଧଵଗନ୍ଧିନଃ ।। ୭.୨୬.
ପବନରେ ହଲି ଗଛମାନେ ଫୁଲର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ମଧୁ ଓ ବସନ୍ତ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ସେ ପାହାଡ଼ଟିକୁ ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଛନ୍ତି।
ମଧୁପୁଷ୍ପରଜଃପୃକ୍ତଂ ଗନ୍ଧମାଦାଯ ପୁଷ୍କଲମ୍ । ପ୍ରଵଵୌ ଵର୍ଧଯନ୍କାମଂ ରାଵଣସ୍ଯ ସୁଖୋ ଽନିଲଃ ।। ୭.୨୬.
ମଧୁ, ଫୁଲ ଓ ରେଣୁରେ ମିଶିଥିବା ଗାଢ଼ ସୁଗନ୍ଧ ନେଇ ହଳୁକ ପବନ ବହୁଥିଲା, ଯାହା ରାବଣଙ୍କର ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ବଢ଼ାଇଦେଲା।
ଗେଯାତ୍ପୁଷ୍ପସମୃଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ଶୈତ୍ଯାଦ୍ଵାଯୋର୍ଗିରେର୍ଗୁଣାତ୍ । ପ୍ରଵୃତ୍ତାଯାଂ ରଜନ୍ଯାଂ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯୋଦଯନେନ ଚ ।। ୭.୨୬.
ଗୀତ, ଫୁଲର ପ୍ରଚୁରତା, ପବନର ଶିତଳତା, ପାହାଡ଼ର ଗୁଣ, ରାତି ଆରମ୍ଭ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଦୟ ହେବା ଦ୍ୱାରା
ରାଵଣସ୍ତୁ ମହାଵୀର୍ଯଃ କାମସ୍ଯ ଵଶମାଗତଃ । ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ଶଶିନଂ ସମଵୈକ୍ଷତ ।। ୭.୨୬.
ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାବଣ ଆସକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପୁନିପୁନି ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ତକି ରହିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତା । ସର୍ଵାପ୍ସରୋଵରା ରମ୍ଭା ଦିଵ୍ଯପୁଷ୍ପଵିଭୂଷିତା ।। ୭.୨୬.
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଓ ଦିବ୍ୟ ଫୁଲରେ ସୁଶୋଭିତ ରମ୍ଭା ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଦିଵ୍ଯଚନ୍ଦନଲିପ୍ତାଙ୍ଗୀ ମନ୍ଦାରକୃତମୂର୍ଧଜା । ଦିଵ୍ଯୋତ୍ସଵକୃତାରମ୍ଭା ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନା ।। ୭.୨୬.
ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦନରେ ଲିପ୍ତ, ମଣ୍ଡାର ଫୁଲରେ ଚୁଳି ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଚକ୍ଷୁର୍ମନୋହରଂ ପୀନଂ ମେଖଲାଦାମଭୂଷିତମ୍ । ସମୁଦ୍ଵହନ୍ତୀ ଜଘନଂ ରତିପ୍ରାଭୃତମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୨୬.
ତାଙ୍କର ଆଖି ମନମୋହନା, ଭାରି ଜଘନ ମେଖଳା ଦାମରେ ଶୋଭିତ, ସେ ପ୍ରେମର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପହାର ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
କୃତୈର୍ଵିଶେଷକୈରାର୍ଦ୍ରୈଃ ଷଡର୍ତୁକୁସୁମୋଦ୍ଭଵୈଃ ।। ୭.୨୬.
ସେ ଛଅ ଋତୁର ତାଜା ଫୁଲରେ ତିଆରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ବଭାଵନ୍ଯତମେଵ ଶ୍ରୀକାନ୍ତିଦ୍ଯୁତିମତିହ୍ରିଯାମ୍ । ନୀଲଂ ସତୋଯମେଘାଭଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ସମଵକୁଣ୍ଠିତା ।। ୭.୨୬.
ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶ୍ରୀଦେବୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ଗାଢ଼ ନୀଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଯସ୍ଯା ଵକ୍ତ୍ରଂ ଶଶିନିଭଂ ଭ୍ରୁଵୌ ଚାପନିଭେ ଶୁଭେ । ଊରୂ କରିକରାକାରୌ କରୌ ପଲ୍ଲଵକୋମଲୌ । ସୈନ୍ଯମଧ୍ଯେନ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ରାଵଣେନୋପଵୀକ୍ଷିତା ।। ୭.୨୬.
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ଭୌଁ ଧନୁଷ ପରି ଶୋଭା, ଉରୁ ଶିଶୁ ହାତୀର ତୁଣ୍ଡ ପରି, ହାତ ନବପଲ୍ଲବ ପରି କୋମଳ; ସେ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଯାଉଥିବାବେଳେ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ତକି ରହିଲେ।
ତାଂ ସମୁତ୍ଥାଯ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀଂ କାମବାଣଵଶଂ ଗତଃ । କରେ ଗୃହୀତ୍ଵା ଲଜ୍ଜନ୍ତୀଂ ସ୍ମଯମାନୋ ଽଭ୍ଯଭାଷତ ।। ୭.୨୬.
କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ ରାବଣ ଉଠି, ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଖ ନମାଇ ଚାଲୁଥିବା ତାଙ୍କର ହାତ ଧରି ହସି ହସି କଥା କହିଲେ।
କ୍ଵ ଗଚ୍ଛସି ଵରାରୋହେ କାଂ ସିଦ୍ଧିଂ ଭଜସେ ସ୍ଵଯମ୍ । କସ୍ଯାଭ୍ଯୁଦଯକାଲୋ ଽଯଂ ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ସମୁପଭୋକ୍ଷ୍ଯତେ ।। ୭.୨୬.
ହେ ସୁନ୍ଦର କମର ଥିବା ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଉଛ? କଣ ସଫଳତା ନିଜେ ପାଇଁ ଚାହୁଁଛ? ଏହି ଶୁଭ ସମୟ କାହା ପାଇଁ, କିଏ ତୁମ ସାଙ୍ଗ ଉପଭୋଗ କରିବ?
ତ୍ଵଦାନନରସସ୍ଯାଦ୍ଯ ପଦ୍ମୋତ୍ପଲସୁଗନ୍ଧିନଃ । ସୁଧାମୃତରସସ୍ଯେଵ କୋ ଽଦ୍ଯ ତୃପ୍ତିଂ ଗମିଷ୍ଯତି ।। ୭.୨୬.
ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଳ ସୁଗନ୍ଧି ଥିବା ତୁମ ମୁହଁର ଅମୃତ ରସର ଆସ୍ୱାଦ ଆଜି କିଏ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ?
ସ୍ଵର୍ଣକୁମ୍ଭନିଭୌ ପୀନୌ ଶୁଭୌ ଭୀରୁ ନିରନ୍ତରୌ । କସ୍ଯୋରସ୍ଥଲସଂସ୍ପର୍ଶଂ ଦାସ୍ଯତସ୍ତେ କୁଚାଵିମୌ ।। ୭.୨୬.
ହେ ଲଜ୍ଜାଶୀଳା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ ପରି ଭରିପୁରା ଓ ଶୁଭ ଏହି ଦୁଇ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ସ୍ଥନ କାହାର ଛାତିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ?
ସୁଵର୍ଣଚକ୍ରପ୍ରତିମଂ ସ୍ଵର୍ଣଦାମଚିତଂ ପୃଥୁ । ଅଧ୍ଯାରୋହତି କସ୍ତେ ଽଦ୍ଯ ଜଘନଂ ସ୍ଵର୍ଗରୂପିଣମ୍ ।। ୭.୨୬.
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ର ପରି ଚଉଡ଼ା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାମରେ ଶୋଭିତ, ସ୍ୱର୍ଗ ସମାନ ତୁମ ଜଘନ ଉପରେ ଆଜି କିଏ ଆରୋହଣ କରିବ?
ମଦ୍ଵିଶିଷ୍ଟଃ ପୁମାନ୍କୋ ଽଦ୍ଯ ଶକ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁରଥାଶ୍ଵିନୌ । ମାମତୀତ୍ଯ ହି ଯଂ ଚ ତ୍ଵଂ ଯାସି ଭୀରୁ ନ ଶୋଭନମ୍ ।। ୭.୨୬.
ମୋଠାରୁ ଉତ୍ତମ କିଏ ଅଛି? ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ? ଭୟଭୀତେ, ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହା ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵିଶ୍ରମ ତ୍ଵଂ ପୃଥୁଶ୍ରୋଣି ଶିଲାତଲମିଦଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୭.୨୬.
ବଡ଼ ନିତମ୍ବବତୀ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ପଥର ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କର।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଯଃ ପ୍ରଭୁଶ୍ଚୈଵ ମଦନ୍ଯୋ ନୈଵ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୭.୨୬.
ତିନି ଜଗତରେ ମୋ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରଭୁ ନାହିଁ।
ତଦେଵଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରହ୍ଵୋ ଯାଚତେ ତ୍ଵାଂ ଦଶାନନଃ । ଭର୍ତୁର୍ଭର୍ତା ଵିଧାତା ଚ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯ ଭଜସ୍ଵ ମାମ୍ ।। ୭.୨୬.
ଏଭଳି ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ରତା ସହ ଦଶମୁଖୀ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ତିନି ଜଗତର ଭର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଭର୍ତ୍ତା, ମୋତେ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର।
ଏଵମୁକ୍ତା ଽବ୍ରଵୀଦ୍ରମ୍ଭା ଵେପମାନା କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ପ୍ରସୀଦ ନାର୍ହସେ ଵକ୍ତୁମୀଦୃଶଂ ତ୍ଵଂ ହି ମେ ଗୁରୁଃ ।। ୭.୨୬.
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରମ୍ଭା କମ୍ପିଥିବା ଦେହରେ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—ଦୟା କର, ଏପରି କଥା କହିବା ତୁମର ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ଗୁରୁ।
ଅନ୍ଯେଭ୍ଯୋ ହି ତ୍ଵଯା ରକ୍ଷ୍ଯା ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଂ ଧର୍ଷଣଂ ଯଦି । ତଦ୍ଧର୍ମତଃ ସ୍ନୁଷା ତେ ଽହଂ ତତ୍ତ୍ଵମେଵ ବ୍ରଵୀମି ତେ ।। ୭.୨୬.
ମୁଁ ଯଦି କାହାରୋ ଅପମାନ ଭୋଗିଥାଏ, ତେବେ ତୁମେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍। ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମୁଁ ତୁମର ପୁଅର ଜଣେ ଜା। ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ଅଥାବ୍ରଵୀଦ୍ଦଶଗ୍ରୀଵଶ୍ଚରଣାଧୋମୁଖୀଂ ସ୍ଥିତାମ୍ । ରୋମହର୍ଷମନୁପ୍ରାପ୍ତାଂ ଦୃଷ୍ଟମାତ୍ରେଣ ତାଂ ତଦା ।। ୭.୨୬.
ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ସେ ଚରଣ ତଳକୁ ମୁହଁ କରି ଦଢ଼ିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ତାଙ୍କ ଦେହ କଣ୍ଟକିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ସୁତସ୍ଯ ଯଦି ମେ ଭାର୍ଯା ତତସ୍ତ୍ଵଂ ହି ସ୍ନୁଷା ଭଵେଃ । ବାଢମିତ୍ଯେଵ ସା ରମ୍ଭା ପ୍ରାହ ରାଵଣମୁତ୍ତରମ୍ ।। ୭.୨୬.
ମୁଁ ଯଦି ତୁମର ପୁଅର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ତୁମର ଜା। ଏହିକଥାକୁ ରମ୍ଭା ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଏହିପରି ଅଛି'।
ଧର୍ମତସ୍ତେ ସୁତସ୍ଯାହଂ ଭାର୍ଯା ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵ । ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରିଯତରଃ ପ୍ରାଣୈର୍ଭ୍ରାତୁର୍ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ଯ ତେ । ଵିଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ନଲକୂବର ଇତ୍ଯଯମ୍ ।। ୭.୨୬.
ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମର ପୁଅଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ। ତୁମର ଭାଇ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କର ପୁଅ, ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ପ୍ରିୟ, ତିନି ଲୋକରେ ନଳକୁବେର ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଧର୍ମତୋ ଯୋ ଭଵେଦ୍ଵିପ୍ରଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଵୀର୍ଯତୋ ଭଵେତ୍ । କ୍ରୋଧାଦ୍ଯଶ୍ଚ ଭଵେଦଗ୍ନିଃ କ୍ଷାନ୍ତ୍ଯା ଚ ଵସୁଧାସମଃ ।। ୭.୨୬.
ଧର୍ମରେ ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପ୍ରାକ୍ରମରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନି, ଓ ଛମାରେ ପୃଥିବୀ ସମାନ।