ଲକ୍ଷିଣ୍ଯୋ ରତ୍ନଭୂତାଶ୍ଚ ଦେଵଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍ । ତସ୍ଯ ତାସୁ ମତିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଧର୍ମତ୍ମା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୨୫.
ସେମାନେ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଓ ରତ୍ନସମାନ, ସେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ମନସ୍କାମନା ବୁଝି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି କଥା କହିଲେ।
ଈଦୃଶୈସ୍ତ୍ଵଂ ସମାଚାରୈର୍ଯଶୋର୍ଥକୁଲନାଶନୈଃ । ଧର୍ଷଣଂ ଜ୍ଞାତିନାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ଵମତେନ ଵିଚେଷ୍ଟସେ ।। ୭.୨୫.
ଏପରି ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ଜାଣିଛ, ଏହା କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଗୋତ୍ରର ନାଶ ଆଣେ, ଏବଂ ନିଜ ଜନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁଛ।
ଜ୍ଞାତୀଂସ୍ତାନ୍ଧର୍ଷଯିତ୍ଵେମାସ୍ତ୍ଵଯା ଽ ଽନୀତା ଵରାଙ୍ଗନାଃ । ତ୍ଵାମତିକ୍ରମ୍ଯ ମଧୁନା ରାଜନ୍କୁମ୍ଭୀନସୀ ହୃତା ।। ୭.୨୫.
ନିଜ ଜନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିଳାମାନେ ତୁମେ ଆଣିଛ, ତଥାପି, ରାଜା, ମଧୁ ତୁମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି କୁମ୍ଭୀନସୀକୁ ନେଇଗଲେ।
ରାଵଣସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ନାଵଗଚ୍ଛାମି କିଂ ତ୍ଵିଦମ୍ । କୋ ଽଯଂ ଯସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା ଽ ଽଖ୍ଯାତୋ ମଧୁରିତ୍ଯେଵ ନାମତଃ ।। ୭.୨୫.
ରାବଣ କହିଲେ, "ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନାହିଁ—ଏହା କଣ? ଏହି 'ମଧୁ' କିଏ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ନାମେ ଉଲ୍ଲେଖ କରୁଛ?"
ଵିଭୀଷଣସ୍ତୁ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭ୍ରାତରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଶ୍ରୂଯତାମସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ କର୍ମଣଃ ଫଲମାଗତମ୍ ।। ୭.୨୫.
ବିଭୀଷଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଶୁଣ।"
ମାତାମହସ୍ଯ ଯୋ ଭ୍ରାତା ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତା ସୁମାଲିନଃ । ମାଲ୍ଯଵାନିତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଵୃଦ୍ଧଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ନିଶାଚରଃ ।। ୭.୨୫.
ଆମ ମାମାଙ୍କର ଭାଇ, ସୁମାଳିଙ୍କ ଠାରୁ ବଡ଼ ଭାଇ, ମାଲ୍ୟବାନ୍ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବୟସ୍କ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏକ ରାକ୍ଷସ।
ପିତା ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଜନନ୍ଯା ନୋ ହ୍ଯସ୍ମାକଂ ଚାର୍ଯକୋ ଽଭଵତ୍ । ତସ୍ଯ କୁମ୍ଭୀନସୀ ନାମ ଦୁହିତୁର୍ଦୁହିତା ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୨୫.
ଆମ ମାଆଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଭାଇ ଓ ଆମର ଶିକ୍ଷକ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଝିଅର ନାମ କୁମ୍ଭୀନସୀ ଥିଲା।
ମାତୃଷ୍ଵସୁରଥାସ୍ମାକଂ ସା ଚ କନ୍ଯା ଽନଲୋଦ୍ଭଵା । ଭଵତ୍ଯସ୍ମାକମେଵୈଷା ଭ୍ରାତୃଣାଂ ଧର୍ମତଃ ସ୍ଵସା ।। ୭.୨୫.
ସେ ଆମ ମାମୁଅଁ ଓ ଏହି ଝିଅ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଝିଅ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ଭଉଣୀ ଅଟୁଟ ଭାବରେ।
ସା ହୃତା, ମଧୁନା ରାଜନ୍ରାକ୍ଷସେନ ବଲୀଯସା । ଯଜ୍ଞପ୍ରଵୃତ୍ତେ ପୁତ୍ରେ ତୁ ମଯି ଚାନ୍ତର୍ଜଲୋଷିତେ ।। ୭.୨୫.
ହେ ରାଜା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ମଧୁ ତାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ ଓ ମୁଁ ଜଳରେ ଡୁବିଥିଲି।
କୁମ୍ଭକର୍ଣେ ମହାରାଜ ନିଦ୍ରାମନୁଭଵତ୍ଯଥ । ନିହତ୍ଯ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠାନମାତ୍ଯାନିହ ସମ୍ମତାନ୍ ।। ୭.୨୫.
ହେ ମହାରାଜ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଘୁମରେ ଥିବାବେଳେ, ମଧୁ ଏଠାରେ ସମ୍ମାନିତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ଧର୍ଷଯିତ୍ଵା ହୃତା ସା ତୁ ସୁପ୍ତାପ୍ଯନ୍ତଃପୁରେ ତଵ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଽପି ତନ୍ମହାରାଜ କ୍ଷାନ୍ତମେଵ ହତୋ ନ ସଃ ।। ୭.୨୫.
ସେ ତୁମ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଘୁମାଉଥିବାବେଳେ ମଧୁ ତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କଲେ ଓ ଅପମାନ କଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ କ୍ଷମା କଲ, ତାଙ୍କୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ।
ଯସ୍ମାଦଵଶ୍ଯଂ ଦାତଵ୍ଯା କନ୍ଯା ଭର୍ତ୍ରେ ହି ଭ୍ରାତୃଭିଃ । ତଦେତତ୍କର୍ମଣୋ ହ୍ଯସ୍ଯ ଫଲଂ ପାପସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେ ।। ୭.୨୫.
ଭଉଣୀକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଭାଇମାନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେବା ଦାୟିତ୍ୱ ଅଛି। ଏହା ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ, ହେ ଦୁର୍ମତି।
ଅସ୍ମିନ୍ନେଵାଭିସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଲୋକେ ଵିଦିତମସ୍ତୁ ତେ । ଵିଭୀଷଣଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ସ ରାଵଣଃ । ଦୌରାତ୍ମ୍ଯେନାତ୍ମନୋଦ୍ଧୂତସ୍ତପ୍ତାମ୍ଭ ଇଵ ସାଗରଃ ।। ୭.୨୫.
ଏହି ଘଟଣା ଏବେ ଏହି ଲୋକରେ ଘଟିଛି ବୋଲି ତୁମେ ଜାଣ। ବିଭୀଷଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ରାବଣ ନିଜ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ଗରମ ହେଉଥିବା ସମୁଦ୍ର।
ତତୋ ଽବ୍ରଵୀଦୃଶଗ୍ରୀଵଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ । କଲ୍ପ୍ଯତାଂ ମେ ରଥଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଶୂରାଃ ସଜ୍ଜୀଭଵନ୍ତୁ ନଃ ।। ୭.୨୫.
ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଲାଲ ଆଖିରେ କହିଲେ, 'ମୋର ରଥ ଶୀଘ୍ର ତିଆରି କର; ସମସ୍ତ ବୀରମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉନ୍ତୁ।'
ଭ୍ରାତା ମେ କୁମ୍ଭକର୍ଣଶ୍ଚ ଯେ ଚ ମୁଖ୍ଯା ନିଶାଚରାଃ । ଵାହନାନ୍ଯଧିରୋହନ୍ତୁ ନାନାପ୍ରହରଣାଯୁଧାଃ ।। ୭.୨୫.
ମୋ ଭାଇ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ମୁଖ୍ୟ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ତାଙ୍କର ଯାନରେ ବସନ୍ତୁ।
ଅଦ୍ଯ ତଂ ସମରେ ହତ୍ଵା ମଧୁଂ ରାଵଣନିର୍ଭଯମ୍ । ସୁରଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷୀ ସୁହୃଦ୍ଵୃତଃ ।। ୭.୨୫.
ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ମଧୁଙ୍କୁ ମାରି, ଭୟ ଛାଡି ରାବଣ ମୁଁ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯିବି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ।
ଅକ୍ଷୌହିଣୀସହସ୍ରାଣି ଚତ୍ଵାର୍ଯଗ୍ର୍ଯାଣି ରକ୍ଷସାମ୍ । ନାନାପ୍ରହରଣାନ୍ଯାଶୁ ନିର୍ଯଯୁର୍ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷିଣାମ୍ ।। ୭.୨୫.
ଚାରି ହଜାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ସେନା, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ତ୍ଵଗ୍ରତଃ (ଅଗ୍ରତଃ) ସୈନ୍ଯାତ୍ସୈନିକାନ୍ପରିଗୃହ୍ଯ ଚ । ଜଗାମ ରାଵଣୋ ମଧ୍ଯେ କୁମ୍ଭକର୍ଣଶ୍ଚ ପୃଷ୍ଠତଃ ।। ୭.୨୫.
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ସେନାର ଆଗରେ ଥିଲେ, ସେନାମାନେଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି ନେଲେ; ରାବଣ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଚାଲିଲେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ପଛରେ ଥିଲେ।
ଵିଭୀଷଣଶ୍ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ଲଙ୍କାଯାଂ ଧର୍ମାମାଚରତ୍ । ଶୋଷାଃ ସର୍ଵେ ମହାଭାଗା ଯଯୁର୍ମଧୁପୁରଂ ପ୍ରତି ।। ୭.୨୫.
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ ଲଙ୍କାରେ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ; ସମସ୍ତ ମହାନ ଶୋଷମାନେ ମଧୁପୁର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଖରୈରୁଷ୍ଟ୍ରୈର୍ହଯୈର୍ଦୀପ୍ତୈଃ ଶିଂଶୁମାରୈର୍ମହୋରଗୈଃ । ରାକ୍ଷସାଃ ପ୍ରଯଯୁଃ ସର୍ଵେ କୃତ୍ଵା ଽ ଽକାଶଂ ନିରନ୍ତରମ୍ ।। ୭.୨୫.
ଗୋଡ଼ା, ଉଷ୍ଟ୍ର, ଘୋଡ଼ା, ମହାନ କୁମିର ଓ ବଡ଼ ସାପ ଉପରେ ଚଢ଼ି ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଆକାଶକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଗଲେ।
ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ଶତଶସ୍ତତ୍ର କୃତଵୈରାଶ୍ଚ ଦୈଵତୈଃ । ରାଵଣଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଗଚ୍ଛନ୍ତମନ୍ଵଗଚ୍ଛନ୍ହି ପୃଷ୍ଠତଃ ।। ୭.୨୫.
ସେଠାରେ ଶତଶଃ ଦୈତ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଶତ୍ରୁତା ରଖିଥିଲେ, ରାବଣଙ୍କୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ।
ସ ତୁ ଗତ୍ଵା ମଧୁପୁରଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଚ ଦଶାନନଃ । ନ ଦଦର୍ଶ ମଧୁଂ ତତ୍ର ଭଗିନୀଂ ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ।। ୭.୨୫.
ଦଶମୁଖୀ ମଧୁପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ମଧୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଭଉଣୀକୁ ଦେଖିଲେ।
ସା ଚ ପ୍ରହ୍ଵାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ଶିରସା ଚରଣୌ ଗତା ।। ୭.୨୫.
ସେ ଭଉଣୀ ହାତ ଯୋଡ଼ି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତାଙ୍କର ପାଦ ଛୁଇଁଲେ।
ତସ୍ଯ ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ ତ୍ରସ୍ତା କୁମ୍ଭୀନସୀ ତଦା । ତାଂ ସମୁତ୍ଥାପଯାମାସ ନ ଭେତଵ୍ଯମିତି ବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୭.୨୫.
ସେ ସମୟରେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୋଇଥିବା କୁମ୍ଭୀନସୀଙ୍କୁ ସେ ଉଠାଇ କହିଲେ, 'ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।'
ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କିଂ ଚାପି କରଵାଣି ତେ । ସାବ୍ରଵୀଦ୍ଯଦି ମେ ରାଜନ୍ପ୍ରସନ୍ନସ୍ତ୍ଵଂ ମହାଭୁଜ । ଭର୍ତାରଂ ନ ମମେହାଦ୍ଯ ହନ୍ତୁର୍ମହସି ମାନଦ ।। ୭.୨୫.
ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ତୋ ପାଇଁ ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ରାଜା, ଯଦି ଆଜି ତୁମେ ମୋ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛ, ତେବେ ଦୟାକରି ମୋ ଘରବାଳାଙ୍କୁ ତୁମ ରୋଷରେ ମାରିନହଅ, ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିବା ମହାବଳୀ।"
ନ ହୀଦୃଶଂ ଭଯଂ କିଞ୍ଚିତ୍କୁଲସ୍ତ୍ରୀଣାମିହୋଚ୍ଯତେ । ଭଯାନାମପି ସର୍ଵେଷାଂ ଵୈଧଵ୍ଯଂ ଵ୍ଯସନଂ ମହତ୍ ।। ୭.୨୫.
ଏଠାରେ ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଜଣେ ଜଣେ ଜିଅମାନେ ଏପରି ଭୟ କେବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତିନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଭୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଧବା ହେବାଟିଏ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ।
ସତ୍ଯଵାଗ୍ଭଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମାମଵେକ୍ଷସ୍ଵ ଯାଚତୀମ୍ । ତ୍ଵଯାପ୍ଯୁକ୍ତଂ ମହାରାଜ ନ ଭେତଵ୍ଯମିତି ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୭.୨୫.
ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ସତ୍ୟବାଦୀ ହେବେ ଏବଂ ମୋତେ ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା ଦେଖନ୍ତୁ; ଆପଣ ନିଜେ କହିଥିଲେ, 'ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ'।
ରାଵଣସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦ୍ଧୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵସାରଂ ତତ୍ର ସଂସ୍ଥିତାମ୍ । କ୍ଵ ଚାସୌ ତଵ ଭର୍ତା ଵୈ ମମ ଶୀଘ୍ରଂ ନିଵେଦ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୨୫.
ତାପରେ ରାବଣ, ସାହସିକ ଭାବେ, ସେଠାରେ ଦଢ଼ିଥିବା ଭଉଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୋ ଘରବାଳା କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ମୋ ପାଖକୁ ଆଣ।"
ସହ ତେନ ଗମିଷ୍ଯାମି ସୁରଲୋକଂ ଜଯାଵହେ । ତଵ କାରୁଣ୍ଯସୌହାର୍ଦାନ୍ନିଵୃତ୍ତୋ ଽସ୍ମି ମଧୋର୍ଵଧାତ୍ ।। ୭.୨୫.
"ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ଯିବି ଏବଂ ବିଜୟ ଆଣିବି; ତୋପରି ଦୟା ଓ ସ୍ନେହ ଦେଖି, ମୁଁ ମଧୁଙ୍କୁ ମାରିବାରୁ ମନ ହଟାଇଛି।"
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ସମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ତଂ ନିଶାଚରମ୍ । ଅବ୍ରଵୀତ୍ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟେଵ ରାକ୍ଷସୀ ସା ପତିଂ ଵଚଃ ।। ୭.୨୫.
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସେ ନିଦ୍ରାରତ ନିଶାଚର ପତିଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ ଏବଂ ଖୁସି ହୋଇ, ସେ ରାକ୍ଷସୀ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ,