ଅହମାଖ୍ଯାମି ତେ ରାଜଞ୍ଛ୍ରୂଯତାଂ ସର୍ଵମେଵ ତତ୍ । ଯଜ୍ଞାସ୍ତେ ସପ୍ତ ପୁତ୍ରେଣ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ସୁବହୁଵିସ୍ତରାଃ ।। ୭.୨୫.
ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ ବୁଝେଇଦେବି, ରାଜା। ଶୁଣ। ତୁମ ପୁଅ ସାତଟି ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ।
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମୋ ଽଶ୍ଵମେଧଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞୋ ବହୁସୁଵର୍ଣକଃ । ରାଜସୂଯସ୍ତଥା ଯଜ୍ଞୋ ଗୋମେଧୋ ଵୈଷ୍ଣଵସ୍ତଥା ।। ୭.୨୫.
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ, ଅଶ୍ୱମେଧ, ବହୁ ସୁନା ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ, ରାଜସୂୟ, ଗୋମେଧ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ।
ମାହେଶ୍ଵରେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁ ଯଜ୍ଞେ ପୁମ୍ଭିଃ ସୁଦୁର୍ଲଭେ । ଵରାଂସ୍ତେ ଲବ୍ଧଵାନ୍ପୁତ୍ରଃ ସାକ୍ଷାତ୍ପଶୁପତେରିହ ।। ୭.୨୫.
ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜାରେ ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ସେଠାରେ ତୁମ ପୁଅ ପଶୁପତିଙ୍କ ନିକଟରୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଛନ୍ତି।
କାମଗଂ ସ୍ଯନ୍ଦନଂ ଦିଵ୍ଯମନ୍ତରିକ୍ଷଚରଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ମାଯାଂ ଚ ତାମସୀଂ ନାମ ଯଯା ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ତମଃ ।। ୭.୨୫.
ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଯାହା ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଆକାଶରେ ଚଳିପାରେ, ଏବଂ 'ତାମସୀ ମାୟା' ନାମକ ଶକ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକାର ହୁଏ।
ଏତଯା କିଲ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ମାଯଯା ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର । ପ୍ରଯୁକ୍ତଯା ଗତିଃ ଶକ୍ଯା ନହି ଜ୍ଞାତୁଂ ସୁରାସୁରୈଃ ।। ୭.୨୫.
ଏହି ମାୟା ଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ୟବହାର କଲେ, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ, ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଗତି ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅକ୍ଷଯାଵିଷୁଧୀ ବାଣୈଶ୍ଚାପଂ ଚାପି ସୁଦୁର୍ଜଯମ୍ । ଅସ୍ତ୍ରଂ ଚ ବଲଵଦ୍ରାଜଞ୍ଛତ୍ରୁଵିଧ୍ଵଂସନଂ ରଣେ ।। ୭.୨୫.
ଏକ ଅକ୍ଷୟ ତୁଣୀ, ଅତି ଦୁର୍ଜୟ ଧନୁଷ ଏବଂ ରଣରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଇଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର, ରାଜା।
ଏତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵରାଂଲ୍ଲବ୍ଧ୍ଵା ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଽଯଂ ଦଶାନନ । ଅଦ୍ଯ ଯଜ୍ଞସମାପ୍ତୌ ଚ ତ୍ଵାଂ ଦିଦୃକ୍ଷୁସ୍ସ୍ଥିତୋ ହ୍ଯହମ୍ ।। ୭.୨୫.
ଏସବୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, ତୁମ ପୁଅ ଦଶମୁଖୀ, ଏବେ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତିରେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ତତୋ ଽବ୍ରଵୀଦୃଶଗ୍ରୀଵୋ ନ ଶୋଭନମିଦଂ କୃତମ୍ । ପୂଜିତାଃ ଶତ୍ରଵୋ ଯସ୍ମାଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯୈରିନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ ।। ୭.୨୫.
ତେବେ ଦଶମୁଖୀ କହିଲେ, "ଏହା ଠିକ୍ ହୋଇନାହିଁ, କାରଣ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଛନ୍ତି।"
ଏହୀଦାନୀଂ କୃତଂ ଵିଦ୍ଧି ସୁକୃତଂ ତନ୍ନ ସଂଶଯଃ । ଆଗଚ୍ଛ ସୌମ୍ଯ ଗଚ୍ଛାମଃ ସ୍ଵମେଵ ଭଵନଂ ପ୍ରତି ।। ୭.୨୫.
"ଏବେ ଆ, ଯାହା କରାଯାଇଛି ଭଲ ହୋଇଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଆସ, ପ୍ରିୟ, ଆମେ ଆମ ଘରକୁ ଚଳିଯିବା।"
ତତୋ ଗତ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ସପୁତ୍ରଃ ସଵିଭୀଷଣଃ । ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଽଵତାରଯାମାସ ସର୍ଵାସ୍ତା ବାଷ୍ପଗଦ୍ଗଦାଃ ।। ୭.୨୫.
ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ପୁଅମାନେ ଓ ବିଭୀଷଣ ସହିତ ଯାଇ, ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଗଳା ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଥିଲା, ସେମାନେ ଉତରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଲକ୍ଷିଣ୍ଯୋ ରତ୍ନଭୂତାଶ୍ଚ ଦେଵଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍ । ତସ୍ଯ ତାସୁ ମତିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଧର୍ମତ୍ମା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୨୫.
ସେମାନେ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଓ ରତ୍ନସମାନ, ସେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ମନସ୍କାମନା ବୁଝି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି କଥା କହିଲେ।
ଈଦୃଶୈସ୍ତ୍ଵଂ ସମାଚାରୈର୍ଯଶୋର୍ଥକୁଲନାଶନୈଃ । ଧର୍ଷଣଂ ଜ୍ଞାତିନାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ଵମତେନ ଵିଚେଷ୍ଟସେ ।। ୭.୨୫.
ଏପରି ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ଜାଣିଛ, ଏହା କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଗୋତ୍ରର ନାଶ ଆଣେ, ଏବଂ ନିଜ ଜନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁଛ।
ଜ୍ଞାତୀଂସ୍ତାନ୍ଧର୍ଷଯିତ୍ଵେମାସ୍ତ୍ଵଯା ଽ ଽନୀତା ଵରାଙ୍ଗନାଃ । ତ୍ଵାମତିକ୍ରମ୍ଯ ମଧୁନା ରାଜନ୍କୁମ୍ଭୀନସୀ ହୃତା ।। ୭.୨୫.
ନିଜ ଜନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିଳାମାନେ ତୁମେ ଆଣିଛ, ତଥାପି, ରାଜା, ମଧୁ ତୁମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି କୁମ୍ଭୀନସୀକୁ ନେଇଗଲେ।
ରାଵଣସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ନାଵଗଚ୍ଛାମି କିଂ ତ୍ଵିଦମ୍ । କୋ ଽଯଂ ଯସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା ଽ ଽଖ୍ଯାତୋ ମଧୁରିତ୍ଯେଵ ନାମତଃ ।। ୭.୨୫.
ରାବଣ କହିଲେ, "ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନାହିଁ—ଏହା କଣ? ଏହି 'ମଧୁ' କିଏ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ନାମେ ଉଲ୍ଲେଖ କରୁଛ?"
ଵିଭୀଷଣସ୍ତୁ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭ୍ରାତରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଶ୍ରୂଯତାମସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ କର୍ମଣଃ ଫଲମାଗତମ୍ ।। ୭.୨୫.
ବିଭୀଷଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଶୁଣ।"
ମାତାମହସ୍ଯ ଯୋ ଭ୍ରାତା ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତା ସୁମାଲିନଃ । ମାଲ୍ଯଵାନିତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଵୃଦ୍ଧଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ନିଶାଚରଃ ।। ୭.୨୫.
ଆମ ମାମାଙ୍କର ଭାଇ, ସୁମାଳିଙ୍କ ଠାରୁ ବଡ଼ ଭାଇ, ମାଲ୍ୟବାନ୍ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବୟସ୍କ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏକ ରାକ୍ଷସ।
ପିତା ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଜନନ୍ଯା ନୋ ହ୍ଯସ୍ମାକଂ ଚାର୍ଯକୋ ଽଭଵତ୍ । ତସ୍ଯ କୁମ୍ଭୀନସୀ ନାମ ଦୁହିତୁର୍ଦୁହିତା ଽଭଵତ୍ ।। ୭.୨୫.
ଆମ ମାଆଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଭାଇ ଓ ଆମର ଶିକ୍ଷକ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଝିଅର ନାମ କୁମ୍ଭୀନସୀ ଥିଲା।
ମାତୃଷ୍ଵସୁରଥାସ୍ମାକଂ ସା ଚ କନ୍ଯା ଽନଲୋଦ୍ଭଵା । ଭଵତ୍ଯସ୍ମାକମେଵୈଷା ଭ୍ରାତୃଣାଂ ଧର୍ମତଃ ସ୍ଵସା ।। ୭.୨୫.
ସେ ଆମ ମାମୁଅଁ ଓ ଏହି ଝିଅ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଝିଅ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ଭଉଣୀ ଅଟୁଟ ଭାବରେ।
ସା ହୃତା, ମଧୁନା ରାଜନ୍ରାକ୍ଷସେନ ବଲୀଯସା । ଯଜ୍ଞପ୍ରଵୃତ୍ତେ ପୁତ୍ରେ ତୁ ମଯି ଚାନ୍ତର୍ଜଲୋଷିତେ ।। ୭.୨୫.
ହେ ରାଜା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ମଧୁ ତାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ ଓ ମୁଁ ଜଳରେ ଡୁବିଥିଲି।
କୁମ୍ଭକର୍ଣେ ମହାରାଜ ନିଦ୍ରାମନୁଭଵତ୍ଯଥ । ନିହତ୍ଯ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠାନମାତ୍ଯାନିହ ସମ୍ମତାନ୍ ।। ୭.୨୫.
ହେ ମହାରାଜ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଘୁମରେ ଥିବାବେଳେ, ମଧୁ ଏଠାରେ ସମ୍ମାନିତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ଧର୍ଷଯିତ୍ଵା ହୃତା ସା ତୁ ସୁପ୍ତାପ୍ଯନ୍ତଃପୁରେ ତଵ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଽପି ତନ୍ମହାରାଜ କ୍ଷାନ୍ତମେଵ ହତୋ ନ ସଃ ।। ୭.୨୫.
ସେ ତୁମ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଘୁମାଉଥିବାବେଳେ ମଧୁ ତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କଲେ ଓ ଅପମାନ କଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ କ୍ଷମା କଲ, ତାଙ୍କୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ।
ଯସ୍ମାଦଵଶ୍ଯଂ ଦାତଵ୍ଯା କନ୍ଯା ଭର୍ତ୍ରେ ହି ଭ୍ରାତୃଭିଃ । ତଦେତତ୍କର୍ମଣୋ ହ୍ଯସ୍ଯ ଫଲଂ ପାପସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେ ।। ୭.୨୫.
ଭଉଣୀକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଭାଇମାନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେବା ଦାୟିତ୍ୱ ଅଛି। ଏହା ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ, ହେ ଦୁର୍ମତି।
ଅସ୍ମିନ୍ନେଵାଭିସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଲୋକେ ଵିଦିତମସ୍ତୁ ତେ । ଵିଭୀଷଣଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ସ ରାଵଣଃ । ଦୌରାତ୍ମ୍ଯେନାତ୍ମନୋଦ୍ଧୂତସ୍ତପ୍ତାମ୍ଭ ଇଵ ସାଗରଃ ।। ୭.୨୫.
ଏହି ଘଟଣା ଏବେ ଏହି ଲୋକରେ ଘଟିଛି ବୋଲି ତୁମେ ଜାଣ। ବିଭୀଷଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ରାବଣ ନିଜ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ଗରମ ହେଉଥିବା ସମୁଦ୍ର।
ତତୋ ଽବ୍ରଵୀଦୃଶଗ୍ରୀଵଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ । କଲ୍ପ୍ଯତାଂ ମେ ରଥଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଶୂରାଃ ସଜ୍ଜୀଭଵନ୍ତୁ ନଃ ।। ୭.୨୫.
ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଲାଲ ଆଖିରେ କହିଲେ, 'ମୋର ରଥ ଶୀଘ୍ର ତିଆରି କର; ସମସ୍ତ ବୀରମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉନ୍ତୁ।'
ଭ୍ରାତା ମେ କୁମ୍ଭକର୍ଣଶ୍ଚ ଯେ ଚ ମୁଖ୍ଯା ନିଶାଚରାଃ । ଵାହନାନ୍ଯଧିରୋହନ୍ତୁ ନାନାପ୍ରହରଣାଯୁଧାଃ ।। ୭.୨୫.
ମୋ ଭାଇ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ମୁଖ୍ୟ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ତାଙ୍କର ଯାନରେ ବସନ୍ତୁ।
ଅଦ୍ଯ ତଂ ସମରେ ହତ୍ଵା ମଧୁଂ ରାଵଣନିର୍ଭଯମ୍ । ସୁରଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷୀ ସୁହୃଦ୍ଵୃତଃ ।। ୭.୨୫.
ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ମଧୁଙ୍କୁ ମାରି, ଭୟ ଛାଡି ରାବଣ ମୁଁ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯିବି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ।
ଅକ୍ଷୌହିଣୀସହସ୍ରାଣି ଚତ୍ଵାର୍ଯଗ୍ର୍ଯାଣି ରକ୍ଷସାମ୍ । ନାନାପ୍ରହରଣାନ୍ଯାଶୁ ନିର୍ଯଯୁର୍ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷିଣାମ୍ ।। ୭.୨୫.
ଚାରି ହଜାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ସେନା, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ତ୍ଵଗ୍ରତଃ (ଅଗ୍ରତଃ) ସୈନ୍ଯାତ୍ସୈନିକାନ୍ପରିଗୃହ୍ଯ ଚ । ଜଗାମ ରାଵଣୋ ମଧ୍ଯେ କୁମ୍ଭକର୍ଣଶ୍ଚ ପୃଷ୍ଠତଃ ।। ୭.୨୫.
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ସେନାର ଆଗରେ ଥିଲେ, ସେନାମାନେଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି ନେଲେ; ରାବଣ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଚାଲିଲେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ପଛରେ ଥିଲେ।
ଵିଭୀଷଣଶ୍ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ଲଙ୍କାଯାଂ ଧର୍ମାମାଚରତ୍ । ଶୋଷାଃ ସର୍ଵେ ମହାଭାଗା ଯଯୁର୍ମଧୁପୁରଂ ପ୍ରତି ।। ୭.୨୫.
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ ଲଙ୍କାରେ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ; ସମସ୍ତ ମହାନ ଶୋଷମାନେ ମଧୁପୁର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଖରୈରୁଷ୍ଟ୍ରୈର୍ହଯୈର୍ଦୀପ୍ତୈଃ ଶିଂଶୁମାରୈର୍ମହୋରଗୈଃ । ରାକ୍ଷସାଃ ପ୍ରଯଯୁଃ ସର୍ଵେ କୃତ୍ଵା ଽ ଽକାଶଂ ନିରନ୍ତରମ୍ ।। ୭.୨୫.
ଗୋଡ଼ା, ଉଷ୍ଟ୍ର, ଘୋଡ଼ା, ମହାନ କୁମିର ଓ ବଡ଼ ସାପ ଉପରେ ଚଢ଼ି ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଆକାଶକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଗଲେ।